ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯКОМПЛЕКСНЫХУДОБРЕНИЙ  ПО КАПЕЛЬНОМУ ОРОШЕНИЮ (ФЕРТИГАЦИЯ) НА ТОМАТЕ   В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

Темиржан Айтбаев; Жарас Мамырбеков; Акбопе Айтбаева

doi:10.37884/1-2025/51

Аңдатпа

Ғылыми мақалада «Қазақстанда картоп, көкөніс және бақша шаруашылығы салаларының тұрақты түрде дамуын селекция, тұқым шаруашылығы, биотехнология және инновациялық агротехнологиялар негізінде қамтамасыз ету» ғылыми бағдарламасы аясында жүргізілген зерттеулердің нәтижелері баяндалады. Зерттеулер дәстүрлі әдістемелер арқылы жүргізілді. Қазақстанның оңтүстік-шығысының тау бөктері жағдайында әртүрлі кешенді тыңайтқыштарды тамшылатып суару (фертигация) жүцесі арқылы қолданудың тиімділігі зерттелді. Суда еритін кешенді тыңайтқыштардың қызанақтың өнімділігі мен сапасына әсері бағаланды. Зерттелген тыңатйқыш түрлерінің өсімдіктердің өсу үрдістеріне оң әсері ететіні белгіленді. Қызанақ өсімдіктері қарқынды дамып, қуатты биомассы қалыптастырды. Танап тәжірибесінде тыңайтқыштар қызанақтың өнімділігін бақылаумен (29,4 т/га) салыстырғанда 24,83-76,19% арттырды. Қызанақтың ең жоғары өнімі (51,8 т/га)өсімдіктерді қоректендіругеAqua DropN₁₂₀P₁₂₀K₁₂₀және BioZZ и WORMic биотыңайтқыштарын (25 л/га) қолданған нұсқада алынды. Қызанақтың барлық үлгілерінде нитраттың мөлшері шекті деңгейден асқан жоқ. Нитраттардың ең төмен деңгейі (41 мг/кг) тыңатйқышсыз өсірілген жемістерде, ал ең жоғары деңгейі (106 мг/кг) N₁₂₀P₁₂₀K₁₂₀ (топыраққа енгізу) қолданғанда болды. Қызанақты кешенді минералды тыңайтқыштар(Aqua Drop) менжаңа биотыңайтқыштарды тамшылатып суарумен бергенде жемістерде 64-85 мг/кг нитраттар жиналды (шекті деңгей - 150 мг/кг).

қызанақ, тыңпйтқыш, тамшылатып суару, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Курганская Н.В., Романова Л.И. Томат. - Алматы, 2004. - 60 с. Kurganskaya N.V., Romanova L.I. Tomat. - Almaty, 2004. - S.60.
2.Борисов В.А., Литвинов С.С., Романова А.В. Качество и лежкость овощей. - М., 2003. - С. 625.
3.Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан: http:/www.stat.gov.kz.
4.Сорта и гибриды картофеля и овощебахчевых культур селекции Казахского научно-исследовательского института картофелеводства и овощеводства: Каталог. - Алматы, 2016. - С.184.
5.Борисов В.А. Совершенствование системы применения удобрений в овощеводстве //Современное состояние и развития овощеводства и картофелеводства. - Барнаул, 2007. С.325-332.
6.Сирота С.М., Беляков М.А. Пищевой режим почвы и урожай томата и капусты при длительном применении удобрений // Овощеводство и тепличное хозяйство. - 2006. - №8. - С.31-34.
7.Айтбаев Т.Е., Амиров Б.М., Бабаев С.А., Джантасов С.К., Мамырбеков Ж.Ж. и др. Технология возделывания картофеля и овощебахчевых культур на юго-востоке Казахстана/ Рекомендации. - Алматы: «Таугуль-Принт», 2018. - С. 113.
8.Гуманюк А.В., Гамаюн И.М., Коровай В.И., Андриеш А.Н., Божаковская Л.Е. Влияние видов, доз удобрений и способов их внесения на продуктивность овощных культур // Овощеводство и тепличное хозяйство. - 2007. - № 9. - С.29-30.
9.Петербургский A.B., Заманов П.Б., Дамирова К.И. Органические удобрения под томат // Химизация сельского хозяйства. - 1989. - №6. - С.56-57.
10.Айтбаев Т.Е., Айтбаева А.Т., Рахымжанов Б.С. Зеленое овощеводство на юго-востоке Казахстана. - Алматы, 2017. - С.160.
11.МаksotovaA.М., NurbaevaE.A., AitbaevT.E.Productivity and quality of foreign tomato varieties/ Scientific journal «Research, Results». - №1 (085) 2020. - Р.323.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 481–489. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/51.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 481-489. https://doi.org/10.37884/1-2025/51.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 481-489. https://doi.org/10.37884/1-2025/51

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 481–489, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/51. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/873. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 481-89. https://doi.org/10.37884/1-2025/51.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 481–489. doi:10.37884/1-2025/51.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 481–489, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/51.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 481-9, https://doi.org/10.37884/1-2025/51.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 481–489. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/873.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):481-9. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/873

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЗАНАҚТА КЕШЕНДІ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫ ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ АРҚЫЛЫ ҚОЛДАНУДЫҢ (ФЕРТИГАЦИЯ) ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):481-489. doi:10.37884/1-2025/51

[1] 1.Курганская Н.В., Романова Л.И. Томат. - Алматы, 2004. - 60 с. Kurganskaya N.V., Romanova L.I. Tomat. - Almaty, 2004. - S.60.

[2] 2.Борисов В.А., Литвинов С.С., Романова А.В. Качество и лежкость овощей. - М., 2003. - С. 625.

[3] 3.Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан: http:/www.stat.gov.kz.

[4] 4.Сорта и гибриды картофеля и овощебахчевых культур селекции Казахского научно-исследовательского института картофелеводства и овощеводства: Каталог. - Алматы, 2016. - С.184.

[5] 5.Борисов В.А. Совершенствование системы применения удобрений в овощеводстве //Современное состояние и развития овощеводства и картофелеводства. - Барнаул, 2007. С.325-332.

[6] 6.Сирота С.М., Беляков М.А. Пищевой режим почвы и урожай томата и капусты при длительном применении удобрений // Овощеводство и тепличное хозяйство. - 2006. - №8. - С.31-34.

[7] 7.Айтбаев Т.Е., Амиров Б.М., Бабаев С.А., Джантасов С.К., Мамырбеков Ж.Ж. и др. Технология возделывания картофеля и овощебахчевых культур на юго-востоке Казахстана/ Рекомендации. - Алматы: «Таугуль-Принт», 2018. - С. 113.

[8] 8.Гуманюк А.В., Гамаюн И.М., Коровай В.И., Андриеш А.Н., Божаковская Л.Е. Влияние видов, доз удобрений и способов их внесения на продуктивность овощных культур // Овощеводство и тепличное хозяйство. - 2007. - № 9. - С.29-30.

[9] 9.Петербургский A.B., Заманов П.Б., Дамирова К.И. Органические удобрения под томат // Химизация сельского хозяйства. - 1989. - №6. - С.56-57.

[10] 10.Айтбаев Т.Е., Айтбаева А.Т., Рахымжанов Б.С. Зеленое овощеводство на юго-востоке Казахстана. - Алматы, 2017. - С.160.

[11] 11.МаksotovaA.М., NurbaevaE.A., AitbaevT.E.Productivity and quality of foreign tomato varieties/ Scientific journal «Research, Results». - №1 (085) 2020. - Р.323.