ВЛИЯНИЕ ТИПА ТЕМПЕРАМЕНТА БЫЧКОВ КАЗАХСКОЙ БЕЛОГОЛОВОЙ ПОРОДЫ НА ПОТРЕБЛЕНИЕ СУХОГО ВЕЩЕСТВА И КОНВЕРСИЮ КОРМА

Рашит Ускенов; Аккаир Бакытжан; Юсуф  Конджа

doi:10.37884/2-2024/03

Аңдатпа

Бұл мақалада қазақтың ақбас тұқымды бұқашықтарының темпераментінің азықтың құрғақ затының тұтынылуына және азық конверсиясына әсерін зерттеу бойынша жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижелері келтірілген.

Қолға үйретілген ауыл шаруашылық малдарының темпераменті бүкіл әлемдегі ғылыми ортада үлкен қызығушылық тудырады. Әлемнің жетекші ғалымдары осы саладағы зерттеулермен айналысады, сондықтан темпераментті зерттеу және оның әртүрлі көрсеткіштерге әсері бүкіл әлемде өзекті болып табылады.

Ең тыныш бұқашықтардан агрессивті бұқашықтарға дейінгі құрғақ затты тұтыну 5,33±0,19-дан 5,66±0,21 кг-ға дейін өзгерді. Ең тыныш бұқашықтардың құрғақ затты тұтынуы (темперамент 1) 5,33±0,19 кг деңгейінде болды, бұл 2 және 4 темпераментті бұқашықтармен салыстырғанда 1,9% және 6,2% аз.

1-темпераменті бар бұқашықтардың азықтың конверсиялану дәрежесі 0,276±0,017 құрады, бұл 4-темпераменті бар бұқалшықтармен салыстырғанда 13,41% - ға көп, оларда бұл көрсеткіш 0,227±0,04-ке тең болды. Орташа (темперамент 2) темпераментті бар бұқашықтардың азық конверсиялану дәрежесі 0,248±0,014 тең болса, ал қозған бұқашықтарда (темперамент 3) бұл көрсеткіш 0,239±0,03-ге тең болды.

Азықты конверсиялалануының ең төменгі коэффициенті – 1-ші темпераментті бұқашықтарда болса, ал ең үлкен дәрежесі – 4-ші темпераментті бұқашықтарда (агрессивті) анықталды. Ең тыныш бұқашықтарда (темперамент1) бұл көрсеткіш 4,259±0,24-ке тең болса, ал соңғысында (темперамент 4) 5,734±0,29-ға теңесті, бұл көрсеткіш бойынша олардың арасындағы айырмашылық 25,73% құрады. 2 темпераменті бар бұқашықтардың конверсия коэфициенті 4,536±0,19-ды көрсетті, ал 3 темпераменті бар бұқашықтарда бұл көрсеткіш 5,537±0,36-ға тең болды.

темперамент; бычки; коэфициент конверсии; потребление сухого вещества; стресс; среднесуточный прирост; поведение.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Омбаев, А. Научно-технологические аспекты развития животноводства казахстана [Текст]/ Мирзакулов, С., Чиндалиев, А. // Izdenister Natigeler, -2023, (3 (99), 36–48. https://doi.org/10.37884/3-2023/04
2 Ускенов, Р. Рост и развитие бычков казахской белоголовой породы в зависимости от темперамента [Текст]/Аққаир, Б., Юсуф, К., Бостанова, С., Стрелец, А. // Вестник науки Казахского агротехнического университета имени Сакена Сейфуллина (междисциплинарный).- Aстана. -2023, – №2(117). – С. 51-59
3 Cafe, L. M. Cattle temperament: Persistence of assessments and associations with productivity, efficiency, carcass and meat quality traits [Text]/ Robinson D. L., Ferguson D. M., McIntyre B. L., Geesink G. H., Greenwood P. L. // J. Anim. Sci. -2011. - Vol. 89. -Р.1452–1465. doi:10.2527/jas.2010-3304.
4 Charagu, P. K., Machine effects on accuracy of ultrasonic prediction of backfat and ribeye area in beef bulls, steers and heifers [Text]/ Crews D. H., Kemp R. A., Mwansa P. B. J. // Anim. Sci. -2000. - Vol. 80. -Р.19–24.
5 Campo, M. Finishing diet, temperament and lairage time effects on carcass and meat quality traits in steers [Text] / Brito G., De Lima J. S., Hernández P., Montossi F. //Meat Sci. -2010. -Vol.86(4). -Р.908–914. doi:10.1016/j.meatsci.2010.07.014.
6 Baldassini, W. A. Meat quality traits of Nellore bulls according to different degrees of backfat thickness: a multivariate approach [Text]/ Chardulo L. A. L., Silva J. A. V., Malheiros J. M., Dias V. A. D., Espigolan R. // Anim. Prod. Sci. -2017. - Vol. 57. -Р.363–370. doi:10.1071/AN15120.
7 Lee, B., Correlation of marbling characteristics with meat quality and histochemical characteristics in longissimus thoracis muscle from hanwoo steers [Text]/ Choi Y. M. // Food Sci. Anim. Resour. -2019. -Vol. 39(1). -Р.151–161. doi:10.5851/ kosfa.2019.e12
8 Kadel, M. J. Genetics of flight time and other measures of temperament and their value as selection criteria for improving meat quality traits in tropically adapted breeds of beef cattle [Text] / Johnston, D. J., Burrow, H. M., Graser, H., Ferguson, D. M. // Aust. J. Agric. Res. -2006. - Vol. 57. -Р.1029-1035.
9 Cafe, L. M. Temperament and hypothalamic-pituitary-adrenal axis function are related and combine to affect growth, efficiency, carcass, and meat quality traits in Brahman steers [Text]/ Robinson D. L., Ferguson D. M., Geesink G. H., Greenwood P. L. // Domest. Anim. Endocrinol. -2011. -Vol.40. -Р.230–240. doi:10.1016/j.domaniend.2011.01.005.
10 Llonch, P. Changes in feed intake during isolation stress in respiration chambers may impact methane emissions assessment [Text]/ Troy S.M., Duthie C.A., Somarriba M., Rooke J., Haskell M.J., Roehe R., Turner S. P. // Animal Production Science, -2016b. https://doi.org/10.1071/AN15563.
11 Lanier, J. L. The relationship between Bos taurus feedlot cattle temperament and foreleg bone measurements [Text]/ Grandin, T. //. Proc. Western Section Am. Soc. Anim. Sci. -2002. -Vol. 53. -Р. 97-98.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 28–36. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/03.

(1)ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 28-36. https://doi.org/10.37884/2-2024/03.

ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 28-36. https://doi.org/10.37884/2-2024/03

ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 28–36, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/03. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/596. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 28-36. https://doi.org/10.37884/2-2024/03.

“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 28–36. doi:10.37884/2-2024/03.

[1]“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 28–36, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/03.

“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 28-36, https://doi.org/10.37884/2-2024/03.

“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 28–36. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/596.

1.ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):28-36. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/596

1.ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМДЫ БҰҚАШЫҚТАРЫНЫҢ ТЕМПЕРАМЕНТІНІҢ ҚҰРҒАҚ ЗАТТЫ ТҰТЫНУҒА ЖӘНЕ АЗЫҚТЫ КОНВЕРСИЯЛАУҒА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):28-36. doi:10.37884/2-2024/03

[1] 1 Омбаев, А. Научно-технологические аспекты развития животноводства казахстана [Текст]/ Мирзакулов, С., Чиндалиев, А. // Izdenister Natigeler, -2023, (3 (99), 36–48. https://doi.org/10.37884/3-2023/04

[2] 2 Ускенов, Р. Рост и развитие бычков казахской белоголовой породы в зависимости от темперамента [Текст]/Аққаир, Б., Юсуф, К., Бостанова, С., Стрелец, А. // Вестник науки Казахского агротехнического университета имени Сакена Сейфуллина (междисциплинарный).- Aстана. -2023, – №2(117). – С. 51-59

[3] 3 Cafe, L. M. Cattle temperament: Persistence of assessments and associations with productivity, efficiency, carcass and meat quality traits [Text]/ Robinson D. L., Ferguson D. M., McIntyre B. L., Geesink G. H., Greenwood P. L. // J. Anim. Sci. -2011. - Vol. 89. -Р.1452–1465. doi:10.2527/jas.2010-3304.

[4] 4 Charagu, P. K., Machine effects on accuracy of ultrasonic prediction of backfat and ribeye area in beef bulls, steers and heifers [Text]/ Crews D. H., Kemp R. A., Mwansa P. B. J. // Anim. Sci. -2000. - Vol. 80. -Р.19–24.

[5] 5 Campo, M. Finishing diet, temperament and lairage time effects on carcass and meat quality traits in steers [Text] / Brito G., De Lima J. S., Hernández P., Montossi F. //Meat Sci. -2010. -Vol.86(4). -Р.908–914. doi:10.1016/j.meatsci.2010.07.014.

[6] 6 Baldassini, W. A. Meat quality traits of Nellore bulls according to different degrees of backfat thickness: a multivariate approach [Text]/ Chardulo L. A. L., Silva J. A. V., Malheiros J. M., Dias V. A. D., Espigolan R. // Anim. Prod. Sci. -2017. - Vol. 57. -Р.363–370. doi:10.1071/AN15120.

[7] 7 Lee, B., Correlation of marbling characteristics with meat quality and histochemical characteristics in longissimus thoracis muscle from hanwoo steers [Text]/ Choi Y. M. // Food Sci. Anim. Resour. -2019. -Vol. 39(1). -Р.151–161. doi:10.5851/ kosfa.2019.e12

[8] 8 Kadel, M. J. Genetics of flight time and other measures of temperament and their value as selection criteria for improving meat quality traits in tropically adapted breeds of beef cattle [Text] / Johnston, D. J., Burrow, H. M., Graser, H., Ferguson, D. M. // Aust. J. Agric. Res. -2006. - Vol. 57. -Р.1029-1035.

[9] 9 Cafe, L. M. Temperament and hypothalamic-pituitary-adrenal axis function are related and combine to affect growth, efficiency, carcass, and meat quality traits in Brahman steers [Text]/ Robinson D. L., Ferguson D. M., Geesink G. H., Greenwood P. L. // Domest. Anim. Endocrinol. -2011. -Vol.40. -Р.230–240. doi:10.1016/j.domaniend.2011.01.005.

[10] 10 Llonch, P. Changes in feed intake during isolation stress in respiration chambers may impact methane emissions assessment [Text]/ Troy S.M., Duthie C.A., Somarriba M., Rooke J., Haskell M.J., Roehe R., Turner S. P. // Animal Production Science, -2016b. https://doi.org/10.1071/AN15563.

[11] 11 Lanier, J. L. The relationship between Bos taurus feedlot cattle temperament and foreleg bone measurements [Text]/ Grandin, T. //. Proc. Western Section Am. Soc. Anim. Sci. -2002. -Vol. 53. -Р. 97-98.