Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ

Айдана Оспанова 1 , Наталия Озеранская 1 , Владимир Татаринцев 2

1 С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті; 2 Ұлттық зерттеу Томск мемлекеттік университеті

doi.org/10.37884/1-2025/34 Бет. 303-313 Қабылданды 27.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Мақала аумақты агроэкологиялық аймақтау негізінде ауыл шаруашылығы жерлерін қорғау және тиімді пайдаланудың өзекті мәселесіне арналған. Жұмыста табиғи-климаттық, топырақтық және антропогенді факторларды ескере отырып, жер ресурстарының жағдайын бағалаудың кешенді тәсілі қарастырылған. Ландшафттық, экологиялық және экономикалық жағдайларды ескеретін параметрлер жерлердің жағдайы мен жарамдылығын анықтау үшін таңдалды. Авторлар аумақтарды аймақтаудың қолданыстағы әдістерін талдап, агроэкологиялық аймақтарды анықтау критерийлерінің жетілдірілген жүйесін ұсынды. Топырақтың деградациясының алдын алуға, жерді пайдалану тиімділігін арттыруға ерекше көңіл бөлінуде. Зерттеулер негізінде ауыл шаруашылығы жерлерін агроэкологиялық ерекшеліктерін ескере отырып қорғау жүйесін ұйымдастыру бойынша практикалық ұсыныстар әзірленді. Агроэкологиялық аймақтауға жақсартуға қолданған ГАЖ технологиялары картографиялық материалдарды құрастырудағы дәлдікті арттыруға және эрозияға қауіпті аймақтарды анықтау процесін автоматтандыруға мүмкіндік берді. Ұсынылған кешенді тәсілді және критерийлердің жетілдірілген жүйесін қолдану ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалануды оңтайландыруға және олардың тозуын болдырмауға мүмкіндік береді.Топырақ құнарлылығын арттыруға, өнімділікті анықтауға, ауыспалы егістерді оңтайландыруға және агротехникалық шараларды жоспарлауға көмектесу үшін жұмыстың нәтижелерін жер ресурстарын пайдалану мен қорғау және жерге орналастыру бағдарламалары мен схемаларын жасауда пайдалануға болады.

ауыл шаруашылығы жерлері, жерді қорғау, топырақтың деградациясы, агроэкологиялық аймақтар, жерді тұрақты пайдалану, жерді ұтымды пайдалану, жердің дефляциясы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Татаринцев В.Л. Геоэкологическая оценка ландшафтов как основа организации устойчивого аграрного землепользования / В.Л. Татаринцев, Л.М. Татаринцев, С.К. Макенова, М.М. Шостак // Устойчивое развитие горных территорий. – 2021. – Т.13. – № 4. – С. 485. DOI: 10.21177/1998-4502-2021-13-4-485-496
  2. 2. Татаринцев В.Л. Анализ качественного состояния сельскохозяйственных угодий как основа устойчивости аграрного землепользования / В.Л. Татаринцев, О.Э. Мерзляков, Н.Л. Озеранская, Ж.К. Шакенова // Устойчивое развитие горных территорий. – 2022. – Т. 14. – № 4. – С. 644. DOI: 10.21177/1998-4502-2022-14-4-644-656.
  3. 3. Татаринцев В.Л. Оценка агроэкологического состояния агроландшафтов для повышения их устойчивости / В.Л. Татаринцев, Л.М. Татаринцев, Ф.К. Ермеков, Ю.С. Лисовская // Устойчивое развитие горных территорий. – 2022. – Т. 14. – № 1. – С. 76-87. DOI: 10.21177/1998-4502-2022-14-1-76-86.
  4. 4. Татаринцев Л.М. Агроэкологическая типология земель сельскохозяйственного землепользования засушливой степи Алтайского края / Л.М. Татаринцев, О.Э. Мерзляков, Т.Е. Карбозов, Ф.К. Кошжанова // Устойчивое развитие горных территорий. 2022. Т.14, № 3. С. 440-452. DOI: 10.21177/1998-4502-2022-14-3-440-452.
  5. 5. Саммит по устойчивому развитию. Преобразование нашего мира в интересах людей и планеты. (25-27 сентября 2015 года) [Электронный ресурс] // Организация Объединенных Наций [Официальный сайт]. URL: http://www.un.org/sustainabledevelopment/ru/wp-content/uploads/sites/5/2015/08/0verview_Sustainable_Development_Summit.pdf
  6. 6. Повестка дня в области устойчивого развития на период до 2030 года (The 2030 Agenda for Sustainable Development). Программа принята 25 сентября 2015 года на саммите ООН. // [Электронный ресурс]. - 2018. - URL: https://ec.europa.eu/europeaid/policies/european-development-policy / 2030 -agenda-sustainable-development.
  7. 7. Добровольский Г.В. Экология почв. Учение об экологических функциях почв/ Г.В. Добровольский, Е.Д. Никитин. М: Наука, 2020. - 362 с.
  8. 8. FAO. Status of the World's Soil Resources: Main Report. Rome [Eelectronic resource] // Food and Agriculture Organization, 2023. URL:https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/6ec24d75-19bd-4f1f-b1c5-5becf50d0871/content
  9. 9. Кирюшин В.И. Теория адаптивно-ландшафтного земледелия и проектирование агроландшафтов. / В.И. Кирюшин. М.: КолосС, 2011. - 443 с.
  10. 10. Tursynbaev N.A. Assessment of the environmental state and sustainability of agrolandscape at the local level / N.A. Tursynbaev, I.V. Kuzhevskaya, L.M. Tatarintsev, A.A. Оspanova // Sustainable Development of Mountain Territories. 2023-vol.15-№3: 662–671. DOI: 10.21177/1998-4502-2023-15-3-662-671.
  11. 11. Иванов А.Л. Агроэкологическая оценка земель и оптимизация землепользования/ А.Л. Иванов, И.Ю. Савин. М.: Наука, 2022. - 336 с.
  12. 12. Duisenova D.D. Ecological typization of agricultural land and modeling of sustainable agrolandscape at the local level / D.D. Duisenova, K.M. Tireuov, L.М. Tatarintsev, L.V. Lebedeva // Sustainable Development of Mountain Territories. 2024, vol. 16, no. 1, pp. 94–110.
  13. 13. Татаринцев В.Л. Управление устойчивостью аграрного землепользования на локальном уровне с использованием ГИС-технологий и специального картографического материала / В.Л. Татаринцев, Л.В. Лебедева, Г.Д. Сыздыкова, Д.С. Инкаров // Устойчивое развитие горных территорий. 2023. Т. 15, № 4. С. 864–876. DOI: 10.21177/1998- 4502-2023-15-4-864-876.
  14. 14. Асанова Г.А. Анализ устойчивости агроландшафтов в лесостепной зоне Красноярского края и мероприятия по их охране/ Г.А. Асанова, О.Э. Мерзляков, В.Л. Татаринцев, Н.К. Унышева // Устойчивое развитие горных территорий. 2023. Т. 15, № 2. С. 264–274. DOI: 10.21177/1998-4502-2023-15-2-264-274.
  15. 15. Иванов П.В. Противоэрозионная организация территории в современных условиях / П.В. Иванов, А.А. Сидоров, Н.Н. Петрова // Землеустройство и кадастры. 2022 - № 2 с 34-41
  16. 16. Лурье И.К. Геоинформационное картографирование. Методы геоинформатики и цифровой обработки космических снимков. / И.К. Лурье - М.: КДУ, 2016. - С. 186-188.
  17. 17. Айдарова А. Методологические подходы рационального использования земель в условиях деградации / А. Айдарова, Н. Джангарашева, М. Калиева, А. Омарбекова, Й. Феррух // Izdenister Natigeler-2024- (3(103)-348–361. https://doi.org/10.37884/3-2024/39

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 303–313. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/34.
(1)АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 303-313. https://doi.org/10.37884/1-2025/34.
АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 303-313. https://doi.org/10.37884/1-2025/34
АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 303–313, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/34. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/856. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 303-13. https://doi.org/10.37884/1-2025/34.
“АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 303–313. doi:10.37884/1-2025/34.
[1]“АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 303–313, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/34.
“АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 303-1, https://doi.org/10.37884/1-2025/34.
“АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 303–313. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/856.
1.АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):303-1. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/856
1.АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ АЙМАҚТАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖЕРЛЕРІН ҚОРҒАУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):303-313. doi:10.37884/1-2025/34