ВНЕДРЕНИЕ ГИБРИДОВ И СОРТОВ КУКУРУЗЫ В ОРОШАЕМЫХ УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА

Xудайберди Назаров; Кобилжон Азизов

doi:10.37884/1-2025/48

Аңдатпа

Бұл мақалада жүгері өсіру кезінде жүргізілетін барлық агротехникалық және қосымша шаралар теориялық және практикалық жағынан талданды. Жүгері өсірудің негізгі элементтері: топырақты өңдеу кезеңдері мен ұзақтығы, отырғызу кезіндегі өскіндердің қалыңдығының маңыздылығы, сорттар мен будандар, минералды тыңайтқыштардың түрлерін және оларды қолданудың рұқсат етілген нормаларын білу, аурулар мен зиянкестермен күресу. Мемлекеттік реестрге енгізілген негізгі және қосалқы дақылдар ретінде ұсынылатын жүгерінің сорттары мен будандары ұсынылған.

Құнарлы сорттар мен будандарды дұрыс таңдап алу, топырақты дер кезінде дайындау, топырақта суды сақтау, ауа мен су режимін, топырақ микрофлорасын жақсарту сияқты қажетті элементтер өсімдікке сіңіп кетуіне байланысты дәнді дақылдың жоғары өнімі мен жасыл массасын алуға болады. Алғашқы ұрықтандыру өсімдіктің бастапқы дамуы кезінде сабақ пен тамыр бөліктерінің жақсы қалыптасуын қамтамасыз етеді. Өсімдіктердің көшеттері арамшөптердің өсуіне жол бермей, тез дамиды. Өсімдіктердің өсу тығыздығы жалпы топырақ-климат жағдайларымен және жылдың басталу жағдайымен анықталатын әр сорт пен будандарға жеке әсер ететін фактор болып табылады. Белгіленген отырғызу тереңдігінде отырғызу дақылдың сортқа бейімделуіне және жеке тығыз немесе сирек дақыл ретінде төзімділігіне байланысты анықталады.

жүгері, отырғызу тығыздығы, өнім, ауыспалы егіс, отырғызу уақыты, топырақ өңдеу, минералды тыңайтқыштар

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1) Азубеков Л.Х. Урусов А.К. Памятка кукурузовода/ГНУ Кабардино-Балкарский НИИСХ. – Нальчик. 2012, С .78
2) Дзюбецкий Б.В. Селекция гибридов кукурузы интенсивного типа для условий достаточного увлажнения. //Автореф.дисс. докт. с-х наук, Одесса, 1989. – С. 47.
3) Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статис-тической обработки результатов исследований). Изд. 5-е, доп. и перераб. М.: Агро-промиздат, 1985.- С .351
4) Кукуруза на пороге третьего тысячелетия // Белград, Прогресс, 2000. С.134-137.
5) Массино А.И., Массино И.А. Селекция гибридной кукурузы для орошаемых условий Узбекистана. Монография. Т. 2015 г. С.278
6) Махматмуродов А. Урожайность и кормовая ценность кукурузы при повторном посеве в зависимости от фосфорного питания. Агроилм журнали. Махсус сон. 2016 йил 31 бет.
7) Назаров Х., Бобоев Ф., Азизов К. Новый сорт кукуруза «Келажак 100». Журнал «АГРОИЛМ», выпуск 4 (67), 2020 год, стр. 29–30.
8) Сунди, Т. Влияние селекции и агротехники на урожайность кукурузы в Венгрии // Кукуруза и сорго. 1994. – №6. – С. 18-19.
9) Тешаев Ш.Ж., Арипов О.А. и другие – «Образцовые технологические карты по уходу за сельскохозяйственными культурами и производству продукции на 2016–2020 годы» – Ташкент, 2015, Часть II, стр. 65.
10) УзГОСТ 2823:2014 Семена сельскохозяйственных культур. Сортовые и посевные качества. –Ташкент, 2014. б.20.
11) Шмараев Г.Е., Горбунов В.П. Перспективные гибриды и сорта кукурузы для орошаемых районов.//Кн. Мировые растительные ресурсы в Средней Азии, Т., 1999. – вып.7. – С.125-135.
12) Югенхаймер Р.У. Кукуруза: улучшение сортов, производство семян, использование. М., Колос, 1979. – С. 35-69.
13) Zhao Zhen Gwen: Division of Corn Cropping Areas and Technical Development of Corn Industry in China, Central South University in China., 2017.
14) http:// zea maize recipes.com
15) А. Ш. Омарова , Н.Е. Ахметова, А.А. Омарова, Е.Е. Абишев, Е.Е. Ермаханов. СЕЛЕКЦИЯ ГИБРИДОВ КУКУРУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЗЕРНА И АДАПТИВНОСТЬ К УСЛОВИЯМ ИЗМЕНЕНИЯ КЛИМАТА. Исследование, результаты №2 (2-1) 2024.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 452–459. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/48.

(1)ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 452-459. https://doi.org/10.37884/1-2025/48.

ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 452-459. https://doi.org/10.37884/1-2025/48

ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 452–459, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/48. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/876. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 452-59. https://doi.org/10.37884/1-2025/48.

“ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 452–459. doi:10.37884/1-2025/48.

[1]“ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 452–459, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/48.

“ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 452-9, https://doi.org/10.37884/1-2025/48.

“ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 452–459. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/876.

1.ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):452-9. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/876

1.ӨЗБЕКСТАННЫҢ СУАРАТЫН ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ БУДАНДЫҚ МЕН СҰРТТАРЫН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):452-459. doi:10.37884/1-2025/48

[1] 1) Азубеков Л.Х. Урусов А.К. Памятка кукурузовода/ГНУ Кабардино-Балкарский НИИСХ. – Нальчик. 2012, С .78

[2] 2) Дзюбецкий Б.В. Селекция гибридов кукурузы интенсивного типа для условий достаточного увлажнения. //Автореф.дисс. докт. с-х наук, Одесса, 1989. – С. 47.

[3] 3) Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статис-тической обработки результатов исследований). Изд. 5-е, доп. и перераб. М.: Агро-промиздат, 1985.- С .351

[4] 4) Кукуруза на пороге третьего тысячелетия // Белград, Прогресс, 2000. С.134-137.

[5] 5) Массино А.И., Массино И.А. Селекция гибридной кукурузы для орошаемых условий Узбекистана. Монография. Т. 2015 г. С.278

[6] 6) Махматмуродов А. Урожайность и кормовая ценность кукурузы при повторном посеве в зависимости от фосфорного питания. Агроилм журнали. Махсус сон. 2016 йил 31 бет.

[7] 7) Назаров Х., Бобоев Ф., Азизов К. Новый сорт кукуруза «Келажак 100». Журнал «АГРОИЛМ», выпуск 4 (67), 2020 год, стр. 29–30.

[8] 8) Сунди, Т. Влияние селекции и агротехники на урожайность кукурузы в Венгрии // Кукуруза и сорго. 1994. – №6. – С. 18-19.

[9] 9) Тешаев Ш.Ж., Арипов О.А. и другие – «Образцовые технологические карты по уходу за сельскохозяйственными культурами и производству продукции на 2016–2020 годы» – Ташкент, 2015, Часть II, стр. 65.

[10] 10) УзГОСТ 2823:2014 Семена сельскохозяйственных культур. Сортовые и посевные качества. –Ташкент, 2014. б.20.

[11] 11) Шмараев Г.Е., Горбунов В.П. Перспективные гибриды и сорта кукурузы для орошаемых районов.//Кн. Мировые растительные ресурсы в Средней Азии, Т., 1999. – вып.7. – С.125-135.

[12] 12) Югенхаймер Р.У. Кукуруза: улучшение сортов, производство семян, использование. М., Колос, 1979. – С. 35-69.

[13] 13) Zhao Zhen Gwen: Division of Corn Cropping Areas and Technical Development of Corn Industry in China, Central South University in China., 2017.

[14] 14) http:// zea maize recipes.com

[15] 15) А. Ш. Омарова , Н.Е. Ахметова, А.А. Омарова, Е.Е. Абишев, Е.Е. Ермаханов. СЕЛЕКЦИЯ ГИБРИДОВ КУКУРУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЗЕРНА И АДАПТИВНОСТЬ К УСЛОВИЯМ ИЗМЕНЕНИЯ КЛИМАТА. Исследование, результаты №2 (2-1) 2024.