ВЛИЯНИЕ ПОКРОВНОГО СЛОЯ НА ПРОДУКТИВНОСТЬ ШАМПИНЬОНА (AGARICUS BISPORUS)

Шохан Альпейсов; Андрей Коржиков; Гульнара Ильмалиева; Жанат Рамазанкызы

doi:10.37884/3-2025/33

Аңдатпа

Қазіргі кезде Қазақстанда саңырауқұлақ өсіру, оның ішінде шампиньон өсіру ісі қарқынды дамып келеді. Саңырауқұлақтарды өндіру үшін республикада айтарлықтай ресурстар мен шикізат базасы бар, оның ішінде ауыл шаруашылығы өндірісі мен тамақ өнеркәсібінің қайта өңдеу өнімдерінің қалдықтарынан тұрады. Алайда, шампиньон өндірісінің толық циклі үшін әлемдік тәжірибеде субстратқа жабын қабатын салу үшін сфагна шымтезегі қолданылады, бірақ Қазақстанда оның айтарлықтай қоры жоқ. Ресей мен Батыс Еуропа елдерінен импорт үлкен шығындарға әкеледі.

Біздің зерттеуіміздің мақсаты шымтезектің орнын баса алатын әртүрлі материалдарды сынау болды. Ең арзан сусымалы субстанциялар алынды. Ең перспективалы болып табылды тас көмір шлагы және керамзит үгіндісі, олардың қоры республикада іс жүзінде шектелмеген. Шампиньон өсіру үшін жабын материалы ретінде әртүрлі субстраттардың жарамдылығын зерттеу кезінде тас көмір шлагы мен керамзит үгіндісі қымбат тұратын сфагна шымтезегінің жақсы алмастырушысы болып табылады және Қазақстанда саңырауқұлақ өндірісінде қолданылуы мүмкін деген қорытынды жасауға болады Зерттеулер көрсеткендей, оларды дұрыс пайдаланғанда аудан бірлігінен саңырауқұлақ өнімі шымтезек пен бор қоспасынан тұратын жабын қабатынан кем болмайды.

шампиньондар субстрат жабынды қабат шымтезек тас көмір шлагы керамзит үгіндісі дефекациялық балшық

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. ReportLinker. (2023). Global truffles and mushrooms production by country. Retrieved from https://www.reportlinker.com/statistics/production/global-truffles-and-mushrooms-production
2. Dikeman, C. L., Bauer, L. L., Flickinger, E. A., & Fahey, G. C. (2005). Effects of stage of maturity and cooking on the chemical composition of selected mushroom varieties. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 53(4), 1130–1138. https://doi.org/10.1021/jf048541l
3. Александрова Е. Г., (2019). Формирование урожайности и качества грибов шампиньона двуспорового (Agaricus bisporus) при промышленном культивировании на синтетическом субстрате с применением органических добавок и биопрепаратов. Диссертация на соискание ученой степени кандидата сельскохозяйственных наук. Министерство С. Х. Российской Федерации ФГБОУ ВО Самарский Государственный Аграрный университет. Кинель (204 с.)
4. Pardo-Giménez, A., Pardo González, J. E., & Zied, D. C. (2017). Casing materials and techniques in Agaricus bisporus Cultivation. In C. Z. Diego & A. Pardo-Giménez (Eds.), Edible and Medicinal Mushrooms (pp. 183–202). https://doi.org/10.1002/9781119149446.ch7
5. Kurtzman, R. H., Jr. (2004). Casing properties: required, desired and beliefs. International Journal of Mushroom Science.
6. Kalberer, P. P. (1991). Water relations of the mushroom culture Agaricus bisporus: Influence on the crop yield and on the dry matter content of the fruit bodies. Mushroom Science, 13(1), 269–274. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19920315413
7. Kurtzman, R. H., Jr. (1995). Agaricus bisporus (Lge.) Imb. casing layer II: Porosity, the most important character. International Journal of Mushroom Science, 1, 11–17. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19950315376
8. Сафрай, А. И. (2010). Симптомы, распространение и контроль сухой гнили на шампиньонной ферме. Школа грибоводства, (5), 10–13.
9. Alemu, D., Tafesse, M., & Mondal, A. K. (2022). Mycelium-based composite: The future sustainable biomaterial. International Journal of Biomaterials, 2022, Article ID 8401528, 12 pages. https://doi.org/10.1155/2022/8401528
10. Мисников О.С., Пухова О.В., Черткова Е.Ю. (2015). Физико-химические основы торфяного производства. Учебное пособие, Тверской государственный технический университет (ТвГТУ) Минобрнауки России, 167 с.
11. Пасынкова М. В. (1974). Зола углей как субстрат для выращивания растений / М. В. Пасынкова // Растения и промышленная среда / МВ и ССО РСФСР, Урал. гос. ун-т им. А. М. Горького. — Свердловск : УрГУ, — Сб. 3. — С. 29-44.
12. ГОСТ 32496-2013 «Заполнители пористые для легких бетонов. Технические условия»
13. Ранчева Ц. (1990). Интенсивное производство шампиньонов. Москва. Агропромиздат (191) с.
14. Хакимов, А. А., Исмаилов, А. А., & Мурадуллаева, М. Ш. (2018). Выбор покровных почв для выращивания шампиньона Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach, 1946. Бюллетень науки и практики, 4(1), 64–70. https://cyberleninka.ru/article/n/vybor-pokrovnyh-pochv-dlya-vyraschivaniya-shampinona-agaricus-bisporus-j-e-lange-imbach-1946
15. Gerrits, J. P. G. (1974). Development of a synthetic compost for mushroom growing based on wheat straw and chicken manure. Netherlands Journal of Agricultural Science, 22, 175–194. https://doi.org/10.18174/njas.v22i3.17221
16. Aydoğdu, M. (2024). Efficacy of disinfectants and heat treatments against green mould in casing soil and button mushroom (Agaricus bisporus) yield. Phytoparasitica, 52(1), 51. https://doi.org/10.1007/s12600-024-01168-0
17. Щербакова Л.А. (2019). Развитие резистентности к фунгицидам у фитопатогенных грибов и их хемосенсибилизация как способ повышения защитной эффективности триазолов и стробилуринов. Сельскохозяйственная биология, том 54, ¹ 5, (с. 875-891).
18. Тарасов С.И., Кузнецова Л.М. (2012). Нормативные требования к торфам сельскохозяйственного использования. Агрохимический вестник №3 (с. 13-16).
19. Худайгулова В. И., Харина Г. В. (2022). Анализ экологических проблем угольных ТЭС в Свердловской области. Сборник материалов Пятой Международной научно-практической конференции преподавателей, молодых учёных и студентов «Экологическая безопасность в техносферном пространстве» Екатеринбург. (с.341-347).
20. Рамазанова Р.К., Кекилбаева Г.Р., Кенжегулова С.О. (2015). Оценка современного экологического состояния почвенного и растительного покрова в зонах интенсивного промышленного производства на юге и юго-востоке Казахстана. Научные исследования: от теории к практике, 1 (2 (3)), (с.32-37). Чебоксары: ООО СКК «Интерактив плюс».

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 344–353. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/33.

(1)ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 344-353. https://doi.org/10.37884/3-2025/33.

ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 344-353. https://doi.org/10.37884/3-2025/33

ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 344–353, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/33. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1062. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 344-53. https://doi.org/10.37884/3-2025/33.

“ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 344–353. doi:10.37884/3-2025/33.

[1]“ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 344–353, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/33.

“ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 344-53, https://doi.org/10.37884/3-2025/33.

“ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 344–353. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1062.

1.ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):344-53. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1062

1.ШАМПИНЬОННЫҢ (AGARICUS BISPORUS) ӨНІМДІЛІГІНЕ ЖАБЫН ҚАБАТЫНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):344-353. doi:10.37884/3-2025/33

[1] 1. ReportLinker. (2023). Global truffles and mushrooms production by country. Retrieved from https://www.reportlinker.com/statistics/production/global-truffles-and-mushrooms-production

[2] 2. Dikeman, C. L., Bauer, L. L., Flickinger, E. A., & Fahey, G. C. (2005). Effects of stage of maturity and cooking on the chemical composition of selected mushroom varieties. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 53(4), 1130–1138. https://doi.org/10.1021/jf048541l

[3] 3. Александрова Е. Г., (2019). Формирование урожайности и качества грибов шампиньона двуспорового (Agaricus bisporus) при промышленном культивировании на синтетическом субстрате с применением органических добавок и биопрепаратов. Диссертация на соискание ученой степени кандидата сельскохозяйственных наук. Министерство С. Х. Российской Федерации ФГБОУ ВО Самарский Государственный Аграрный университет. Кинель (204 с.)

[4] 4. Pardo-Giménez, A., Pardo González, J. E., & Zied, D. C. (2017). Casing materials and techniques in Agaricus bisporus Cultivation. In C. Z. Diego & A. Pardo-Giménez (Eds.), Edible and Medicinal Mushrooms (pp. 183–202). https://doi.org/10.1002/9781119149446.ch7

[5] 5. Kurtzman, R. H., Jr. (2004). Casing properties: required, desired and beliefs. International Journal of Mushroom Science.

[6] 6. Kalberer, P. P. (1991). Water relations of the mushroom culture Agaricus bisporus: Influence on the crop yield and on the dry matter content of the fruit bodies. Mushroom Science, 13(1), 269–274. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19920315413

[7] 7. Kurtzman, R. H., Jr. (1995). Agaricus bisporus (Lge.) Imb. casing layer II: Porosity, the most important character. International Journal of Mushroom Science, 1, 11–17. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19950315376

[8] 8. Сафрай, А. И. (2010). Симптомы, распространение и контроль сухой гнили на шампиньонной ферме. Школа грибоводства, (5), 10–13.

[9] 9. Alemu, D., Tafesse, M., & Mondal, A. K. (2022). Mycelium-based composite: The future sustainable biomaterial. International Journal of Biomaterials, 2022, Article ID 8401528, 12 pages. https://doi.org/10.1155/2022/8401528

[10] 10. Мисников О.С., Пухова О.В., Черткова Е.Ю. (2015). Физико-химические основы торфяного производства. Учебное пособие, Тверской государственный технический университет (ТвГТУ) Минобрнауки России, 167 с.

[11] 11. Пасынкова М. В. (1974). Зола углей как субстрат для выращивания растений / М. В. Пасынкова // Растения и промышленная среда / МВ и ССО РСФСР, Урал. гос. ун-т им. А. М. Горького. — Свердловск : УрГУ, — Сб. 3. — С. 29-44.

[12] 12. ГОСТ 32496-2013 «Заполнители пористые для легких бетонов. Технические условия»

[13] 13. Ранчева Ц. (1990). Интенсивное производство шампиньонов. Москва. Агропромиздат (191) с.

[14] 14. Хакимов, А. А., Исмаилов, А. А., & Мурадуллаева, М. Ш. (2018). Выбор покровных почв для выращивания шампиньона Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach, 1946. Бюллетень науки и практики, 4(1), 64–70. https://cyberleninka.ru/article/n/vybor-pokrovnyh-pochv-dlya-vyraschivaniya-shampinona-agaricus-bisporus-j-e-lange-imbach-1946

[15] 15. Gerrits, J. P. G. (1974). Development of a synthetic compost for mushroom growing based on wheat straw and chicken manure. Netherlands Journal of Agricultural Science, 22, 175–194. https://doi.org/10.18174/njas.v22i3.17221

[16] 16. Aydoğdu, M. (2024). Efficacy of disinfectants and heat treatments against green mould in casing soil and button mushroom (Agaricus bisporus) yield. Phytoparasitica, 52(1), 51. https://doi.org/10.1007/s12600-024-01168-0

[17] 17. Щербакова Л.А. (2019). Развитие резистентности к фунгицидам у фитопатогенных грибов и их хемосенсибилизация как способ повышения защитной эффективности триазолов и стробилуринов. Сельскохозяйственная биология, том 54, ¹ 5, (с. 875-891).

[18] 18. Тарасов С.И., Кузнецова Л.М. (2012). Нормативные требования к торфам сельскохозяйственного использования. Агрохимический вестник №3 (с. 13-16).

[19] 19. Худайгулова В. И., Харина Г. В. (2022). Анализ экологических проблем угольных ТЭС в Свердловской области. Сборник материалов Пятой Международной научно-практической конференции преподавателей, молодых учёных и студентов «Экологическая безопасность в техносферном пространстве» Екатеринбург. (с.341-347).

[20] 20. Рамазанова Р.К., Кекилбаева Г.Р., Кенжегулова С.О. (2015). Оценка современного экологического состояния почвенного и растительного покрова в зонах интенсивного промышленного производства на юге и юго-востоке Казахстана. Научные исследования: от теории к практике, 1 (2 (3)), (с.32-37). Чебоксары: ООО СКК «Интерактив плюс».