Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ

Тимур Турдиев 1 , Сауле Байжуманова 1 , Камила Емешова 1 , Наталья Михайленко 2 , Ирина Ковальчук 2

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Өсімдіктер биологиясы және биотехнология институты

doi.org/10.37884/3-2024/20 Бет. 178-187 Қабылданды 26.07.2024 Жарияланды 30.09.2024

Аңдатпа

Кәдімгі бадам (Prunus Dulcis Mill) өз жемістерінің тағамдық құндылығымен: дәмі, құнарлы заттардың бай құрамы және ұзақ уақыт сақтау қабілетінің арқасында шаруашылық және экономикалық құнды болып табылады. Қазақстан Республикасының аумағында кәдімгі бадам жойылып бара жатқан популяцияларға жатады, бұл оларды қалпына келтіру қажеттілігін негіздейді.

Кәдімгі бадам популяцияларын қалпына келтіруді in vitro культурасын қолдана отырып тиімді, ал бұл көшет материалын жедел және жаппай алуға мүмкіндік береді. Асептикалық өсiмдiктер алу үшiн ағашты сабақтардан өсiрiлген 2-3 бүршік жасыл қалемшелер пайдаланған жөн. Сапрофитті микрофлорадан зарарсыздандырудың тиімді әдісі - "Белизна" ағартқыштың сулы ерітіндісімен (1:1) 10 минут бойы, 0,1% HgCl2 5 мин ерітіндісімен, 3 рет зарарсыздандырылған дистилденген сумен дәйекті түрде өңдеу. In vitro енгізу үшін оңтайлы қоректік орта - гормонсыз МС, клональды микрокөбейту үшін - құрамында 1,0 мг/л БАП, 0,02 мг/л ИМҚ және 30 г/л сахароза бар МС ортасы. Бұл кезде көбею коэффициенті орта есеппен 2,8, ал өркен ұзындығы 4-6 аптада - 5,0-6,3 см жетеді.

кәдімгі бадам, асептикалық өсімдіктер, клоналды микрокөбею, in vitro, өркен, стерильдеу, өркенді қалпына келтіру.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Каирова М.Ж. Интродуцированные виды орехов и их популяции в Казахстане [Текст]/ М.Ж. Каирова // Научные труды Чебоксарского филиала Главного ботанического сада им. Н.В. Цицина РАН. – 2019. – № 13. – С. 115-121.
  2. 2 Материалы Шестого национального доклада Республики Казахстан о биологическом разнообразии [Текст]. – Астана. – 2018.
  3. 3 Зверев Н.Е. Оценка плодов фисташки, выделенных в популяциях, произрастающих в Казахстане [Текст] / Н.Е. Зверев, К.Р. Калыбаев, А.А. Курмантаева // Известия Национальной академии наук Республики Казахстан. Серия биологическая и медицинская. – 2017. – № 5. – С. 5-23.
  4. 4 Ben Khadher T. Phytochemical Profiling and Biological Potential of Prunus dulcis Shell Extracts. [Text] / T. Ben Khadher, S. Sassi-Aydi, S. Aydi, M. Mars, J. Bouajila // Plants. – 2023. – No. 12 (14). – Р. 27-33. https://doi.org/10.3390/plants12142733.
  5. 5 Болотова А.С. Химический состав орехов интродуцированных сортов сладкого миндаля в южном Кыргызстане [Текст] / А.С.Болотова // Sciences of Europe. – 2017. – № 13-1 (13). – С. 8-12.
  6. 6 Сулейманова С.Д. Микроклональное размножение плодовых культур [Текст] / С.Д. Сулейманова. // Восточно-европейский научный журнал. – 2016. – 11 (2). – С. 47-54.;
  7. 7 Арзуманов В.А. Растительные ресурсы плодовых и орехоплодных растений Центральной Азии и их роль в формировании местного сортимента [Текст] / В.А. Арзуманов, Е.А. Бутков, М.К. Турдиева, К.И. Байметов, А.А. Юшев // Bioversity International. – Италия. – 2015. – С. 106.
  8. 8 Ettore B., Stefano P., Van Mele P. Descriptors for Pistachio (Pistacia vera L.) [Text] / B. Ettore, P. Stefano, P. Van Mele – Рим, Италия. – 1997. – 63 р. / Перевод Турдиевой М., Гулямовой Х. с английского издания. – 2002. – 63 с.;
  9. 9 International Board for Plant Genetic Resources (IBPGR) / Descriptors list for almond (Prunus amygdalus) (Revised). International Board for Plant Genetic Resources (IBPGR). – 1985. – 30 p.
  10. 10 Ташкенбаева А.К. Производство оздоровленного посадочного материала земляники садовой лучших сортов мировой коллекции для создания оригинальных базисных маточников [Текст] / А.К. Ташкенбаева, М.Ж. Саршаева, Ж.М. Матай // Ізденістер, нәтижилер – Исследования, результаты. – 2023. – № 4 (100). – С. 159–166. https://doi.org/10.37884/4-2023/18
  11. 11 Сембеков М.Т. Влияние фитостимуляторов во взаимодействии со световым освещением на рост и развитие микроклонов селитрянки [Текст] / М.Т. Сембеков, Е.А. Шаденова, М.А. Кайгермазова, Л.Б. Ашикова, Э.Д. Джангалина, Терлецкая Н.В. // Ізденістер, нәтижелер - Исследования, результаты. – 2024. – № 1 (101). – С. 202–209. https://doi.org/10.37884/1-2024/20
  12. 12 Viss P.R. A simplified method for the control of bacterial contamination in woody plant tissue culture / Brooks E.M., Driver J.A. // In Vitro Cell. Dev. Biol. – 1991. – V. 27. – P. 42.
  13. 13 Серафимович М.В. Влияние состава питательной среды на приживаемость эксплантов миндаля Ледебуровского (Amygdalus ledebouriana Schlecht) в культуре in vitro [Текст] / Серафимович М.В., Кириллов В.Ю., Стихарева Т.Н. // Вестник Государственного университета имени Шакарима. – 2020. – № 3 (91). – С. 289-293.
  14. 14 Isikalan Ç. In vitro micropropagation of almond (Amygdalus communis L. cv. Nonpareil) / Isikalan Ç., Akbas F.A., Namli S., Tilkat E., Basaran D. // African Journal of Biotechnology. – 2008. – Vol. 7 (12). – P. 1875-1880. DOI: 10.5897/AJB2008.000-5035

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 178–187. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/20.
(1)ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 178-187. https://doi.org/10.37884/3-2024/20.
ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 178-187. https://doi.org/10.37884/3-2024/20
ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 178–187, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/20. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/674. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 178-87. https://doi.org/10.37884/3-2024/20.
“ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 178–187. doi:10.37884/3-2024/20.
[1]“ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 178–187, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/20.
“ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 178-87, https://doi.org/10.37884/3-2024/20.
“ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 178–187. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/674.
1.ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):178-87. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/674
1.ЖОЙЫЛЫП БАРА ЖАТҚАН ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ҮШІН КӘДІМГІ БАДАМДЫ (PRUNUS DULCIS MILL) МИКРОКЛОНАЛДЫ ӘДІСПЕН КӨБЕЙТУ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):178-187. doi:10.37884/3-2024/20