ИЗУЧЕНИЕ ЭРОЗИОННЫХ ПРОЦЕССОВ НАТЕРРИТОРИИ ЗАПАДНО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ДАННЫХ ДИСТАНЦИОННОГО ЗОНДИРОВАНИЯ ЗЕМЛИ

Жадыра Тасанова; Асем Асетова; Нургул Утегалиева; Динара Молжигитова; Гулнар Орынбасарова

doi:10.37884/4-2024/41

Аңдатпа

Аумақтың эрозиялық қауіптілігін уақтылы дәл бағалау мәселесі біздің еліміздің агроөнеркәсіптік кешені үшін өте өткір, өйткені эрозиялық процестер ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіреді. Аумақты ұтымды ұйымдастыру және осы іс-әрекеттерді жерге орналастырушылық бойынша жұмыстармен қамтамасыз ету үшін геоақпараттық жүйелер саласында заманауи технологиялар мен заманауи бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану қажет. Геоақпараттық жүйелердің көмегімен аумақты эрозияға қарсы ұйымдастыру жобаларын әзірлеу және іске асыру үшін қажетті өте дәл және ақпараттық жоспарлы-картографиялық материалды жедел және сапалы құру мүмкіндігі пайда болады.

Бұл жұмыс эрозияға ұшыраған жерлерді анықтау үшін Жерді ғарыштан қашықтықтан зондтау әдістерін қолдану мәселелеріне арналған. Сондай-ақ, мақалада зерттелетін аумақтың жер эрозиясына әкелетін табиғи климаттық жағдайларға, экологиялық жағдайларға және антропогендік факторларға талдау жасалды. Сондай-ақ облыс аумағындағы эрозияға және оның түрлеріне бейім жерлердің статистикалық деректері келтірілген. Жұмысты орындау барысында зерттелетін аумақтың негізгі учаскелері бойынша картографиялық кескіндер жасалады және осы карталардың негізінде эрозияның масштабы мен дәрежесі анықталады. Ұсынылған эрозияға қарсы іс-шараларды ауылшаруашылық жер пайдалану жобаларын әзірлеу кезінде пайдалану ұсынылады.

Жер эрозиясы, эрозия процестері, жердің деградациясы, аумақтың эрозияға қарсы ұйымдастырылуы, жыралық эрозия, ауыл шаруашылығы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

Әдебиеттер тізімі
1. Городецкий А.П. Комплексная защита почв от эрозии в Центральном Черноземье [Текст]: автореф. дис...доктора с-х. наук /А.П.Городецкий. - Курск: Кур. гос. с.-х. акад. им. И. И. Иванова, 2002. - 44 с.
2. Ишамятова, И.Х. Влияние эрозионных процессов на структуру и качество земельного фонда. факторы развития эрозии [Текст] /И. Х. Ишамятова, О.В. Тараканов, А.И. Чурсин //International agricultural journal. – 2022. №4. -С. 1558-1574. DOI 10.55186/25876740_2022_6_4_11
3. Природно-ресурсный потенциал и проектируемые объекты заповедного фонда Западно-Казахстанской области. –Уральск, 1998. – 176 с.
4. Қабдулова Г.А. Современные эрозионные процессы в степной и полупустынной зонах Западно-Казахстанской области [Текст]: автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. геогр. наук / Г.А.Кабдулова. – Казан: 2003. – 24 с.
5. Шекихачева Л.З. Методические основы оценки эродированности территорий [Текст] / Л.З.Шекихачева // Международный научный журнал «Символ науки». – 2016. № 5. С. 230-234.
6. Окмянская В.М. Информационное обеспечение мониторинга земель на примере Тюменской области [Текст] / В.М.Окмянская, Е.Г.Черных // Геодезия и картография. – 2023. – №5. С. 25-33. DOI: 22389/0016-7126-2023-995-5-25-33
7. Байкалова Т.В. Мониторинг и оценка динамики развития эрозионных процессов на землях сельскохозяйственного назначения [Текст] / Т.В.Байкалова // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. -2018. №6. С. 61 – 67.
8. Глушко А.Я. Влияние водной и ветровой эрозии на земельный фонд юга европейской части России [Текст] /А.Я.Глушко // Известия Дагестанского государственного педагогического университета. -2010. №1. С. 75 – 85.
9. Қазақстан Республикасының 2021 жылға арналған қоршаған ортаның жағдайы және табиғи ресурстарды пайдалану туралы ұлттық баяндама [Мәтін] / Құрастырушы: Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі. Астана. -2022. - 465 б.
10. 2022 жылғы Қазақстан Республикасындағы жердің жай-күйі мен пайдаланылуы туралы мемлекеттік (ұлттық) есеп [Мәтін] / Құраст.: М.Б.Теміржанов, Ғ.А. Бимендина, А.Ж.Алпамышев, М.Б.Узбаев, А.Р.Абдрахманов, М.А.Қаженов, С.М.Дүйсенов, М.М.Мұқашева және т.б. – Астана, 2022. – 334 б.
11. Дитц Л.Ю. Использование данных дистанционного зондирования при исследовании почвенно-эрозионных процессов [Текст] /Л.Ю.Дитц // Естественные и математические науки в современном мире. -2015. №8 (32). -С 58-64.
12. Лазовик Г.С. Оценка эрозионной опасности почв и ее картографирование с использованием гис-технологий [Текст / Г.С.Лазовик, А.А.Топаз //Журнал Белорусского государственного университета. География. Геология. –2021. №2. –С.18–31.
13. Расул Имани, Хода Ғасемие, Мұхаммед Мирзаванд. Determining and Mapping Soil Erodibility Factor (Case Study: Yamchi Watershed in Northwest of Iran) // Faculty of Natural Resources and Geoscience, University of Kashan, Kashan, Isfahan, Iran, Open Journal of Soil Sci-Ence, 2014, 4, Р.168-173.
14. Брагина Е.В. Оценка качества съемочных систем спутников дистанционного зондирования земли на базе наземных тестовых участков [Текст] / Е.В.Брагина // Материалы международного научно-образовательного форума Бургас. – 2014. – № 1 (5). – С. 40-47.
15. Кайнушева Д., Джигильдиева , Ж. ., Амангелдіқызы , З. ., Мендигалиева , А. С., Бакесова Р.М. (2024). Наблюдение за площадями степных пожаров по данным дистанционного зондирования земли. Ізденістер,нәтижелер, (2 (102), 352–360. https://doi.org/10.37884/2-2024/34.
16. Есмагулова Б.Ж., Географиялық ақпараттық технологияларды қолдану арқылы жайылымдық жерлердің деградация дәрежесін анықтау / Б. Ж. Есмагулова, А. Ю. Асетова, Ж.Б. Тасанова, А.Н. Жилдикбаева, Д.К. Молжигитова // JEE Journal of Environmental Engineering. – 2023, 24(1), б.б. 179-187. https://doi.org/10.12911/22998993/155167 ISSN 2299-8993, CC-BY 4.0 лицензиясы.
17. Оңаев М.Қ. Батыс Қазақстан облысындағы жайылымдарды жер асты суымен қамтамасыз ету көздерін аудандастыру / М.Оңаев, С.Денизбаев, Н.Умбетқалиев, Б.Есмагулова, Ғ.С.Ожанов // JEE Journal of Environmental Engineering. – 2022., б. – 56-65. doi: https://doi.org/10.12911/22998993/150612
18. Жилдикбаева А.Н. Қазақстан Республикасының бұзылған жерлеріне шолу / А.Н.Жилдикбаева, А.Қ.Жырғалова, А.Г.Баухан, Г.С.Айтхожаева, Д.К.Молжигитова // Зерттеулер, нәтижелер - 2023.- № 3. Б. 319-326. https://doi.org/10.37884/3-2023/32.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 396–405. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/41.

(1)БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 396-405. https://doi.org/10.37884/4-2024/41.

БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 396-405. https://doi.org/10.37884/4-2024/41

БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 396–405, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/41. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/775. Acesso em: 15 sep. 2026.

“БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 396-405. https://doi.org/10.37884/4-2024/41.

“БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 396–405. doi:10.37884/4-2024/41.

[1]“БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 396–405, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/41.

“БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 396-05, https://doi.org/10.37884/4-2024/41.

“БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 396–405. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/775.

1.БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):396-405. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/775

1.БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭРОЗИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕРДІ ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):396-405. doi:10.37884/4-2024/41

[1] Әдебиеттер тізімі

[2] 1. Городецкий А.П. Комплексная защита почв от эрозии в Центральном Черноземье [Текст]: автореф. дис...доктора с-х. наук /А.П.Городецкий. - Курск: Кур. гос. с.-х. акад. им. И. И. Иванова, 2002. - 44 с.

[3] 2. Ишамятова, И.Х. Влияние эрозионных процессов на структуру и качество земельного фонда. факторы развития эрозии [Текст] /И. Х. Ишамятова, О.В. Тараканов, А.И. Чурсин //International agricultural journal. – 2022. №4. -С. 1558-1574. DOI 10.55186/25876740_2022_6_4_11

[4] 3. Природно-ресурсный потенциал и проектируемые объекты заповедного фонда Западно-Казахстанской области. –Уральск, 1998. – 176 с.

[5] 4. Қабдулова Г.А. Современные эрозионные процессы в степной и полупустынной зонах Западно-Казахстанской области [Текст]: автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. геогр. наук / Г.А.Кабдулова. – Казан: 2003. – 24 с.

[6] 5. Шекихачева Л.З. Методические основы оценки эродированности территорий [Текст] / Л.З.Шекихачева // Международный научный журнал «Символ науки». – 2016. № 5. С. 230-234.

[7] 6. Окмянская В.М. Информационное обеспечение мониторинга земель на примере Тюменской области [Текст] / В.М.Окмянская, Е.Г.Черных // Геодезия и картография. – 2023. – №5. С. 25-33. DOI: 22389/0016-7126-2023-995-5-25-33

[8] 7. Байкалова Т.В. Мониторинг и оценка динамики развития эрозионных процессов на землях сельскохозяйственного назначения [Текст] / Т.В.Байкалова // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. -2018. №6. С. 61 – 67.

[9] 8. Глушко А.Я. Влияние водной и ветровой эрозии на земельный фонд юга европейской части России [Текст] /А.Я.Глушко // Известия Дагестанского государственного педагогического университета. -2010. №1. С. 75 – 85.

[10] 9. Қазақстан Республикасының 2021 жылға арналған қоршаған ортаның жағдайы және табиғи ресурстарды пайдалану туралы ұлттық баяндама [Мәтін] / Құрастырушы: Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі. Астана. -2022. - 465 б.

[11] 10. 2022 жылғы Қазақстан Республикасындағы жердің жай-күйі мен пайдаланылуы туралы мемлекеттік (ұлттық) есеп [Мәтін] / Құраст.: М.Б.Теміржанов, Ғ.А. Бимендина, А.Ж.Алпамышев, М.Б.Узбаев, А.Р.Абдрахманов, М.А.Қаженов, С.М.Дүйсенов, М.М.Мұқашева және т.б. – Астана, 2022. – 334 б.

[12] 11. Дитц Л.Ю. Использование данных дистанционного зондирования при исследовании почвенно-эрозионных процессов [Текст] /Л.Ю.Дитц // Естественные и математические науки в современном мире. -2015. №8 (32). -С 58-64.

[13] 12. Лазовик Г.С. Оценка эрозионной опасности почв и ее картографирование с использованием гис-технологий [Текст / Г.С.Лазовик, А.А.Топаз //Журнал Белорусского государственного университета. География. Геология. –2021. №2. –С.18–31.

[14] 13. Расул Имани, Хода Ғасемие, Мұхаммед Мирзаванд. Determining and Mapping Soil Erodibility Factor (Case Study: Yamchi Watershed in Northwest of Iran) // Faculty of Natural Resources and Geoscience, University of Kashan, Kashan, Isfahan, Iran, Open Journal of Soil Sci-Ence, 2014, 4, Р.168-173.

[15] 14. Брагина Е.В. Оценка качества съемочных систем спутников дистанционного зондирования земли на базе наземных тестовых участков [Текст] / Е.В.Брагина // Материалы международного научно-образовательного форума Бургас. – 2014. – № 1 (5). – С. 40-47.

[16] 15. Кайнушева Д., Джигильдиева , Ж. ., Амангелдіқызы , З. ., Мендигалиева , А. С., Бакесова Р.М. (2024). Наблюдение за площадями степных пожаров по данным дистанционного зондирования земли. Ізденістер,нәтижелер, (2 (102), 352–360. https://doi.org/10.37884/2-2024/34.

[17] 16. Есмагулова Б.Ж., Географиялық ақпараттық технологияларды қолдану арқылы жайылымдық жерлердің деградация дәрежесін анықтау / Б. Ж. Есмагулова, А. Ю. Асетова, Ж.Б. Тасанова, А.Н. Жилдикбаева, Д.К. Молжигитова // JEE Journal of Environmental Engineering. – 2023, 24(1), б.б. 179-187. https://doi.org/10.12911/22998993/155167 ISSN 2299-8993, CC-BY 4.0 лицензиясы.

[18] 17. Оңаев М.Қ. Батыс Қазақстан облысындағы жайылымдарды жер асты суымен қамтамасыз ету көздерін аудандастыру / М.Оңаев, С.Денизбаев, Н.Умбетқалиев, Б.Есмагулова, Ғ.С.Ожанов // JEE Journal of Environmental Engineering. – 2022., б. – 56-65. doi: https://doi.org/10.12911/22998993/150612

[19] 18. Жилдикбаева А.Н. Қазақстан Республикасының бұзылған жерлеріне шолу / А.Н.Жилдикбаева, А.Қ.Жырғалова, А.Г.Баухан, Г.С.Айтхожаева, Д.К.Молжигитова // Зерттеулер, нәтижелер - 2023.- № 3. Б. 319-326. https://doi.org/10.37884/3-2023/32.