Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ

Г.Т. Бари 1 , К.Р. Утеулин 2 , Б.Р. Кулуев* 3 , Е.А. Жанбырбаев 1

1 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті; 2 Өсімдіктердің биологиясы және биотехнологиясы институты ҒК БҒМ ҚР; 3 Биохимия и генетика институты Уфа федералды зерттеу орталығы

doi.org/10.37884/1-2021/12 Бет. 107-118 Қабылданды 03.03.2022 Жарияланды 31.03.2021

Аңдатпа

Әлемдегі өнеркәсіп өндірісінде табиғи каучук сұранысы зор және ұлғайып келеді. Табиғи каучук – резеңке өнеркәсібінде маңызды шикізат, аяқ киім, киім, хирургиялық қолғап, ұщақтардың шиналары мен автошина және басқа да бұйым өндіруде қолданылады. Әлем нарығының каучук көзі Оңтүстік-Шығыс Азияның тропик белдеуінде өсетін тропикалық гивея ағашының плантациялары (Hevea brasiliensis L.) болып табылады. Алайда, әлем нарығында табиғи каучуктың сұранысы мен оның жеткізіліміне байланысты жоғары сапалы табиғи каучук көзі – қазақстандық бақбақ көк-сағыз (Taraxacum kok-saghyz Rodin) қосымша дақыл ретінде енгізілуі жалпыға мәлім. Тропикалық гивея өсе алмайтын қоңыржай климаты белдеуінде көк-сағызды дақыл ретінде енгізуге болады. Қазақстанның Оңтүстігі мен Оңтүстік-Шығысында аумақтарында егіп және тамыр мен каучук өнімін бірінші жылы жинап алу үшін ерте жетілетін көк-сағыздың сұрыбы Қазақстанға қажет. Өсімдіктердің биологиясы және биотехнологиясы институтымен (Алматы) шығарылған жасанды экологиялық икемді популяциясы ерте жетілетін көк-сағыз сұрыбын жасау үшін бастапқы материал бола алады. Осылайша, 2019 жылы экспериментті алқап жағдайда ең ірі тамырлар (30-дан 41,4 граммға дейін) және каучуктың жоғарғы мөлшері (құрғақ тамыр салмағы есебінде 22.4%-ға дейін) көк-сағыз үлгілерінің 514 егілген өсімдіктерінен 105 өсімдік іріктеп алынды.

көк-сағыз, табиғи каучук, каучук мөлшері, экстракция, жоғары өнімді үлгілер, ірі тамырлар, құрғақ тамырлар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Мировое производство натурального каучука 2017. (htts://natural-rubber.ru)
  2. 2. Кутузова С.Н., Брач Н.Б., Конькова Н.Г., Гаврилова В.А. Кок-сагыз – kok-saghyz (Asterceae, Compositae) – источник ценного растительного сырья для резиновой, пищевой и фармацевтической промышленности // Междисциплинарный научный и прикладной журнал «Биосфера». 2015. Т.7 №4. – С.392-393.
  3. 3. Kreuzberger M., Hahn T., Zibek S., Schiemann J., Thiele K. Seasonal pattern of biomass and rubber and inulin of wild Russian dandelion (Taraxacum koksaghyz L. Rodin) under experimental field conditions // European Journal of Agronomy. 2016. V.80. – P. 66-77.
  4. 4. K. Cornish, Xie W., Kostyal D., Shintani D., Hamilton R.G. Immunological analysis of the alternate rubber crop Taraxacum kok-saghyz indicates multiple proteins cross-reactive with Hevea brasiliensis latex allergens // Journal of Biotechnol Biomater. 2015. 5 (4). – Р. 2-6.
  5. 5. Luo Z., Iaffaldano B.J., Cornish K. Colchicine-induced polyploidy has the potential to improve rubber yield in Taraxacum kok-saghyz // Industrial Crops and Products. 2018. 112. – Р.75-81.
  6. 6. Гаршин М.В., Картуха А.И., Кулуев Б.Р. Кок-сагыз особенности культивирования, перспективы возделывания и внедрения в современное производство // Биомика. 2016. Т. 8. № 4. – С. 323-333.
  7. 7. Америк А.Ю., Мартиросян Ю.Ц., Гачок И.В. Регуляция биосинтеза натурального каучука белками, ассоциированными с каучуковыми частицами // Биорганическая химия. 2018. Т.44. №2. – С.126-137.
  8. 8. Baitulin I., Uteulin K. Recommendations on the cultivation of agricultural technology do-mestic producer of rubber - Taraxacum kok-saghyz Rodin. // Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. 2015.V. 2. No. 354. – P.156-161.
  9. 9. Новые методы и результаты исследований ландшафтов в Европе, Центральной Азии и Сибири. [Технология размножения кок-сагыза (Taraxacum kok-saghyz) в Казахстане]: Монография / Утеулин К.Р. [и др.] – М.: изд-во ФГБНУ «ВНИИ агрохимии». 2018. – Т.4. – 94 с.
  10. 10. Uteulin K.R., Bari G.T., Zheksenbai A. Dandelion kok-saghyz (Taraxacum kok-saghyz Rodin L.) as one-year culture development under conditions of southern Kazakhstan // Bulletin the National academy of sciences of the Republic of Kazakhstan. 2020.V.3. – P. 36-40.
  11. 11. Certificate. Author's certificate No. 641 is certified by Uteulin K.R., Zhambakin K.Zh., Rakhimbaev I.R. on the variety of "Saryzhaz" kok-saghyz of the Institute of Plant Biology and Bio-technology of the Science Committee, Ministry of Education and Science of Republic of Kazakh-stan. 2017.
  12. 12. Eggert M., Schiemann J., Thiele K. «Yield performance of Russian dandelion transplants (Taraxacum koksaghyz L. Rodin) in flat bed and ridge cultivation with different planting densities» // European Journal of Agronomy. 2018.V93. – P 126-134.
  13. [13]. Shomaila S., Ujord V.C., Ezejid T.C., Rossingtona J.L., Michel Jr. F.C., McMahane C.M., Alic N., Cornish K. Thermomyces lanuginosus STm: A source of thermostable hydrolytic enzymes for novel application in extraction of high-quality natural rubber from Taraxacum kok-saghyz (Rubber dandelion) // Industrial Crops and Products. 2017. V.103. – Р.161-168.
  14. 14. Погода и климат. – 2019. – (www.pogodaiklimat.ru).
  15. 15. Байдюсен А.А., Кушанова Р.Ж., Джатаев С.А., Жұбатқанов А.Ə. Изучение хозяйственно-ценных признаков сортообразцов ярового ячменя международной коллекции на адаптационную устойчивость к стрессовым ситуациям в условиях северного Казахстана // «Исследования, результаты» КазНАУ. 2020. №4(88). С.187.
  16. 16. Красавин В.Ф., Ертаева Б.А., Красавина В.К., Мошняков А.Н., Шарипова Д.С. Адаптирование к внедрению зарубежных высокопродуктивных сортов картофеля на Юго-Востоке Казахстана // «Исследования, результаты» КазНАУ. 2020. №4(88). – С.248.
  17. 17. Cornish K., Kopicky S.L., Mcnulty K.S, Amstutz N., Chanon A.M., Walker S., Kleinhenz M.D., Miller A.R., Streeter J.G. Temporal diversity of Taraxacum kok-saghyz plants reveals high rubber yield phenotypes // Biodiversitas Journal of Biological Diversity. 2016. 17(2). – P. 847-856.
  18. 18. Толенди А.Е., Керимова У.К. Анализ современного состояния рынка продукции растениеводства Республики Казахстан // «Исследования, результаты» КазНАУ. 2017. №2 (74). – С.305.
  19. 19. Насиев Б.Н., Жанаталапов Н.Ж. Изучение элементов адаптивной технологии возделывания суданской травы в Западном Казахстане // «Исследования, результаты» КазНАУ. 2020 . - №2(86). – С. 273-278.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. Izdenister natigeler. 1 (89) (Mar. 2021), 107–118. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2021/12.
(1)ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. Izdenister natigeler 2021, No. 1 (89), 107-118. https://doi.org/10.37884/1-2021/12.
ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. (2021). Izdenister Natigeler, 1 (89), 107-118. https://doi.org/10.37884/1-2021/12
ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (89), p. 107–118, 2021. DOI: 10.37884/1-2021/12. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/28. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 1 (89) (March): 107-18. https://doi.org/10.37884/1-2021/12.
“ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ” (2021) Izdenister natigeler, (1 (89), pp. 107–118. doi:10.37884/1-2021/12.
[1]“ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (89), pp. 107–118, Mar. 2021, doi: 10.37884/1-2021/12.
“ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (89), Mar. 2021, pp. 107-18, https://doi.org/10.37884/1-2021/12.
“ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (89) (March 31, 2021): 107–118. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/28.
1.ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Mar. 31 [cited 2026 Sep. 15];(1 (89):107-18. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/28
1.ТАБИҒИ КАУЧУК КӨЗІ КӨК-САГЫЗ БАҚБАҒЫНЫҢ (TARAXACUM KOK-SAGHYZ RODIN) ЭСПЕРИМЕНТТІ АЛҚАП ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ ӨНІМДІ ЖӘНЕ ЕРТЕ ЖЕТІЛЕТІН ФОРМАЛАРЫН ІРІКТЕУ. Izdenister natigeler. 2021;(1 (89):107-118. doi:10.37884/1-2021/12