Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ

Назерке Әшімхан 1 , Тимур Рафиков 1 , Айжан Жилдикбаева 1 , Жандос Мукалиев 2 , Арайлым Доқтырбек 1 , Толеубек Пентаев 1

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 2 әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

doi.org/10.37884/4-2025/48 Бет. 470-480 Қабылданды 07.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Қазақстандағы цифрлық трансформацияның жүріп жатқан жағдайында геокеңістіктік дерекқорларға негізделген геопорталдарды әзірлеу кеңістіктік деректерді басқарудың тиімділігі мен ашықтығын арттырудың стратегиялық бағытына айналуда. Зерттеудің мақсаты — геопорталдарды жобалау мен енгізуде географиялық дерекқорларды пайдаланудың тиімділігін бағалау және елде бірыңғай геоақпараттық ортаны құруға арналған әдістемелік тәсілдер ұсыну. Жұмыста QGIS, ArcGIS Pro, PostgreSQL/PostGIS және Leaflet платформалары қолданылып, әкімшілік, гидрографиялық, ауыл шаруашылығы және инфрақұрылымдық деректер қабаттарын біріктіру мен визуализациялау қамтамасыз етілді. Ашық стандарттарды (OGC WMS/WFS, ISO талаптарына сай метадеректер) сақтау, рөлге негізделген қолжетімділікті басқару және ведомствоаралық пайдалануға лайық ауқымдалатын орналастыру үлгілеріне ерекше көңіл бөлінді. Ұсынылған геопортал архитектурасы деректерді өңдеу, талдау және визуализациялау үдерістерін біріктіреді, кеңістіктік ақпаратқа дерлік нақты уақыт режимінде қолжетімділік береді, сондай-ақ деректер сапасын қамтамасыз ету (топологияны тексеру, схема/құрылымды валиддеу), кэштеу және журналдау тетіктерін қамтиды, бұл өнімділік пен аудитке жарамдылықты арттырады. Бағалау өңірлік және ұлттық ГИС жүйелерімен өзара үйлесімділікті сынау, жүктеме кезіндегі жауап беру уақытын бенчмаркингтеу және салалық сарапшылардың қатысуымен пайдаланушылық қабылдау сынақтары арқылы жүргізілді. Нәтижелер геодерекқорларды қолдану платформалар арасындағы өзара үйлесімділікті айтарлықтай жақсартатынын, беделді деректер жиынтықтарын табу мен қайта пайдалануды жеңілдететінін және Қазақстандағы жер ресурстарын басқару, экологиялық мониторинг және кеңістіктік жоспарлау үдерістерінің цифрлық трансформациясына үлес қосатынын көрсетеді. Зерттеу деректерді басқару, деректердің өмірлік циклін ұйымдастыру және технологиялық стекті таңдау бойынша орнықты, қауіпсіз және кеңейтілетін геопортал енгізілімдерін қолдайтын практикалық ұсынымдармен аяқталады.

географиялық ақпараттық жүйелер (ГАЖ) жер ресурстары жер мониторингі кеңістіктік талдау QGIS жер ресурстарын басқару Шығыс Қазақстан облысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Rafikov, T., Yerbolkyzy, M., & Zhildikbayeva, A. (2024). Otsenka sostoyaniya rastitel’nosti Vostochno-Kazakhstanskoy oblasti s ispol’zovaniem NDVI. Izdenister, natigeler, 1(101), 183–191. https://doi.org/10.37884/1-2024/18 [in Russian]
  2. 2. Zhumataeva, Zh., Serikbayeva, G., Turganaliev, S., Mukaliyev, Zh., & Rafikov, T. (2024). Povyshenie ekologo-ekonomicheskoi effektivnosti ispol’zovaniya zemel’nykh resursov. Izdenister, natigeler, 2(102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35 [in Russian]
  3. 3. Sadenova, M., et al. (2024). Assessing the effectiveness of remote sensing, GIS, and AI data integration for sustainable agriculture: A case study from Kazakhstan. Sustainable Computing Systems. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00625-4
  4. 4. Goodchild, M. F., & Li, W. (2021). GIScience and big data: The challenge of spatial data in the era of machine learning. Computers, Environment and Urban Systems, 90, 101687. https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2021.101687
  5. 5. Goodchild, M. F. (2019). Geography and geographic information science: An evolving relationship. The Canadian Geographer, 63(4), 530–539. https://doi.org/10.1111/cag.12554
  6. 6. Haklay, M., & Weber, P. (2008). OpenStreetMap: User-generated street maps. IEEE Pervasive Computing, 7(4), 12–18. https://doi.org/10.1109/MPRV.2008.80
  7. 7. Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015). Geographic information science and systems (4th ed.). Wiley. https://www.wiley.com/en-us/Geographic%2BInformation%2BScience%2Band%2BSystems%2C%2B4th%2BEdition-p-9781119128458
  8. 8. Kraak, M.-J., & Ormeling, F. (2020). Cartography: Visualization of geospatial data (4th ed.). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.1201/9780429464195
  9. 9. Li, S., Dragicevic, S., & Veenendaal, B. (Eds.). (2020). Advances in web-based GIS, mapping services and applications (2nd ed.). CRC Press. https://www.routledge.com/Advances-in-Web-based-GIS-Mapping-Services-and-Applications/Li-Dragicevic-Veenendaal/p/book/9781138117815
  10. 10. QGIS Development Team. (2025). QGIS geographic information system [Computer software]. QGIS Association. https://www.qgis.org
  11. 11. Esri. (2023). Best practices for system architecture — ArcGIS Enterprise. Environmental Systems Research Institute. https://enterprise.arcgis.com/en/server/11.2/deploy/windows/best-practices-for-system-architecture.htm
  12. 12. Esri. (2023). Work with services — ArcGIS Enterprise [Documentation]. Environmental Systems Research Institute. https://enterprise.arcgis.com/en/server/11.0/install/windows/services-in-arcgis-enterprise.htm
  13. 13. Craglia, M., & Annoni, A. (2020). Digital Earth vision and spatial data infrastructures: Pathways for integration. International Journal of Digital Earth, 13(8), 950–971. https://doi.org/10.1080/17538947.2020.1762093
  14. 14. Abdrakhmanov, T., Serikbayev, K., & Tuleuov, A. (2023). Implementation of GIS technologies for land monitoring in Kazakhstan. Bulletin of KazNARU, 2(94), 77–84. https://kaznaru-bulletin.kz (journal homepage)
  15. 15. Batyrkhanova, D., & Akhmetova, A. (2022). Development of a national geoportal for open spatial data in Kazakhstan. KazNU Bulletin. Earth Sciences Series, 1(59), 41–50. https://bulletin.enu.kz/ (series homepage)
  16. 16. Biekša, K. (2016). The evaluation of cereal farms using the ecological footprint method. Management Theory and Studies for Rural Business and Infrastructure Development, 38(3), 207–218. https://doi.org/10.15544/mts.2016.16
  17. 17. Hurni, L., & Sieber, R. (2023). The evolution of geographic information science: From desktop mapping to cloud-based geoportals. International Journal of Digital Earth, 16(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/17538947.2023.2172763
  18. 18. Zhang, C., & Li, W. (2021). Web GIS: Principles and applications. Springer. https://link.springer.com/book/ (publisher portal)

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 470–480. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/48.
(1)ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 470-480. https://doi.org/10.37884/4-2025/48.
ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 470-480. https://doi.org/10.37884/4-2025/48
ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 470–480, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/48. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1137. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 470-80. https://doi.org/10.37884/4-2025/48.
“ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 470–480. doi:10.37884/4-2025/48.
[1]“ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 470–480, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/48.
“ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 470-8, https://doi.org/10.37884/4-2025/48.
“ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 470–480. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1137.
1.ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):470-8. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1137
1.ҚАЗАҚСТАНДА ГЕОПОРТАЛДАРДЫ ДАМЫТУ ҮШІН ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ДЕРЕКҚОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):470-480. doi:10.37884/4-2025/48