ENGINEERING-GEODESIC EQUIPMENT OF THE TERRITORY USED BY USING GEOINFORMATION SYSTEMS

Onggarbek Alipbeki; Yernaz Oringozhin; Gauhar Musaif; Kurmankul Abayeva; Nawrizbay Tajetdinov; Gulban Baidauletova; Gulshara Mendybaeva; Serikbai Tuzelbay

doi:10.37884/3-2024/49

Аңдатпа

Ғылыми мақаланың мақсаты аграрлық кеңістіктік деректер инфрақұрылымын маңызды бөлігі, ішкішаруашылықты жобалауды геоақпараттық жүйелерді (ГАЖ) пайдалану арқылы орындау. Осы бағытты ескере отырып, жұмыста ішкішаруашылықты жобалаудың мынадай негізгі элементтері қарастырылған: елді мекендер мен шаруашылық орталықтарын орналастыру; ішкішаруашылық жол тораптарын жобалау; сыртқы инженерлік желілерді орналастыру; ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді мелиорациялаудың түрлерін пайдалану; жергілікті маңызы бар әртүрлі категориялы автомобиль жолдары салынатын жерлерді бөлу; жерді пайдалануда ауыл шаруашылық жабдықтарын орналастыру; жол тораптарын және мелиоративтік жұмыстарды инженерлік құрылыс ретінде тиімді пайдаланылу үшін техника-экономикалық талдау жасау және де аталған зерттеулерді жүзеге асыруда қажетті геодезиялық-инженерлік процессті геоақпараттық жүйелерді технолгиялары негізінде жүйелеу. Геоақпараттық жүйелерді технологияларын пайдаланып, территорияны инженерлік-геодезиялық жабдықтау үшін төмендегідей салаларды анықтау қажет болады: Автомобиль тасымалдары мен жолдары туралы мәлімет, Пландағы, бойлық және көлденең профильдердегі жолдар, Жолдағы субұғыштар және суаққыштар арқылы өткелдер, Жол жамылғылары, Жол ізденістері және ауылшаруашылық жолдарын жобылау, Ауылшаруашылық жолдарын салу,күту мен жөндеуді ұйымдастырудың негізгі принципі.

аграрлық кеңістіктік деректер инфрақұрылымы, ішкішаруашылықты жобалау, геоақпараттық жүйелер, геодезиялық-инженерлік процесс, зерттеулер, техника-экономикалық талдау, негізгі элементтер.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Murzakulov G.T., Alipbeki O.Ә., Nurguzhin M.R., Dyusenev S.T., Dyusenbekov Z.D. “The concept of creation and development of the national spatial data infrastructure of the Republic of Kazakhstan until 2020.” Astana, 2013. - “Dame LLP”. - 39s.
2. Alipbeki O.A., Alipbekova Ch.A. Development of spatial data: creation and formation. Nur-Sultan, 2020, Publisher: KazATU im. S.Seifullina. - 340 s. ISBN 978-601-257-284-1
3. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. M.: Kolos, 2020. - 46 p.
4. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. M.: Kolos, 2011-335 p.
5. Kleman J, Borgström I, Skelton A, Hall A (2020) Landscape evolution and landform inheritance in tectonically active regions: the case of the Southwestern Peloponnese, Greece. Zeitschrift Für Geomorphologie 60:171–193
6. Castelltort S, Whittaker A, Vergés J (2019) Tectonics, sedimentation and surface processes: from the erosional engine to basin deposition. Earth Surface Processes and Landforms 40:1839–1846
7. Zhang JY, Yin A, Liu WC, Ding L, Xu XM (2019) First geomorphological and sedimentological evidence for the combined tectonic and climate control on Quaternary Yarlung river diversion in the eastern Himalaya. Lithosphere 8: 293–316
8. Marshall JA, Roering JJ, Gavin DG, Granger DE (2020) Late Quaternary climatic controls on erosion rates and geomorphic processes in western Oregon, USA. GSA Bulletin 129:715–731
9. Curebal I, Efe R, Soykan A, Sonmez S (2019) Impacts of anthropogenic factors on land degradation during the anthropocene in Turkey. J Environ Biol 36:51
10. Borrelli P, Robinson DA, Fleischer LR, Lugato E, Ballabio C, Alewell C, Meusburger K, Modugno S, Schütt B, Ferro V, Bagarello V, Oost KV, Montanarella L,Panagos P (2020) An assessment of the global impact of 21st century land use change on soil erosion. Nature Communications 8 (1).
11. Tessler ZD, Vörösmarty CJ, Grossberg M, Gladkova I, Aizenman H (2020) A global empirical typology of anthropogenic drivers of environmental change in deltas. Sustainability Science 11:525–537
12. Wang S, Fu BJ, Piao S, Lü Y, Ciais P, Feng X, Wang Y (2016) Reduced sediment transport in the Yellow River due to anthropogenic changes. Nat Geosci 9:38
13. Poeppl RE, Keesstra SD, Maroulis J (2020) A conceptual connectivity framework for understanding geomorphic change in human-impacted fluvial systems. Geomorphology 277:237–250
14. Csima P (2020) Urban development and anthropogenic geomorphology. In: Szabó J, Dávid L, Lóczy D (eds) Anthropogenic geomorphology. Springer, Dordrecht
15. Sidle RC, Ziegler AD (2020) The dilemma of mountain roads. Nature Geoscience 5 (7):437-438
16. Penna D, Borga M, Aronica GT, Brigandì G, Tarolli P (2019) The influence of grid resolution on the prediction of natural and road-related shallow landslides. Hydrology and Earth System Sciences 18 (6):2127-2139
17. ., Hromyh O.V. Cifrovye modeli rel'efa: uchebnoe posobie. – Tomsk, 2020. [in Russian]
18. Masato O., Takeshi M., Takahiro A., Hiroto N., Takeo T., Yukihiro K., Masanobu S., ”ALOS-2 mission status and updates,” Proceedings of IGARSS (International Geoscience and Remote Sensing Symposium), Valencia, Spain, July 23-27, 2020].
19. Schlögel R. et al. Landslide deformation monitoring with ALOS/PALSAR imagery: A D-InSAR geomorphological interpretation method //Geomorphology. – 2020. – Т. 231. – С. 314-330.
20. Kaliyeva M., Kalmagambetova А., Yildiz F. (2024). А scientifically based approach to planning rational land use in human settlemen. Izdenister Natigeler, (2 (102), 442–452. https://doi.org/10.37884/2-102-2024.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 450–458. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/49.

(1)ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 450-458. https://doi.org/10.37884/3-2024/49.

ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 450-458. https://doi.org/10.37884/3-2024/49

ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 450–458, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/49. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/629. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 450-58. https://doi.org/10.37884/3-2024/49.

“ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 450–458. doi:10.37884/3-2024/49.

[1]“ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 450–458, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/49.

“ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 450-8, https://doi.org/10.37884/3-2024/49.

“ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 450–458. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/629.

1.ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):450-8. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/629

1.ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН АУМАҚТЫ ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):450-458. doi:10.37884/3-2024/49

[1] 1. Murzakulov G.T., Alipbeki O.Ә., Nurguzhin M.R., Dyusenev S.T., Dyusenbekov Z.D. “The concept of creation and development of the national spatial data infrastructure of the Republic of Kazakhstan until 2020.” Astana, 2013. - “Dame LLP”. - 39s.

[2] 2. Alipbeki O.A., Alipbekova Ch.A. Development of spatial data: creation and formation. Nur-Sultan, 2020, Publisher: KazATU im. S.Seifullina. - 340 s. ISBN 978-601-257-284-1

[3] 3. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. M.: Kolos, 2020. - 46 p.

[4] 4. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. M.: Kolos, 2011-335 p.

[5] 5. Kleman J, Borgström I, Skelton A, Hall A (2020) Landscape evolution and landform inheritance in tectonically active regions: the case of the Southwestern Peloponnese, Greece. Zeitschrift Für Geomorphologie 60:171–193

[6] 6. Castelltort S, Whittaker A, Vergés J (2019) Tectonics, sedimentation and surface processes: from the erosional engine to basin deposition. Earth Surface Processes and Landforms 40:1839–1846

[7] 7. Zhang JY, Yin A, Liu WC, Ding L, Xu XM (2019) First geomorphological and sedimentological evidence for the combined tectonic and climate control on Quaternary Yarlung river diversion in the eastern Himalaya. Lithosphere 8: 293–316

[8] 8. Marshall JA, Roering JJ, Gavin DG, Granger DE (2020) Late Quaternary climatic controls on erosion rates and geomorphic processes in western Oregon, USA. GSA Bulletin 129:715–731

[9] 9. Curebal I, Efe R, Soykan A, Sonmez S (2019) Impacts of anthropogenic factors on land degradation during the anthropocene in Turkey. J Environ Biol 36:51

[10] 10. Borrelli P, Robinson DA, Fleischer LR, Lugato E, Ballabio C, Alewell C, Meusburger K, Modugno S, Schütt B, Ferro V, Bagarello V, Oost KV, Montanarella L,Panagos P (2020) An assessment of the global impact of 21st century land use change on soil erosion. Nature Communications 8 (1).

[11] 11. Tessler ZD, Vörösmarty CJ, Grossberg M, Gladkova I, Aizenman H (2020) A global empirical typology of anthropogenic drivers of environmental change in deltas. Sustainability Science 11:525–537

[12] 12. Wang S, Fu BJ, Piao S, Lü Y, Ciais P, Feng X, Wang Y (2016) Reduced sediment transport in the Yellow River due to anthropogenic changes. Nat Geosci 9:38

[13] 13. Poeppl RE, Keesstra SD, Maroulis J (2020) A conceptual connectivity framework for understanding geomorphic change in human-impacted fluvial systems. Geomorphology 277:237–250

[14] 14. Csima P (2020) Urban development and anthropogenic geomorphology. In: Szabó J, Dávid L, Lóczy D (eds) Anthropogenic geomorphology. Springer, Dordrecht

[15] 15. Sidle RC, Ziegler AD (2020) The dilemma of mountain roads. Nature Geoscience 5 (7):437-438

[16] 16. Penna D, Borga M, Aronica GT, Brigandì G, Tarolli P (2019) The influence of grid resolution on the prediction of natural and road-related shallow landslides. Hydrology and Earth System Sciences 18 (6):2127-2139

[17] 17. ., Hromyh O.V. Cifrovye modeli rel'efa: uchebnoe posobie. – Tomsk, 2020. [in Russian]

[18] 18. Masato O., Takeshi M., Takahiro A., Hiroto N., Takeo T., Yukihiro K., Masanobu S., ”ALOS-2 mission status and updates,” Proceedings of IGARSS (International Geoscience and Remote Sensing Symposium), Valencia, Spain, July 23-27, 2020].

[19] 19. Schlögel R. et al. Landslide deformation monitoring with ALOS/PALSAR imagery: A D-InSAR geomorphological interpretation method //Geomorphology. – 2020. – Т. 231. – С. 314-330.

[20] 20. Kaliyeva M., Kalmagambetova А., Yildiz F. (2024). А scientifically based approach to planning rational land use in human settlemen. Izdenister Natigeler, (2 (102), 442–452. https://doi.org/10.37884/2-102-2024.