ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

Мадина Қалиева; Назымкуль Джангарашева; Әсем Айдарова; Куаныш Жоламанов; Гаухар Серікбаева; Дариға Сағандықова

doi:10.37884/4-2024/39

Аңдатпа

Жерге орналастыру саласының инновациялық дамуы жер-кадастрлық қызметтерге енгізумен және жер ресурстарын басқару жүйесінде автоматтандыру және роботтандыру құралдарын, заманауи ақпараттық технологияларды қолданумен тығыз байланысты, олардың ерекшелігі ауылдық аумақтардың орнықты дамуының тиімділігін арттыруды, елдің елді мекендерінің жер ресурстарын ұтымды пайдалану жүйесінде технологиялық шешімдерді жетілдіруді қамтамасыз ететін ақпараттың үлкен массивтерін қалыптастыру болып табылады. Стандарттардың және көптеген нормативтік құжаттардың тез өзгеретін талаптары жағдайында елді мекендердің аумақтарын ұтымды пайдаланудың тиімділігін арттыру үшін жерге орналастыруды басқару жүйесіндегі технологияларды цифрландыру аса маңызды мәнге ие. Қазақстан Республикасында ауылдық аумақтарды дамыту мәселелері жылдар бойы ең өзекті мәселелердің бірі болып қала береді. Елдің кең аумағында оның едәуір бөлігі нашар игерілген және аз қоныстанған болып қалады. Бұл жағдайдың себептері ауылдық елді мекендер аумақтарының үлкен таралуы, табиғи-климаттық жағдайлар, жергілікті жердің рельефі, халықтың әлеуметтік жайлылық деңгейі жоғары елді мекендерге қоныс аударуға деген ұмтылысына әкеп соқтыратын әлеуметтік-тұрмыстық саланы дамытуды жеткіліксіз қаржыландыру болып табылады. "Соңғы 10 жылда ауылдық аумақтарды дамыту саясаты Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігіні Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес даму әлеуеті бар ауылдық елді мекендерді басым қолдау есебінен ауыл халқының өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталды 2023 жылдың басында республикада 6 295 ауылдық елді мекен бар, онда ел халқының 38,2% - ы немесе 7,5 млн адам тұрады".[1]

Ауылдық жерлерде цифрлық теңсіздікті жою үшін peba-NGA жоспары жүзеге асырылды, ол 5000 тұрғыннан аз халқы бар елді мекендердің 90% - дан астамын 30 Мбит/с кең жолақты интернетпен қамтуды көздейді. Сондай-ақ, агроазық-түлік секторын, орман шаруашылығын және ауыл ортасын цифрландыру Стратегиясы іске асырылуда.

Цифрландыру, автоматтандырылған ақпараттық жүйелер, елді мекендердің жерлері, шаруашылық жүргізуші субъектілердің трансформациясы, жерді ұтымды пайдалану, жер-кадастрлық қызметтер, жасанды интеллект, киберқауіпсіздік, цифрлық трансформация, елді мекендердің кеңістігін цифрландыру.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Об утверждении Концепции развития сельских территорий Республики Казахстан на 2023 – 2027 годы https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000270
2. Отчет Цифровой Казахстан https://www.gov.kz/memleket/entities/mdai/activities/14764?lang=ru
3. Бутырин, В. В. Совершенствование системы управления агробизнесом в условиях цифровой трансформации сельского хозяйства/ В. В. Бутырин, Ю. А. Бутырина, А. Ю. Усанов // Доклады ТСХА : Международная научная конференция, посвященная 175-летию К.А. Тимирязева, Москва, 06–08 декабря 2018 года. Том Выпуск 291, ЧастьIV. – Москва: Российский государственный аграрный университет - МСХА им. К.А. Тимирязева, 2019. – С. 7-10. – EDN UGXEPF.
4. Кусакина, О. Н. Цифровая трансформация сельского хозяйства и проблемы формирования человеческого капитала / О. Н. Кусакина, Н. В. Банникова // Экономика сельскохозяйственных и пе- рерабатывающих предприятий. – 2019. – № 12. – С. 71-73. – DOI 10.31442/0235-2494-2019-0-12-71-73. – EDN CTXWQQ.
5. Меденников, В. И. Цифровые технологии для национальной платформы «цифровое сельское хозяйство» / В. И. Меденников // Хроноэкономика. – 2020. – № 5(26). – С. 12-17. – EDN KQAWRR.
6. Системный взгляд на цифровую трансформацию АПК / В. И. Меденников, И. М. Кузнецов, М. В. Макеев, М. И. Горбачев // Управление рисками в АПК. – 2020. – № 2(36). – С. 34-43. – DOI 10.53988/24136573- 2020-02-05. – EDN HXXYHT.
7. Федоренко, В. Ф. Тенденции цифровизации и интеллектуали- зации сельского хозяйства / В. Ф. Федоренко // Инновации в сельском хозяйстве. – 2019. – № 1(30). – С. 231-241. – EDN IKJJHN.
8. Хоружий, Л. И. Цифровые двойники в межорганизационной си- стеме управленческого учета агроформирований / Л. И. Хоружий, Ю. Н. Катков, А. А. Романова // Бухучет в сельском хозяйстве. – 2021. –№ 7. – С. 6-14. – DOI 10.33920/sel-11-2107-01. – EDN IKPYYZ.
9. Архипова, А. И. Цифровые технологии подготовки к обучению в аграрном вузе / А. И. Архипова, С. П. Грушевский, Е. В. Луценко// Труды Кубанского государственного аграрного университета. – 2022. – № 95. – С. 25-31. – DOI 10.21515/1999-1703-95-25-31. – EDN QWNJTQ.
10. Кадровая база села: механизмы развития и эффективного использования / Р. Х. Адуков, А. Н. Адукова, Р. В. Захаров [и др.]. – Москва : Российская академия кадрового обеспечения агропромыш- ленного комплекса, 2020. – 170 с. – ISBN 978-5-93098-093-6. – EDN KONBJW.
11. Земельный кодекс Республики Казахстан Кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 года № 442.( с Изменениями и дополнениями 2022 года.)
12. Hull S., Kingwill R.A., Fokane T. An Introduction to Land Administration (Notes to accompany the video series produced for LandNNES). 2020.
13. Dawidowicz A., Źróbek R. Land Administration System for Sustainable Development: Case Study of Poland // Real Estate Manag. 2017, no 4, pp. 112–122.
14. Махмадалиев М. Система управления земельными ресурсами // Сборник научных статей 10-й Международной молодежной научной конференции «Поколение будущего: взгляд молодых ученых». – Курск, 2021. – С. 221–223.
15. Anand A., McKibbin M., Pichel F. Colored Coins: Bitcoin, Blockchain, and Land Administration / In Annual World Bank Conference on Land and Poverty. 2016. URL: https://www.ubitquity.io/home/resources/ worldbank_land_paper_ubitquity_march_2016.pdf
16. Jaitner A., Caldeira R., Koynova S. Transparency International-Land Corruption in Africa-Finding Evidence, Triggering Change / In Proceedings of the Annual World Bank Conference on Land and Poverty. Washington, DC, USA. 20 March 2017.
17. De Maria M., Howai N. The Role of Open Data in Fighting Land Corruption: Evidence, Opportunities and Challenges. 2021.
18. Mukhtarova A. Central Asia performance review in land governance indices and assessment frameworks // Central Asian Journal of Water Research. 2021, no. 7(2), pp. 74–96.
19. Ameyaw P.D., de Vries W.T. Transparency of Land Administration and the Role of Blockchain Technology, a Four-Dimensional Framework Analysis from the Ghanaian Land Perspective // Land Management and Land Tenure. 2020, no. 9(12), p. 491. URL: https://doi.org/10.3390/land9120491
20. Земельные комиссии должны уйти в прошлое, уступив цифровизации в земельных отношениях [Электронный ресурс] – URL: https://mail.kz/ru/news/kz-news/zemelnye-komissii-dolzhny-uiti-v-proshloeustupiv-cifrovizacii-v-zemelnyh-otnosheniyah#hcq=pmAccfs (дата обращения: 30.07.2021)
21. Земельная Big data: компьютер знает правильные ответы, осталось найти правильные вопросы. [Электронный ресурс] – URL: http://agroportal.ua/views/blogs/zemelnaya-big-data-kompyuter-znaetpravilnye-otvety-ostalos-naiti-pravilnye-voprosy/# (дата обращения: 30.07.2021).
22. Жилдикбаева A., Жырғалова Ә., Баухан А., Айтхожаева Г., Молжигитова Д., Обзор нарушенных земель Республики Казахстан. //Izdenister Natigeler, (3 (99), 319–326. https://doi.org/10.37884/3-2023/32

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 375–389. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/39.

(1)ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 375-389. https://doi.org/10.37884/4-2024/39.

ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 375-389. https://doi.org/10.37884/4-2024/39

ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 375–389, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/39. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/771. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 375-89. https://doi.org/10.37884/4-2024/39.

“ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 375–389. doi:10.37884/4-2024/39.

[1]“ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 375–389, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/39.

“ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 375-89, https://doi.org/10.37884/4-2024/39.

“ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 375–389. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/771.

1.ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):375-89. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/771

1.ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІҢ ЖЕРЛЕРІН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):375-389. doi:10.37884/4-2024/39

[1] 1. Об утверждении Концепции развития сельских территорий Республики Казахстан на 2023 – 2027 годы https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000270

[2] 2. Отчет Цифровой Казахстан https://www.gov.kz/memleket/entities/mdai/activities/14764?lang=ru

[3] 3. Бутырин, В. В. Совершенствование системы управления агробизнесом в условиях цифровой трансформации сельского хозяйства/ В. В. Бутырин, Ю. А. Бутырина, А. Ю. Усанов // Доклады ТСХА : Международная научная конференция, посвященная 175-летию К.А. Тимирязева, Москва, 06–08 декабря 2018 года. Том Выпуск 291, ЧастьIV. – Москва: Российский государственный аграрный университет - МСХА им. К.А. Тимирязева, 2019. – С. 7-10. – EDN UGXEPF.

[4] 4. Кусакина, О. Н. Цифровая трансформация сельского хозяйства и проблемы формирования человеческого капитала / О. Н. Кусакина, Н. В. Банникова // Экономика сельскохозяйственных и пе- рерабатывающих предприятий. – 2019. – № 12. – С. 71-73. – DOI 10.31442/0235-2494-2019-0-12-71-73. – EDN CTXWQQ.

[5] 5. Меденников, В. И. Цифровые технологии для национальной платформы «цифровое сельское хозяйство» / В. И. Меденников // Хроноэкономика. – 2020. – № 5(26). – С. 12-17. – EDN KQAWRR.

[6] 6. Системный взгляд на цифровую трансформацию АПК / В. И. Меденников, И. М. Кузнецов, М. В. Макеев, М. И. Горбачев // Управление рисками в АПК. – 2020. – № 2(36). – С. 34-43. – DOI 10.53988/24136573- 2020-02-05. – EDN HXXYHT.

[7] 7. Федоренко, В. Ф. Тенденции цифровизации и интеллектуали- зации сельского хозяйства / В. Ф. Федоренко // Инновации в сельском хозяйстве. – 2019. – № 1(30). – С. 231-241. – EDN IKJJHN.

[8] 8. Хоружий, Л. И. Цифровые двойники в межорганизационной си- стеме управленческого учета агроформирований / Л. И. Хоружий, Ю. Н. Катков, А. А. Романова // Бухучет в сельском хозяйстве. – 2021. –№ 7. – С. 6-14. – DOI 10.33920/sel-11-2107-01. – EDN IKPYYZ.

[9] 9. Архипова, А. И. Цифровые технологии подготовки к обучению в аграрном вузе / А. И. Архипова, С. П. Грушевский, Е. В. Луценко// Труды Кубанского государственного аграрного университета. – 2022. – № 95. – С. 25-31. – DOI 10.21515/1999-1703-95-25-31. – EDN QWNJTQ.

[10] 10. Кадровая база села: механизмы развития и эффективного использования / Р. Х. Адуков, А. Н. Адукова, Р. В. Захаров [и др.]. – Москва : Российская академия кадрового обеспечения агропромыш- ленного комплекса, 2020. – 170 с. – ISBN 978-5-93098-093-6. – EDN KONBJW.

[11] 11. Земельный кодекс Республики Казахстан Кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 года № 442.( с Изменениями и дополнениями 2022 года.)

[12] 12. Hull S., Kingwill R.A., Fokane T. An Introduction to Land Administration (Notes to accompany the video series produced for LandNNES). 2020.

[13] 13. Dawidowicz A., Źróbek R. Land Administration System for Sustainable Development: Case Study of Poland // Real Estate Manag. 2017, no 4, pp. 112–122.

[14] 14. Махмадалиев М. Система управления земельными ресурсами // Сборник научных статей 10-й Международной молодежной научной конференции «Поколение будущего: взгляд молодых ученых». – Курск, 2021. – С. 221–223.

[15] 15. Anand A., McKibbin M., Pichel F. Colored Coins: Bitcoin, Blockchain, and Land Administration / In Annual World Bank Conference on Land and Poverty. 2016. URL: https://www.ubitquity.io/home/resources/ worldbank_land_paper_ubitquity_march_2016.pdf

[16] 16. Jaitner A., Caldeira R., Koynova S. Transparency International-Land Corruption in Africa-Finding Evidence, Triggering Change / In Proceedings of the Annual World Bank Conference on Land and Poverty. Washington, DC, USA. 20 March 2017.

[17] 17. De Maria M., Howai N. The Role of Open Data in Fighting Land Corruption: Evidence, Opportunities and Challenges. 2021.

[18] 18. Mukhtarova A. Central Asia performance review in land governance indices and assessment frameworks // Central Asian Journal of Water Research. 2021, no. 7(2), pp. 74–96.

[19] 19. Ameyaw P.D., de Vries W.T. Transparency of Land Administration and the Role of Blockchain Technology, a Four-Dimensional Framework Analysis from the Ghanaian Land Perspective // Land Management and Land Tenure. 2020, no. 9(12), p. 491. URL: https://doi.org/10.3390/land9120491

[20] 20. Земельные комиссии должны уйти в прошлое, уступив цифровизации в земельных отношениях [Электронный ресурс] – URL: https://mail.kz/ru/news/kz-news/zemelnye-komissii-dolzhny-uiti-v-proshloeustupiv-cifrovizacii-v-zemelnyh-otnosheniyah#hcq=pmAccfs (дата обращения: 30.07.2021)

[21] 21. Земельная Big data: компьютер знает правильные ответы, осталось найти правильные вопросы. [Электронный ресурс] – URL: http://agroportal.ua/views/blogs/zemelnaya-big-data-kompyuter-znaetpravilnye-otvety-ostalos-naiti-pravilnye-voprosy/# (дата обращения: 30.07.2021).

[22] 22. Жилдикбаева A., Жырғалова Ә., Баухан А., Айтхожаева Г., Молжигитова Д., Обзор нарушенных земель Республики Казахстан. //Izdenister Natigeler, (3 (99), 319–326. https://doi.org/10.37884/3-2023/32