Аңдатпа
Мақалада Алматы облысы мен Алматы қаласындағы таулы жерлерде өсетін итмұрынның әртүрлі сорттары мен формаларының жемістеріндегі ауыр металдардың салыстырмалы құрамы қарастырылады. Өсімдік ағзасында ауыр металдардың пайда болу шарттары келтірілген. Халық итмұрын жемістерін тағамдық және дәрілік мақсаттарда жиі қолданатындығына байланысты жемістердегі ауыр металдардың концентрациясы және олардың қауіпсіздік деңгейі мәселелері туындайды. Екі қарама-қарсы экологиялық аймақта өсетін итмұрын жемістеріндегі ауыр металдардың салыстырмалы сандық мәндері келтірілген.
Эксперименттік жолмен зерттелетін итмұрын сорттары мен формаларының жемістеріндегі химиялық заттардың мөлшері рұқсат етілген шекті концентрациядан аспайтыны анықталды. Сонымен қатар, қалалық итмұрындардың жемістерінде ауыр металдардың концентрациясы таулы плантациялық екпелерге қарағанда біршама жоғары, бірақ бұл ретте шекті рұқсат етілген концентрациядан (ШРК) аспайды. Зерттелетін итмұрын сорттары мен формаларының ішінде екі қарама-қарсы экологиялық учаскеде тек бір жағдайда кадмий мөлшері бойынша нормадан сәл асады, бұл 1,0302 мг/кг қалалық екпелердегі "Форма-3".
Итмұрын жемістеріндегі ауыр металдардың төмен мөлшерде болу себептері, шаң жемістердің тегіс бетіне қонған шөгінділер ауа-райының жаңбырлы уақытында толығымен жуылатындығымен түсіндіріледі.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Ташметова Р.С., Кентбаев Е.Ж., Феррини Ф. Қазақстанның оңтүстік-шығысында плантациялық екпе құрамында итмұрынның өсуімен дамуы // Исследования, результаты, №2 (082) - Алматы, 2019. - С.346-352.
- 2. Ташметова Р.С., Кентбаев Е.Ж. Биометрические показатели роста шиповника в составе плантационных насаждений / Исследования, результаты, №2 (078) - Алматы, 2018. - С.345-349.
- 3. Ильин В.Б. Тяжелые металлы в системе почва-растение. - Ново¬сибирск: Наука, 1991. - 151 с.
- 4. Илькун Г.М., Маховская Ш.А. Поглощение тяжелых металлов древесными растениями // Взаимодействие между лесными экосистемами и загрязнителями. - Таллин, 1982. - С. 105-124.
- 5. Ромедер Э., Шенбах Г. Генетика в селекции лесных пород // М.: Сельхозгиз, 1962. - 268 с.
- 6. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статистической обработки результатов исследований). – М.: Книга по Требованию, 2012. – 352 с.
- 7. Коренская И.М., Ивановская Н.П., Измалкова И.Е. Фармакогностический анализ лекарственного сырья. Учебное пособие. – Воронеж, 2006. – С.5.
- 8. Додж М., Стинсон К. Эффективная работа: Excel 2002 // Перевод с английского по лицензии MicrosoftPress. - СПб.: Питер, 2003. - 377 с.
- 9. Халафян А.А. STATISTICA 6. Статистический анализ данных / 3-е издание. - М.: ООО «Бином Пресс», 2007. - 512 с.
- 10. Mason R. L., Gunst R. F., Hess J. L. Statistical Design and Analysis of Experiments: With Applications to Engineering and Science. 2nd. Edition. Hoboken, New Jersey (Printed in the USA): Wiley-Interscience, Wiley Series in Probability and Statistics, 2003. — 752 p.
- 11. Srinagesh K. The Principles of Experimental Research. Waltham, Massachusetts (United States): Butterworth-Heinemann, 2005. - 432 p.
- 12. Radojevic, A.A. Serbula, S.M. Kalinovic, T.S. Kalinovic, J.V. Steharnik, M.M. Petrovic, J.V. Milosavljevic, J.S. Metal/metalloid content in plant parts and soils of Corylus spp. influenced by mining–metallurgical production of copper (Article) // Volume 24, Issue 11, 1 April 2017, Pages 10326-10340 https://doi.org/10.1007/s11356-017-8520-9
- 13. Kalinovic, J.V., Serbula, S.M., Radojevic, A.A. Assessment of As, Cd, Cu, Fe, Pb and Zn concentrations in soil and parts of Rosa spp. sampled in extremely polluted environment // Environmental Monitoring and Assessment 2019 191(1),15 https://doi.org/10.1007/s10661-018-7134-0