CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ

Аида Мунайтпасова; Айман Нысанбаева; Нұрқанат Рахматулла

doi:10.37884/4-2024/36

Аңдатпа

Жаһандық климаттың өзгеруі жағдайында қазіргі таңда табиғи апаттардың артуы белең алып отыр. Осы орайда, климаттың өзгеруі мәселесіне баса назар аударылуда. БҰҰ ұсынған тұрақты даму мақсаттарының бірі – климаттың өзгеруімен күрес болып табылады. Бұл мақсатты жүзеге асыру барысында аймақтық, республикалық және әлемдік деңгейде көптеген іс-шаралар атқарылып, маңызды қорытындылар шығарылып жатыр. 2023 жылдың желтоқсанында Дубайда климат жөніндегі дүниежүзілік саммит өтіп, мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаев сөз сөйлеп, еліміздегі климатқа қатысты мәселелерді қозғады. Климаттың өзгеруін бағалау үшін климаттық индекстерді есептеу маңызды болып табылады. Осы орайда ClimPACT бағдарламалық өнімін қолдану арқылы климаттық индекстерді есептеу мүмкіндігі бар. ClimPACT қазіргі таңда климаттық индекстерді есептеуде қолданылатын, ашық қолдану мүмкіндігі бар онлайн бағдарламалық өнім болып табылады. Бұл шолу мақаласында ClimPACT бағдарламалық өнімін қолдану арқылы климаттық индекстерді есептеу бойынша нұсқама жасалды. Осы бағдарлама арқылы жас ғалымдар ғылыми мақалада климаттық жағын зерттеп қарастыруға көмектеседі. Бұл нұсқама «Метеорология» білім беру бағдарламасының студенттері мен магистранттарына, климат және ауылшаруашлығы саласындағы мамандарға, қоршаған ортаны қорғау саласындағы барлық қызметкерлерге, жас ғалымдарға арналған.

Климат, ClimPACT бағдарламалық өнімі, климаттық индекстер, экономика секторлары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 ClimPACT ресми сайты: www.climpact-sci.org
2 Курманова М., Монкаева Г. Специализированное климатическое обслуживание в поддержку принятия решений в Казахстане // Международная молодежная школа и конференция по вычислительно-информационным технологиям для наук об окружающей среде, 27 мая – 6 июня 2019. Москва, Россия
3 Акентьева Е.М., Тюсов Г.А. Использование программного продукта Сlimpact для оценок воздействия климатических факторов на производство электроэнергии (на примере функционирования ТЭС и АЭС) / Труды Главной геофизической обсерватории им. АИ Воейкова, 2015. – С. 86-100.
4 Тюсов Г.А. Анализ влияния климатической изменчивости на функционирование АЭС и ТЭС (на примере Калининградской области) // Материалы международной научнопрактической конференции студентов, аспирантов и молодых ученых «Географы в годы войны и мира», посвященной 70-летию победы в Великой отечественной войне 1941–1945 гг. и 170- летию Русского географического общества в рамках XI Большого географического фестиваля. 2015. - С. 563-566.
5 McKee T.B., Desken N.J., Kleist J. Соотношение частоты и продолжительности засухи со шкалами времени Материалы 8-й Конференции по прикладной климатологии, том 17 (Американское метеорологическое общество, Бостон, Массачусетс, США) 1993. стр. 179-83
6 Nairn J.R., Fawcett R.G. Определение тепловых волн: тепловая волна определяется как событие теплового воздействия, обслуживающее все общественные и деловые сектора в Австралии (Центр австралийских исследований погоды и климата) Онлайн: http://www.cawcr.gov.au/technical-reports/CTR_060.pdf
7 Vicente-Serrano S.,M., Beguería S., López-Moreno J.I. A Multiscalar Hough Index Чувствительный к глобальному потеплению: Стандартизированный индекс эвапотранспирации осадков 2010.718 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1175/2009JCLI2909.1
8 Руководство пользователя по стандартизированному индексу осадков ВМО (7 bis, avenue de la Paix - P.O. Box 2300 - CH 1211 Geneva 2 - Switzerland) 2012. Онлайн: http://www.wamis.org/agm/pubs/SPI/WMO_1090_EN.pdf
9 Nairn J.R., Fawcett R .G. 2013 Определение тепловых волн: тепловая волна определяется как событие теплового воздействия, обслуживающее все общественные и деловые сектора в Австралии (Центр австралийских исследований погоды и климата) 2013.
10 Perkins S.E., Alexander LV. Об измерении тепловых волн J. Clim. 2013. 26 4500-17 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1175/JCLI-D-12-00383.1
11 Hayes M., Svoboda M., Wall N., Widhalm M. Линкольнская декларация по индексам засухи: рекомендуемый универсальный метеорологический индекс засухи Был. а. Метеорология. 2011. Soc. 92 485-8 Онлайн: https://doi.org/10.1175/2010BAMS3103.1
12 Свобода М., Фукс Б. Справочник показателей и индексов засухи. Номер ВМО 1173. 2016. Онлайн: https://public.wmo.int/en/resources/library/handbook-of-drought-indicators-and-indices
13 Руководство ВМО по расчету климатических норм Всемирной метеорологической организации 2017. Номер ВМО. 1203. Онлайн: https://library.wmo.int/index.php?lvl=notice_display&id=20130
14 Zhang X., Alexander L., Hegerl G.C, Jones P., Tank A.K., Peterson T.C., Trewin B., Zwiers F.W. Индексы для мониторинга изменений экстремальных значений на основе данных о суточной температуре и осадках Wiley Interdiscip. Преподобный Клим. Чанг. 2 851-70, 2011. Онлайн: http://dx.doi.org/10.1002/wcc.147
15 Ziese M., Schneider U., Meyer-Christoffer A,. Schamm K., Vido J., Finger P., Bissolli P., Pietzssch S., Becker A. Индекс засухи GPCC - новый, комбинированный и привязанный к сетке глобальный индекс засухи Earth Syst. Sci. Data 6 285-95, 2014. Онлайн: https://essd.copernicus.org/articles/6/285/2014/
16 Zwiers F.W., Alexander L.V., Hegerl G.C., Knutson T.R., Kossin J.P., Naveau P., Nicholls N., Schär C., Seneviratne S.I., Zhang X. Климатические экстремумы: Проблемы в оценке и понимании недавних изменений частоты и интенсивности экстремальных климатических и погодных явлений BT - Climate Science for Serving Society: Приоритеты исследований, моделирования и прогнозирования ed R G Asrar и W J Hurrell (Dordrecht: Springer Netherlands) стр. 339-89 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1007/978-94-007-6692-1_13
17 Официальный сайт ВМО https://wmo.int/ru/news/media-centre/izmenenie-klimata-i-ekstremalnye-pogodnye-yavleniya-silno-udarili-po-azii
18 Официальный сайт МГЭИК https://www.ipcc.ch/
19 А.Б.Сагынбаева*, Г.И.Джаманова, Ж.М.Байгазакова, Қ.М.Тұрлыбеков. Геоақпараттық Жүйе Технологиясын Пайдалану Арқылы Орман Карталарын Құру Әдістемесі. Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. No2(98) 2023, 305-313 бб.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 344–357. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/36.

(1)CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 344-357. https://doi.org/10.37884/4-2024/36.

CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 344-357. https://doi.org/10.37884/4-2024/36

CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 344–357, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/36. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/752. Acesso em: 15 sep. 2026.

“CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 344-57. https://doi.org/10.37884/4-2024/36.

“CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 344–357. doi:10.37884/4-2024/36.

[1]“CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 344–357, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/36.

“CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 344-57, https://doi.org/10.37884/4-2024/36.

“CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 344–357. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/752.

1.CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):344-57. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/752

1.CLIMPACT БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМІН ОҚУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):344-357. doi:10.37884/4-2024/36

[1] 1 ClimPACT ресми сайты: www.climpact-sci.org

[2] 2 Курманова М., Монкаева Г. Специализированное климатическое обслуживание в поддержку принятия решений в Казахстане // Международная молодежная школа и конференция по вычислительно-информационным технологиям для наук об окружающей среде, 27 мая – 6 июня 2019. Москва, Россия

[3] 3 Акентьева Е.М., Тюсов Г.А. Использование программного продукта Сlimpact для оценок воздействия климатических факторов на производство электроэнергии (на примере функционирования ТЭС и АЭС) / Труды Главной геофизической обсерватории им. АИ Воейкова, 2015. – С. 86-100.

[4] 4 Тюсов Г.А. Анализ влияния климатической изменчивости на функционирование АЭС и ТЭС (на примере Калининградской области) // Материалы международной научнопрактической конференции студентов, аспирантов и молодых ученых «Географы в годы войны и мира», посвященной 70-летию победы в Великой отечественной войне 1941–1945 гг. и 170- летию Русского географического общества в рамках XI Большого географического фестиваля. 2015. - С. 563-566.

[5] 5 McKee T.B., Desken N.J., Kleist J. Соотношение частоты и продолжительности засухи со шкалами времени Материалы 8-й Конференции по прикладной климатологии, том 17 (Американское метеорологическое общество, Бостон, Массачусетс, США) 1993. стр. 179-83

[6] 6 Nairn J.R., Fawcett R.G. Определение тепловых волн: тепловая волна определяется как событие теплового воздействия, обслуживающее все общественные и деловые сектора в Австралии (Центр австралийских исследований погоды и климата) Онлайн: http://www.cawcr.gov.au/technical-reports/CTR_060.pdf

[7] 7 Vicente-Serrano S.,M., Beguería S., López-Moreno J.I. A Multiscalar Hough Index Чувствительный к глобальному потеплению: Стандартизированный индекс эвапотранспирации осадков 2010.718 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1175/2009JCLI2909.1

[8] 8 Руководство пользователя по стандартизированному индексу осадков ВМО (7 bis, avenue de la Paix - P.O. Box 2300 - CH 1211 Geneva 2 - Switzerland) 2012. Онлайн: http://www.wamis.org/agm/pubs/SPI/WMO_1090_EN.pdf

[9] 9 Nairn J.R., Fawcett R .G. 2013 Определение тепловых волн: тепловая волна определяется как событие теплового воздействия, обслуживающее все общественные и деловые сектора в Австралии (Центр австралийских исследований погоды и климата) 2013.

[10] 10 Perkins S.E., Alexander LV. Об измерении тепловых волн J. Clim. 2013. 26 4500-17 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1175/JCLI-D-12-00383.1

[11] 11 Hayes M., Svoboda M., Wall N., Widhalm M. Линкольнская декларация по индексам засухи: рекомендуемый универсальный метеорологический индекс засухи Был. а. Метеорология. 2011. Soc. 92 485-8 Онлайн: https://doi.org/10.1175/2010BAMS3103.1

[12] 12 Свобода М., Фукс Б. Справочник показателей и индексов засухи. Номер ВМО 1173. 2016. Онлайн: https://public.wmo.int/en/resources/library/handbook-of-drought-indicators-and-indices

[13] 13 Руководство ВМО по расчету климатических норм Всемирной метеорологической организации 2017. Номер ВМО. 1203. Онлайн: https://library.wmo.int/index.php?lvl=notice_display&id=20130

[14] 14 Zhang X., Alexander L., Hegerl G.C, Jones P., Tank A.K., Peterson T.C., Trewin B., Zwiers F.W. Индексы для мониторинга изменений экстремальных значений на основе данных о суточной температуре и осадках Wiley Interdiscip. Преподобный Клим. Чанг. 2 851-70, 2011. Онлайн: http://dx.doi.org/10.1002/wcc.147

[15] 15 Ziese M., Schneider U., Meyer-Christoffer A,. Schamm K., Vido J., Finger P., Bissolli P., Pietzssch S., Becker A. Индекс засухи GPCC - новый, комбинированный и привязанный к сетке глобальный индекс засухи Earth Syst. Sci. Data 6 285-95, 2014. Онлайн: https://essd.copernicus.org/articles/6/285/2014/

[16] 16 Zwiers F.W., Alexander L.V., Hegerl G.C., Knutson T.R., Kossin J.P., Naveau P., Nicholls N., Schär C., Seneviratne S.I., Zhang X. Климатические экстремумы: Проблемы в оценке и понимании недавних изменений частоты и интенсивности экстремальных климатических и погодных явлений BT - Climate Science for Serving Society: Приоритеты исследований, моделирования и прогнозирования ed R G Asrar и W J Hurrell (Dordrecht: Springer Netherlands) стр. 339-89 Онлайн: http://dx.doi.org/10.1007/978-94-007-6692-1_13

[17] 17 Официальный сайт ВМО https://wmo.int/ru/news/media-centre/izmenenie-klimata-i-ekstremalnye-pogodnye-yavleniya-silno-udarili-po-azii

[18] 18 Официальный сайт МГЭИК https://www.ipcc.ch/

[19] 19 А.Б.Сагынбаева*, Г.И.Джаманова, Ж.М.Байгазакова, Қ.М.Тұрлыбеков. Геоақпараттық Жүйе Технологиясын Пайдалану Арқылы Орман Карталарын Құру Әдістемесі. Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. No2(98) 2023, 305-313 бб.