№ 2 (94) (2022): Ізденістер, нәтижелер

Голштин тұқымы қашарларының ағзасындағы эритрацитарлы гомеостазға және оның стероидты гормондардың – кортизол мен прогестеронның мөлшерімен байланысына сандық баға берілді. Тәжірибелік топтың (n=10) қашарларынан 3, 6, 9, 12, 15-айлық жастарында қан алынды. Эритроциттер, гемоглобин және гематокрит мөлшері 15 айға қарай 36,33; 12,93 және 40,18%-ға артады. Бұл жағдайда эритроциттердің көлемдік сипаттамалары (эритроциттің орташа көлемі, эритроциттердің көлемі бойынша таралу индексі) іс жүзінде жасына байланысты емес, бірақ олардың гемоглобинмен қанықтылығы (эритроциттегі гемоглобиннің орташа мөлшері, эритроциттегі гемоглобиннің орташа концентрациясы) төмендейді.Стероидты гормондардың - прогестерон мен кортизолдың деңгейі жас ұлғайған сайын 46,06 және 8,24 есе артады (р≤0,05). Бұл ретте кортизолдың концентрациясы эритроциттер санымен (r=0,71 - 0,95), көлемі бойынша эритроциттердің таралу индексінің шамасымен (r=0,74 - 0,98) статистикалық маңызды арақатынаста болады.  Прогестерон деңгейі, 9 айдан бастап, сондай-ақ эритроциттер (r=0,82 ‒ 0,93) және гемоглобинмен (r=0,63 ‒ 0,73) байланысты. Алынған нәтижелер қанның жасушалық құрамы мен стеоидты гормондар арасындағы тығыз байланысты бағалауға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл мәселені одан әрі зерттеу өзекті болып табылады.

Бұл мақалада «сұйық полисахаридтер» жемшөп қоспасының («Элест» ҒӨФ ЖШҚ Санкт-Петербург қ.) жаңа бұзаулаған голштино-фриз тұқымды сиырларына әсер ету нәтижелері келтірілген.

Зерттеулер Қостанай облысының "Бек+" ЖШС сүт-тауар фермасында жүргізілді. Зерттеу заты ретінде жемшөп қоспасын қолдану аясында жануарлар ағзасындағы физиологиялық және өнімді өзгерістер болды. Эксперимент нәтижесінде осы қуаттық азықтық қоспаны қолданудың тиімділігі мен орындылығы анықталды.

Жоғарыда аталған шаруашылықтың негізінде жоғары өнімді жаңа бұзаулаған сиырлардың екі тобы құрылды: бақылау және тәжірибелік. Жұп-аналогтар қағидаты бойынша құрылған топтарда шығу тегі, жасы, тірі салмағы, соңғы төлдеу күні, сүт шығымы ескерілді. Әр топтағы жануарлардың саны 10 бас. Орташа тәуліктік сүт шығымы – 18,1-19,5 кг сүт, орташа тірі салмағы 488-492 кг. Барлық топтағы тәжірибелік сиырлар бірдей ұстау жағдайында болды, екі рет тамақтандырылды және табынды басқару бағдарламасы бар «Карусель» сауу залы арқылы үш рет сауылды. Айырмашылық, тек тәжірибелі топтағы сиырлардың негізгі рационына, тәулігіне бір басына 150 грамм мөлшерінде «сұйық полисахаридтер» қуаттық жемшөп қоспасын қосымша енгізгізілгені болды.

Тәжірибенің ұзақтығы 30 күнді құрады. Тірі салмақ пен орташа тәуліктік сүт мөлшерін өлшеу күн сайын жүргізілді. Бақылау және тәжірибелік топтарындағы эксперимент нәтижелері бойынша орташа тірі салмақ сәйкесінше 497,7 және 504,97 құрады; және сүт шығымы 22,37 және 25,77 л. Бірақ ең бастысы, тәжірибелі топта салмақ пен өнімділік әлдеқайда ертерек қалпына келе бастады, бұл осы қосымшаны қолдану жаңа бұзаулаған жануарларға және олардың өнімділік қасиеттеріне жағымды әсер ететіндігін көрсетеді.

Әлемдік және Қазақстанның органикалық ауыл шаруашылығын дамуының тәжірибесі туралы деректер ұсынылған. Құрлықтар бойынша органикалық сектордың дамуы, органикалық өндіріспен айналысатын жер ауданы бойынша көшбасшылар қарастырылды. Органикалық өндіріс сапасы дәстүрлі дәмнен асып түсетін тамақ өнімдерін өсіруді қамтиды, органикалық өнімдер әртүрлі химиялық заттардың, нитраттардың, нитриттердің және улы заттардың қалдықтарынсыз денсаулыққа пайдалы болуы керек. Сондай-ақ жақсы сақталады. Гендік түрлендірілген ағзаларды (ГМО) пайдалануға қатаң тыйым салынады. Биологиялық егіншілік деп аталатын теория бар, оның негізінде бірқатар бағыттар пайда болды: "биологиялық-динамикалық", "органикалық-биологиялық" немесе жай "органикалық", "табиғи", "экологиялық" егіншілік. 2013 жылғы жағдай бойынша Азиядағы органикалық өнім нарығының дамуына қатысты сертификатталған органикалық өнім өндірушілердің статистикалық материалдарына талдау жасалды. Азиядағы органикалық өнім нарығы тұрақты қарқынмен дамуда. Бүгінгі таңда Азия елдерін екі санатқа бөлу үрдісі байқалады - тұтынатын елдер және өндіретін елдер. Талдау деректерін негізге ала отырып және нарық сұраныстарын негізге ала отырып, шаруашылық жүргізуші кәсіпорындардың (субъектілердің) түрлері мен типтері бойынша органикалық өнім өндірудің перспективалық стратегиясының бағдарлары айқындалды.

Бұл мақалада целиакия дерті бар науқастар үшін глютені жоқ мамандандырылған өнімдердің ассортиментін кеңейту қажеттілігі көрсетілген. Целиакия ауруы глютенге сезімтал адамдардың ішек шырышты қабығына әсер етіп, асқазанның қабынуына әкеледі. Сол себепті глютенсіз тағамдар рецептурасын жасау үшін шикізаттардың құрамын зерттеу, атап айтқанда, аминкышқылдық құрамды білу аса маңызды болып табылады. Тамақпен адам ағзасына түсетін ақуыздар, ас қорыту органдары ферменттерінің әсерінен аминқышқылдарына дейін гидролизденеді, олардан ферменттердің қатысуымен адамға қажетті түрлі ақуыздар түзіледі. Аминқышқылдар алмастырылатын және алмастырылмайтын аминқышқылдары болып бөлінеді. Адам ағзасы үшін алмастырылмайтын аминқышқылдары өте маңызды болып саналады, себебі, тағам құрамындағы алмастырылмайтын аминқышқылдарының болуы оның тағамдық құндылығын көрсетеді. Аминқышқылының құрамын талдау негізінде глютенсіз өнімдерді өндіру үшін құрғақ қоспалар рецептінде ұнның екі түрін бір уақытта қолданудың әдісі көрсетілген, өйткені бұл ақуыздың қосымша құрамын теңестіруге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде глютенсіз ұн сұрыптарының аминқышқылдық құрамы зерттелді. Шикізат ретінде күріш, жүгері, қарақұмық, ноқат, сорго (құмай) сияқты дақылдардың ұн сұрыптары алынып, талданды. Әр шикізаттың аминқышқылдық құрамына байланысты өзіндік ерекшеліктері бар екені анықталды,сәйкесінше алдағы уақытта тағамдық рецептурада оңтайлы ұн сұрыпы таңдап алынатын болады.

Өсімдіктердің генетикалық ресурстарын ұтымды пайдалану ұлттық азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуда маңызды рөл атқарады. Қоршаған ортаның әртүрлі жағдайларына бейімделген, тұрақты өнім беруге қабілетті, құнды белгілер кешені бар жаңа сорттарға сұраныс үнемі артып келеді. Әртүрлі экологиялық-географиялық аймақтардан ғылыми түрде іріктеліп, жан-жақты зерттелген бастапқы материалсыз жаңа сорттарды жасау мүмкін емес. Мақалада жаздық жұмсақ бидайдың Қазақстандық, Ресейлік сұрыптары, сонымен қатар CIMMYT орталығынан шығарылған сорттардың шаруашылық-құнды белгілері бойынша коллекцияның зерттеу нәтижелері берілген. Зерттеу барысында зерттелген үлгілердің өсімдіктер биіктігі, өнімді түптенуі, бір масақтағы дән саны, 1000 дән мөлшері, өнімділігі анықталды. Жаздық жұмсақ  бидайдың коллекциясын зерттеу кезінде белгілер кешенін біріктіретін сұрыптарды анықтауға ерекше назар аударылды. Орташа есеппен үш жыл бойынша 56 үлгіден келесі сорттар ерекшеленді: Шаңырақ (Қазақстан), Алтайская 70, Ликамеро, Фантазия (Ресей), К-4857, К-4860, К-4876 (CIMMYT) – ерте пісіп-жетілу бойынша; Ингала, Сигма (Ресей), К-4875, К-4861, К-4870, К-4891, К-4859 (CIMMYT) сұрыптары – масақтағы дән саны бойынша; Серебристый, Алтайская 70 (Ресей), Таймас (Қазақстан), К-4856, К-4891, К-4857, К-4878, К-4886, К-4891 (CIMMYT) сұрыптары 1000 дән массасы бойынша және өнімділік бойынша Агата, Ингала, Сигма, Курьер, Алтайская 70, Марлинка, Ламис, Фантазия, Серебристый (Ресей), К-4860, К-4893, К-4857, К-4893, К-4865, К-4872, К-4875, К-4882, К-4861, К-4871, К-4887, К-4888, К-4890 (CIMMYT) сұрыптары. Жоғарыда аталған сорттарды Солтүстік Қазақстан жағдайында жаздық жұмсақ бидайдың селекциялық бағдарламаларында бастапқы материал ретінде қолдануға болады.

Патогендер мен зиянкестерді тиісті бақылау жүргізбестен топырақ өңдеуді азайту, тұқымдық материалдың сапасы мен сорттық ерекшеліктерін ескермей, астық тұқымдастарына  алғы дақыл ретінде дәнді дақылдарды себу, ауыспалы егістің болмауы  дәнді  дақылдардың аурулармен, әсіресе тамыр шірігімен залалдануын арттырып,  өнімнің 30% шығынға ұшырауына ықпал етеді

Мақалада жаздық бидай тұқымын бұрын қолданылмаған Тебу-Назол 25% к.с. (тебуконазол, 250 г/л) фунгицидімен өңдеу нәтижелері келтірілген, тіркеу сынағына алынған Тебу-Назол 25% к. с. фунгициді себу алдында жаздық бидай тұқымдарын  өңдегенде қара күйе, тамыр шірігі және тұқымның зеңденуі ауруларына қарсы жоғары тиімділікті көрсетті. Зертханалық зерттеулер жүргізу кезінде тұқымның  өнгіштігі бақылауда 90,5%-ды, ал тәжірибеде (Тебу - Назол, 25% к. с. - 0,1 л/т) 94,9% - ды құрады; тәжірибе нұсқасында тұқымның зеңденуі 1,1%, ал эталонда (Фолмекс, өйткені с -0,1 л/т) - 1,2%, ал тұқым өңделмеген бақылау нұсқасында ол 6,1% болды. Егістік  тәжірибеде  себер  алдындағы өңдеу жүргізу нәтижесінде қосымша өнім  бақылаумен  салыстырғанда Тебу - Назол 25% к. с. (0,1 л/т) 3,5ц/га, ал эталонда (Фолмекс, т.к.с.-0,1 л/т) - 2,9 ц/га құрады.

Бұл мақалада алынған купаждың қышқыл санын анықтау нәтижелері келтірілген К-1 үлгісі - 0,67 мг КОН/г мәнін көрсетті, бұл бастапқы рафинацияланбаған зығыр майының қышқыл санының көрсеткіштерінен 2,23 есе аз. Алынған купаждың К-1 үлгісі үшін пероксид санының орташа мәні 1,56 ммоль О2/кг-ға тең, бұл бастапқы рапс майының үлгілерімен салыстырғанда бастапқы тотығу өнімдері деңгейінің шамалы өсуін көрсетеді. Бұл қышқылдардың жалпы құрамы ғана емес, олардың қатынасы да маңызды. Ұсыныстарға сәйкес К-1 композициясы түрінде ω-3/ω-6 оңтайлы қатынасы 5:1-ге тең. Табиғатта ПҚМҚ ω-6 және ω-3 теңдестірілген құрамы бар майлар жоқ. Сондықтан омега-6 және омега-3 полиқанықпаған май қышқылдарының белгілі бір құрамы мен қатынасы бойынша теңдестірілген майларды жасаудың ең тиімді бағыты оларды араластыру болып табылады. Жаңа теңдестірілген композициялардың рецептурасын жасау кезінде дәмдік сипаттамаларды, тотығуға төзімділікті, өзіндік құнын және т. б. ескеру қажет. Өсімдік майлары купажының теңгерімділігіне белгіленген ұсыныстарға сәйкес келетін құрылымдық сипаттамаларды және тұтыну нормаларына сәйкес келетін компоненттердің массасын ескере отырып қол жеткізуге болады. Жүргізілген зерттеулер негізінде дайын өнімдегі омега-3 және омега-6 май қышқылдарының оңтайлы арақатынасы және берілген органолептикалық қасиеттерімен және май фазасының тотығуға төзімділігімен сипатталатын соңғысының жарамдылық мерзімін ұлғайту есебінен спредтер технологиясы жетілдірілді.

Бұл мақалада өсімдік шикізатынан жасалған қоспаларды қолдана отырып кондитерлік өнімдерді өндіру, өсімдік шикізаты ретінде дәстүрлі емес шикізатты яғыни  асқабақ дәнегін қолдану арқылы кондитерлік өнімдерді өндіру қарастырылады. Нан-тоқаш және ұнды кондитер өнімдері Қазақстан аумағында жоғарғы сұранысқа ие болып табылады. Қазақ халқының тамақтануын сапалы, қауіпсіз және теңгерімді өнімдермен байыту мемлекеттің әлеуметтік  саясатының негізгі бағыттарының бірі.  Қарапайым асқабақ қазақстанның барлық аумағында кездеседі және оның езбесін, дәнегін басқа да мақсаттарда пайдалану әсіресе ұнды кондитер өнімдерінде пайдалану бұндай тұтыну процессінің жоғарлауына жәнеде халыққа қол жетімділігімен ерекшеленеді. Асқабақтың өзіндік ерекшелігі мен оның пайдалы жағы қазақ халқына бұрыннан таныс және де қазақ дастарханында асқабақтан жасалатын кондетер өнімдері ғана емес басқа ерекше тағамдар ассортименті өте көп. Сапалы өнімді қазақстан аумағында тұтыну жәнеде кондитер өнімдерінің ассортиментін көбейтумен қатар шет ел нарығына да шығару басты мақсат болып табылады. Бұл жұмыстың мақсаты кондитер өнімдерінің ассортиментін көбейту және адам организіміне пайдасын тигізетін зиянды емес мақсаттағы сапалы тәтті өнімнің рецептурасын құрастыру. Сондай-ақ дәстүрлі емес өсімдік шикізатын кондитер өніміне қосудағы органолептикалық, физико-химиялық көрсеткіштерін анықтау, сандық-сапалық қасиеттеріне баға беру болып табылады. Зерттеулер нәтежиелері талқыланады. Қазіргі кездегі басты сұраныс тудыратын өзекті тақырыптардың бірі қалдықсыз өнім өндіру болып табылады. Сол себепті де асқабақ дәнегін басқа да тағам дайындауда пайдалану бұл осындай өзекті зерттеулердің нәтежиесі болып табылады. Бұл мақала белгілі бір мемлекеттік МЕМСТ талаптары мен стандарттарын пайдалана отырып зерттеле жазылған. Бұл мақала заман талабына сай жаңа бағытта дамуды көздейтін жастарға арналған.

Алманың қан қызыл  бітесі Eriosoma lanigerum (Homoptera: Aphidiae) дүние жүзіндегі алманың  маңызды зиянкесі. Белгілі бір кең спектрлі инсектицидтерді  қолданыстан алып тастағаннан бері E. lanigerum алма өсіретін аймақтардағы ең маңызды зиянкестердің біріне айналды. Қазіргі уақытта қан қызыл  бітесі популяциясын тиімді басқару химиялық күресу әдістері мен пайдалы жәндіктердің , әсіресе оның негізгі ерекше табиғи жауы, паразит Aphelinus mali (Hymenoptera: Aphelinidae) арқылы биологиялық басқару арасындағы жақсы синергияға негізделген. Білімге негізделген шешімдерді қолдау жүйесін әзірлеу үшін екі түрдің де егжей-тегжейлі мониторинг деректері далада (Алматы облысы) он жыл бойы (2010–2020) жиналды. Aphelinus mali ұшулары бақшада алманың гүлдену алдында басталып, ең аз дегенде екінші ұрпақтың ұшуы аяқталғанға дейін жалғасты . E. lanigerum өсірудің маңызды кезеңдерінің пайда болуы, мысалы, жүн түзіп басталуы немесе көктемгі әрекеті және жорғалағыштардың колониялардан гүл шоғырларына немесе өркендерге көшуі мұқият бақыланды. Барлық алынған ақпараттар  тарихи және әдеби деректермен салыстырылды және популяция динамикасының фенологиялық үлгісінде талданды. Біздің нəтижелеріміз əзірленген модель арқылы бірінші буындағы ересек A. mali (алғашқы паразиттік белсенділік үшін маңызды жəне маусымның жалғасында А. mali ұрпақтарын жалғастыру үшін негіз) пайда болуын нақты болжауға болатындығын болжады . Демек, бұл ақпаратты далалық сынақтың нәтижелері көрсеткендей, дәл осы сәтте зиянды әсерлері бар инсектицидтердің бүркуін тоқтату үшін пайдалануға болады. Сонымен қатар, E. lanigerum жорғалағыштарының гүл шоғырларына немесе  жаңа өскіндеріне қарай қоныс аударуының басталуы модель арқылы дәл болжанады. Қорытындылай келе, біздің нәтижелеріміз модельді E. lanigerum-ды оның негізгі табиғи жауының максималды биологиялық күресу арқылы тиімді бақылауға қол жеткізу үшін бақылау процедураларының қолайлы мерзімдері үшін шешімдерді қолдау жүйесі үшін  пайдалануға болатындығын көрсететті.

1996-2004 жж Болгарияда  биологиялық , кешенді және химиялық қорғау жағдайында өсірілген алма бақтарының энтомофаунасы жағдайына бақылау шаралары жүргізілді. Биологиялық күрес жүргізілген бақта барлығы 27 туысқа жататын  43 зиянкес тіркелді. Кешенді және химиялық күрес жасалған бақта 35 және 26 түр құрамы тіркелді.  Алма жеміс жемірі - Cydia pomonella, Болгариядағы барлық алма бақтарының негізгі зиянкестері болып табылады.  IPM бар бақшалардағы тығыздығы жоғары басқа зиянкестер алма егеуіші – Hoplocampa testudinea, тортрицидтік көбелектер және бізтұмсықтар : Phyllobius oblongus, Rhynchites bacchus және R. aequatus. Біте , жапырақ жемірлері, Epicometis hirta және жапырақ кемірушілердің популяциясы кезеңді түрде өсті.4 отряд пен 7 тұқымдасқа жататын барлығы 30 жыртқыш  табылды. Қан қызы қоңызы популяцияның ең жоғары тығыздығы және ұсақ зиянкестер санының табиғи реттеушілері ретінде маңызды рөл атқарды.7 Hymenoptera тұқымдасына жататын паразиттер   бітелер ,қабыршаққанаттылардың, жапырақ жемірлердің  маңызды табиғи реттеушілері болды. Пайдалы жәндіктердің популяциясының тығыздығы IPM бақшасында төмен болды, бірақ олардың зиянкестермен табиғи күресу ретіндегі маңызы жоғары  болды.

Фундук - адамдар тұтынатын ең танымал жаңғақтардың бірі. Кептірілген жемістер арасында фундук өсіру бірінші орындардың бірін алады. Осы пікірге сүйене отырып, бұл жемістің үлкен коммерциялық құндылығы ғылыми қызметтің бірдей қарқынды және өнімді дамуына сәйкес келетінін тексеру туралы шешім қабылданды. Бұл зерттеудің мақсаты Қазақстанның оңтүстік-шығысында өсірілетін жаңғақ сорттарының кейбір физикалық-механикалық сипаттамаларын, формасының ерекшеліктерін сипаттау болды. Соңғы жылдары зерттеушілер физикалық және химиялық көрсеткіштер арасындағы және олардың арасындағы байланысты зерттеу үшін негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерінің физикалық қасиеттеріне назар аударды. Ауыл шаруашылығы өнімдері үшін сыртқы түрі, пішіні мен өлшемі маңызды параметрлер болып табылады. Ауылшаруашылық тауарларының физикалық қасиеттері негізінен осы өнімдерді сақтау, жіктеу, кептіру, орау, мөлшерлеу және тасымалдау сияқты әртүрлі процестер мен операцияларда қолданылады. Үлгілердің пішіні мен өлшемдік қасиеттері әдеттегі өлшеу әдістерімен анықталды. Өлшеу кездейсоқ таңдалған 80 жаңғақ, әр ағаштан 10 жаңғақ бойынша жүргізілді. Жаңғақ 2020 жылы Іле-Алатау ұлттық саябағында Алматы облысында орналасқан №1 тәлімбақта жиналды. Жиналған жемістер дереу зертханаға жіберіледі. Жаңғақ үлгілері зертханада талдау және өлшеу алдында стандартты ылғалдылыққа дейін кептірілді. Жаңалық табиғи мекендеу ортасынан тыс Corrylus Avellana түрлерінің биометриялық деректері бұрын сипатталмағандығында. Сонымен бірге, ғылыми-зерттеу жұмыстары тек кен орнындағы өндіріске ғана емес, сонымен қатар өнім сапасын зерттеуге және жақсартуға бағытталды. Талдау арқылы салыстырмалы түрде аз зерттелген тақырып бойынша болашақ зерттеудің кейбір бағыттарын байқауға болады

Мақалада энергияны үнемдейтін ғана емес, сонымен қатар фермалардың өнімділігін арттыруға көмектесетін мал шаруашылығы бөлмелерін жарықдиодты жарықтандыруды қолдану талдауы келтірілген. Ауыл шаруашылығы оптикалық сәулелену түріндегі электр энергиясының ірі тұтынушысы болып табылады. Сәулелендіру қондырғыларында электр энергиясын ұтымды пайдалану және үнемдеу электр тұтынудың жалпы балансында үлкен мәнге ие. Ауыл шаруашылығындағы жарықтандыру-сәулелендіру қондырғыларының өнімі көру жұмыстарын орындау үшін қажетті жарық беретін ағын не өнімділікті сақтау және арттыру мақсатында жануарларға әсер ету үшін ультракүлгін сәулелендіру болып табылады. Жарықтандыру қондырғыларына (жабдыққа, монтаждауға) жұмсалатын күрделі біржолғы шығындар және жарықтандыру-сәулелендіру қондырғыларын күтіп-ұстауға, бірінші кезекте сәулелену көздерін ауыстыруға, оларды тазалауға, сондай-ақ электр энергиясына ақы төлеуге арналған пайдалану шығыстары шығындар болып табылады. Электр энергиясының құны өте жоғары көтерілгенін ескере отырып, жарықтандыру мен сәулелену шығындарын азайту мәселесі өте өзекті. Осылайша, сәулелендіру қондырғыларының міндеті тікелей күрделі шығындарды да, пайдалану шығындарын да азайтуға дейін азаяды, яғни.негізінен электр энергиясын тұтынуды азайту және маңызды проблемаларға жатады.

Биологиялық құнды тұқымдарды алу және олардың жарақаттану дәрежесін төмендету есебінен жайылымдық өсімдіктердің тұқымдарын жинау сапасын арттыру және шығындарды азайту үшін астық жинайтын комбайнның сериялық көлбеу камераларын қайта жабдықтау қажет. Көлбеу камераның қажетті  эксперименттік құрылғыны орнатумен бөлшектей отырып, жайылым өсімдіктерінің биомассасын  әрқайсысымен бөлек, ал оларды бір жерге орнатқан кезде - кешенде зерттеуге болады.

Комбайнның құрылымдық схемасында тұқым шығынын азайту және оларды жарақаттау принциптері егіннің шабылған массасынан бос тұқымдарды алдын-ала алу, сондай-ақ  тұқымдардың сабақтармен байланысын алдын-ала бұзу арқылы жүзеге асырылады.

Квадраттық регрессия теңдеуін қолдана отырып, біз оны канондық түріне айналдырып, зерттелетін факторлық кеңістіктегі бетінің көп өлшемді көрінісін талдай аламыз, сонымен қатар экстремалды маңызды болатын  параметрлерін таба аламыз.

Тұқымның сабақтардан толығымен бөлініп шығуы үшін µ , регрессияға (SSR) байланысты квадраттардың қосындысы және V бидайдың биомассасын тегістеу дәрежесі квадраттардың жалпы санының (SST) шамамен 93% құрайды, ал сабақтардың бөліну дәрежесі үшін λ - 89,5% құрайды.

  Сондықтан, осы координаттарды оңтайлы шешім ретінде қабылдап, оларды натуралды масштабқа айналдыра отырып, жетілдірілген көлбеу камераның келесі параметрлері алынды: биомасса беруі q = 2,57 кг/сағ; бөліну аймағының ұзындығы L = 58,73 см; гофрдың  бұрышы  a = 25,76 град.;  гофр биіктігі  h = 19,62 мм.

Қазіргі уақытта Қазақстанның нарықтық экономикасы жағдайында белгілі бір тұрақтылыққа ие ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің негізгі санаты халық шаруашылықтары, жеке кәсіпкерлер және фермер-шаруа қожалықтары болып табылады. Осы кәсіпорындар өндіретін мал шаруашылығы өнімінің үлесі республикадағы ірі қара мал өндірісінің жалпы көлемінде 90% - дан астамға жетеді. Мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің бұл бағыты Халықтың дайын өнімге деген сұранысының арқасында ұсақ тауар өндірушілер үшін өзекті болып табылады. Алайда, бүгінгі таңда бұл фермалар жануарлар үшін қалыпты микроклимат құру проблемасымен бетпе-бет келеді, бұл олардың генетикалық әлеуетін барынша пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл проблема, ең алдымен, жеткізілетін шетелдік жылу желдету жабдықтарының отандық және қымбаттығына байланысты. Кейбір шаруашылықтарда тиімділігі төмен, жеткілікті ғылыми негізделмеген жетілмеген жүйелер мен жылуды қамтамасыз етудің техникалық құралдары, оның ішінде әр түрлі қазандық түрінде, капиталды көп қажет ететін, жануарларды ұстаудың нормаланған жағдайларын қамтамасыз етпейтін, үлкен шығындармен және энергияның едәуір көп шығындарымен қолданылады. Жоғарыда аталған мәселелерге сүйене отырып, мақалада сарайдағы ауа алмасуды басқаруды автоматтандыруды және мал шаруашылығын автономды жылумен қамтамасыз етуде олардың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін микроклимат жүйесін құруға арналған энергияны үнемдейтін технология қарастырылған. Жүйені іске асыру сыртқы ауаның төмен әлеуетті көздерімен, топырақ жылуымен, күн энергиясымен және мал шаруашылығы үй-жайының кәдеге жаратылған жылуымен біріктірілген Чиллер мен фанкойлдардың реверсивті жылу сорғысы кешенін пайдалану есебінен жүзеге асырылады. Мал шаруашылығы үй-жайының нормаланған микроклиматы, температураның технологиялық параметрлерін және ауаның салыстырмалы ылғалдылығын басқару микроклимат параметрлерінің мәндерін көрнекі түрде көрсетуге, оқиғалар мен мәндердің мұрағатын жедел басқаруға және жүргізуге арналған ОВЕН СП307-Р маркалы оператордың сенсорлық панельдерінің желісі арқылы жүзеге асырылады.