ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ

Жұлдыз Мәулен; Акерке Бектурганова; Динара Молжигитова; Земфира Құзаирова; Айжан Жилдикбаева; Қуатбай Беканов

doi:10.37884/1-2025/31

Аңдатпа

Зерттеу мақсаты топырақтың бағалық көрсеткіштерін ескере отырып, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді кадастрлық бағалауды жүргізу болып табылады. Топырақты бағалау-бұл топырақтың құнарлылығы үшін оның сапалық жағдайын бағалау. Осы процедураның нәтижелері бойынша мамандар әр түрлі шаруашылық түрлеріне топырақтың жарамдылығын сақтау бойынша ұсыныстар әзірлейді. Бұл әдістеме Қазақстан үшін жаңа, өйткені кадастрлық бағалау кезінде топырақты бағалау нәтижелері ескерілмейді, топырақты бағалау деректері ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге салық салу кезінде ғана ескерілді. Елде ауыл шаруашылығы жерлерін кадастрлық бағалау және оларға салық салу бөлек жүргізіледі, егер бұл жұмыстар бірлесіп жүргізілсе, онда бұл бюджет қаражатын айтарлықтай үнемдеуге қызмет етеді. Кадастрлық жұмыстар барысында топырақ, геодезиялық ізденістер жүргізіледі, нәтижесінде зерттеудің есептік сындарлы, талдамалық және статистикалық әдістері көмегімен жер мен топырақты бағалау нәтижелерін біріздендіру жүзеге асырылуға тиісті. Зерттеуде Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының жерінің сапалық жай-күйі зерттелген, топырақтың сапалық жай-күйін (топырақ бонитетінің балы) ескере отырып, жерді кадастрлық бағалау әдістемесіне ұсыныстар қарастырылды.

Зерттеу нәтижесінде кадастрлық бағалау және салық салу жүйесі дәйекті, жүйелі түрде жүргізілетін бірегей жүйеге айналдыру үшін ұсыныс беріледі, бұл осы жұмыстарға жұмсалатын бюджет пен халықтың қаражатын үнемдеуге, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ұтымды пайдалануға, сол арқылы жер құқық бұзушылықтары азаюына себебін тигізеді. Осы ұсынысты ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді кадастрлық бағалауды жүргізу үшін өндіріске енгізуге болады.

Зерттеу барысында ұсынылған әдіс жер ресурстарын басқару мен жер салығы және жалдау ақысы сияқты бюджеттік түсімдерге байланысты жаңа мүмкіндіктер ұсынады. Кадастрлық құнның нақты есептелуі жерді тиімді пайдалану мен инвестициялық процестерді жетілдіруге ықпал етеді. Жердің сапасын бағалауда жаңа тәсілі: жерді сапалы бағалау кезінде топырақтың сапасы мен жерді пайдалану түрлерін ескере отырып түзету коэффициенттері қолданылуы, зерттеу жұмысындағы жаңалықтардың бірі болып табылады. Бұл, өз кезегінде, ауыл шаруашылық жерлерінің нақты құнын және оларды пайдалану тиімділігін анықтау үшін пайдалы ақпарат береді.

Топырақтың сапасы, кадастрлық бағалау, жерлерге салық салу, кадастрлық жұмыстар, жер қатынастары, топырақ бонитеті, ауыл шаруашылығы, төлемақының базалық мөлшерлемесі, жер.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Garazha, O., Shyian, D., Cherneha, I., Burliai, A., Zharun, O., & Blenda, N. (2021). Conceptual changes of fiscal regulation of agricultural land use: international experience and Ukrainian practice. Economic Annals-XXI, 192(7-8(2)), 63-73. doi: https://doi.org/10.21003/ea.V192-06
2.Yalcin, G , NEW TRENDS IN FINANCE AND ACCOUNTING. Page 843-850. DOI 10.1007/978-3-319-49559-0_78
3.C.García,J.García, M.M. López, R. Salmerón A (2017) generalized method for valuing agricultural farms under uncertainty, Land Use Policy Volume 65, June, Pages 121-127
4.Faludi, A. (2000). A decision-centred view of environmental planning. Environment and Planning B: Planning and Design, 27(6), 827-840.
5.Sanyal, B. (2005). Planning ideas that matter: Livability, territoriality, governance, and reflective practice. Planning Theory & Practice, 6(2), 145-164.
6.Sanyal, B. (2010). Engaging the challenges of global governance: Reflections on the debate on global public goods. International Journal of Public Administration, 33(4), 175-188.
7.Stead, D., Meijers, E., & Edelenbos, J. (2019). Value creating publics and the rise of community-based city making. Cities, 93, 150-158.
8.Razin, E., & Barber, J. (2014). Innovative land-use planning: A personal perspective on the realities of implementing "Smart Growth". Planning Practice and Research, 29(4), 396-407.
9.Salingaros, N. A. (2000). Hierarchical cooperation in urban planning. Journal of the American Planning Association, 66(4), 406-416.
10.Innes, J. E., & Booher, D. E. (2004). Reframing public participation: Strategies for the 21st century. Planning Theory & Practice, 5(4), 419-436.
11.Алиева Ш.С. (2016). Современные тенденции градостроительного развития городов Казахстана. Городские исследования и практика, 4(60), 33-39.
12.Об утверждении Правил разработки и согласования Генеральной схемы организации территории Республики Казахстан Постановление Правительства Республики Казахстан от 4 марта 2011 года № 222
13.Абдикаримов А.К. (2019). Развитие градостроительства в Казахстане: проблемы и перспективы. Вестник Казахской академии архитектуры и строительства, 2(86), 10-16.
14.Земельный кодекс Республики Казахстан Кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 года № 442.
15.Бюро национальной статистики РК. URL:https://www.stat.gov.kz/ (26.05.2023)
16.Об административно-территориальном устройстве Республики Казахстан Закон Республики Казахстан от 8 декабря 1993 года № 2572-XII.
17.Васильева Л.В. Анализ методических подходов к построению интегральных экономических показателей /Экономические исследования и разработки. - №12, 2017 г. Доступ: http://edrj.ru/article/18-12-17
18.Жолжаксын Н.А., Бидаш Ж.Ж. (2017). Градостроительство и планирование территорий: основные принципы и инструменты. Алматы: Атамура. ISBN 9965-9210-1-5.
19.РГП «Госградкадастр». URL: https://aisggk.kz/ (29.05.2023)
20.Имангалиев М.Ж. (2018). Территориальное планирование и устойчивое развитие городов Казахстана. Управление городским развитием, 4(12), 56-64.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 268–279. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/31.

(1)ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 268-279. https://doi.org/10.37884/1-2025/31.

ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 268-279. https://doi.org/10.37884/1-2025/31

ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 268–279, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/31. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/842. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 268-79. https://doi.org/10.37884/1-2025/31.

“ ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 268–279. doi:10.37884/1-2025/31.

[1]“ ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 268–279, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/31.

“ ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 268-79, https://doi.org/10.37884/1-2025/31.

“ ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 268–279. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/842.

1.ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):268-79. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/842

1.ТОПЫРАҚТЫҢ САПАЛЫҚ ЖАЙ-КҮЙІН (ТОПЫРАҚ БОНИТЕТІНІҢ БАЛЫН) ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ЖЕРДІ КАДАСТРЛЫҚ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):268-279. doi:10.37884/1-2025/31

[1] 1.Garazha, O., Shyian, D., Cherneha, I., Burliai, A., Zharun, O., & Blenda, N. (2021). Conceptual changes of fiscal regulation of agricultural land use: international experience and Ukrainian practice. Economic Annals-XXI, 192(7-8(2)), 63-73. doi: https://doi.org/10.21003/ea.V192-06

[2] 2.Yalcin, G , NEW TRENDS IN FINANCE AND ACCOUNTING. Page 843-850. DOI 10.1007/978-3-319-49559-0_78

[3] 3.C.García,J.García, M.M. López, R. Salmerón A (2017) generalized method for valuing agricultural farms under uncertainty, Land Use Policy Volume 65, June, Pages 121-127

[4] 4.Faludi, A. (2000). A decision-centred view of environmental planning. Environment and Planning B: Planning and Design, 27(6), 827-840.

[5] 5.Sanyal, B. (2005). Planning ideas that matter: Livability, territoriality, governance, and reflective practice. Planning Theory & Practice, 6(2), 145-164.

[6] 6.Sanyal, B. (2010). Engaging the challenges of global governance: Reflections on the debate on global public goods. International Journal of Public Administration, 33(4), 175-188.

[7] 7.Stead, D., Meijers, E., & Edelenbos, J. (2019). Value creating publics and the rise of community-based city making. Cities, 93, 150-158.

[8] 8.Razin, E., & Barber, J. (2014). Innovative land-use planning: A personal perspective on the realities of implementing "Smart Growth". Planning Practice and Research, 29(4), 396-407.

[9] 9.Salingaros, N. A. (2000). Hierarchical cooperation in urban planning. Journal of the American Planning Association, 66(4), 406-416.

[10] 10.Innes, J. E., & Booher, D. E. (2004). Reframing public participation: Strategies for the 21st century. Planning Theory & Practice, 5(4), 419-436.

[11] 11.Алиева Ш.С. (2016). Современные тенденции градостроительного развития городов Казахстана. Городские исследования и практика, 4(60), 33-39.

[12] 12.Об утверждении Правил разработки и согласования Генеральной схемы организации территории Республики Казахстан Постановление Правительства Республики Казахстан от 4 марта 2011 года № 222

[13] 13.Абдикаримов А.К. (2019). Развитие градостроительства в Казахстане: проблемы и перспективы. Вестник Казахской академии архитектуры и строительства, 2(86), 10-16.

[14] 14.Земельный кодекс Республики Казахстан Кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 года № 442.

[15] 15.Бюро национальной статистики РК. URL:https://www.stat.gov.kz/ (26.05.2023)

[16] 16.Об административно-территориальном устройстве Республики Казахстан Закон Республики Казахстан от 8 декабря 1993 года № 2572-XII.

[17] 17.Васильева Л.В. Анализ методических подходов к построению интегральных экономических показателей /Экономические исследования и разработки. - №12, 2017 г. Доступ: http://edrj.ru/article/18-12-17

[18] 18.Жолжаксын Н.А., Бидаш Ж.Ж. (2017). Градостроительство и планирование территорий: основные принципы и инструменты. Алматы: Атамура. ISBN 9965-9210-1-5.

[19] 19.РГП «Госградкадастр». URL: https://aisggk.kz/ (29.05.2023)

[20] 20.Имангалиев М.Ж. (2018). Территориальное планирование и устойчивое развитие городов Казахстана. Управление городским развитием, 4(12), 56-64.