ВЛИЯНИЕ ОБРАБОТКИ ПОЧВЫ И УДОБРЕНИЙ НА УРОЖАЙНОСТЬ ЗЕРНОВЫХ И МАСЛИЧНЫХ КУЛЬТУР В УСЛОВИЯХ БОГАРНОГО ЗЕМЛЕДЕЛИЯ КАЗАХСТАНА

Ербол Жусупбеков; Серик Кененбаев; Батыргалий Амангалиев; Айна Сагимбаева; Карлыга Рустемова; Куралай Байтаракова

doi:10.37884/2-1-2024/563

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ашық қара-қоңыр топырағында тұқымның өнімділігі мен сапасын арттыру үшін минералды тыңайтқыштарды қолдану арқылы зерттелетін дала дақылдарының минералды қоректенуін оңтайландыру әдістері болып табылады.

Зерттеу нысаны - ҚазЕжӨШҒЗИ-ның жер пайдалану аумағында орналасқан Іле Алатауының баурайындағы тау бөктеріндегі –далалық аймақтағы ашық қара - қоңыр тәлімі топырағы.

Мақсары, майлы зығыр және жаздық арпаны өсіру кезінде ылғалдың жеткіліксіз аймағындағы ашық қара - қоңыр топырақта өсірілетін дақылдардың вегетациялық кезеңінде анықтаудың барлық мерзімдерінде топырақтың метрлік қабатындағы өнімді ылғалдың ең жоғарғы мөлшері өңдемей тікелей себу нұсқасында 61,0-220,8 мм болғандығы анықталды.

Мақсары мен майлы зығыр дақылдарында жеңіл сыдыра өңдеу және өңдемей тікелей себу тәсілеріндегі, топырақтың тығыздығын аудара жыртумен салыстырғанда 0,01-0,03 г/см³және 0,03-0,05 г/см³ -ке жоғары болса, жаздық арпа алқабында тиісінше 0,01-0,03 г/см³ және 0,04-0,05 г/см³ жоғары болған. Мақсары, майлы зығыр және жаздық арпаны жинау кезінде аудара жырту кезінде топырақтың тығыздығы 1,28-1,30 г/см³орташа тығыздалған күйге дейін, сыдыра өңдеу кезінде – 1,30-1,31 г/см³ орташа және күшті тығыздалуға дейін, өңдемей тікелей себу нұсқасында – 1,32-1,33 г/см³ қатты тығыздалған күйге дейін өсті. Мақсарының Ника 80 сорты, майлы зығырдың Қарабалық 7, жаздық арпаның Сымбат сорты бойынша ең жоғары өнімділігі N₆₀P₆₀K₃₀ нормасында минералды тыңайтқыштарды енгізе отырып, топырақты сыдыра өңдеуді қолдану кезінде байқалды және тиісінше 0,97 т/га, 0,52 т/га, 1,67 т/га құрады.

топырақты өңдеу, минералды тыңайтқыштар, мақсары, майлы зығыр, жаздық арпа, өнімді ылғал, топырақ тығыздығы, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Воронцов, В.А., Вислобокова, Л.Н. Эффективность комплексного применения средств химизации под ячмень и разных способах основной обработки почвы // Сахарная свекла. - 2016. - № 6. - С. 31-34.
2. Солдат, И.Е., Шаповалов, Н.К. Технология возделывания ячменя в условиях адаптивно-ландшафтной системы земледелия юго-западной части ЦЧЗ // Сахарная свекла. - 2016. - № 7. - С. 34-36.
3. Тютюнов, С.И., Воронин, А.Н., Никитин, В.В., Соловиченко, В.Д. Продуктивность ячменя в зависимости от системы земледелия // Сахарная свекла. - 2016. - № 7. - С.38-41.
4. Белкина, Р.И., Першаков, А.Ю., Яковлев, В.К. Урожайность и качество зерна пивоваренных сортов ячменя на разных фонах минеральных удобрений // Агропродовольственная политика России. - 2017. - № 12. - С. 75-78.
5. Труфанов, А.М., Афанасьева, Т.И. Эффективность ресурсосберегающей технологии возделывания ячменя на дерно-подзолистой супесчаной почве Нечерноземной зоны России // Главный аграном. - 2018. - № 7. - С. 16-19.
6. Malhi S.S., Berkenkamp W.B., McBeath D.K. Relative nitrogen fertilizer requirement of forage versus grain for barley and oat //J. Plant Nutr. - 2014. - 37. - № 9. - p.1514-1521.
7. Mundus S., Carstensen А., Husted S. Predecting phosphorus availability to spring harley (Hordeum vulgare) in agricultural soils of Scandinavia // Field Grops Res. - 2017. - 212. - P. 1-10.
8. Klikocka Y., Narolski В., Michalkiewiez G. The effects of tillage and soil mineral fertilization on the yield and yield components of spring barley // Plant, Soil and Environ. - 2014. - 60. - № 6. - p. 255-261.
9. Shejbalova S., Cerny J., Vasak F., Kulhanek V. Nitrogen efficiency of spring barley in long-term experiment // Plant, Soil and Environ. - 2014. - 60. - № 7. - P. 290-296.
10. Балакшина В.И., Кулешов, А.М., Леонтьева, Е.Е. Особенности возделывания сафлора красильного в условиях Волгоградской области // Научно-агрономический журнал. - 2016. – 2 (99). - С. 43-45.
11. Тютюма Н.В., Туманян, А.Ф., Щербакова, Н.А. Продуктивность сафлора красильного в аридной зоне Прикаспия при различной густоте стояния // Российская сельскохозяйственная наука. – 2017. - № 4. - С. 32-34.
12. Цику Д.М. Эффективность гербицидов и способы их применения при уходе за посевами льна масличного // Сб. мат. IX всерос. конф. мол. уч. и спец. ВНИИМК. – Краснодар, 2017. – С. 151-156.
13. Санин А.А. Технология возделывания льна масличного в зоне Среднего Поволжья: рекомендации / Кинель., 2006. – 15 с.
14. Двуреченский В.И., Нугманов А.Б., Слабуш В.И., Мельников В.А., И.В. Сидорик, И.В. Рекомендации по возделыванию льна масличного в Костанайской области. – Заречное, 2011. – 15 с.
15. Тишков Н.М. Эффективность применения удобрений на посевах льна масличного в условиях Северного Кавказа // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень ВНИИМК. – 2005. – №2 (133). – С. 63- 68.
16. Лукомец В.М., Пивень В.Т., Тишков Н.М., Захарова Л.М. Лен масличный – культура перспективная // Приложение к журналу «Защита и карантин растений». – 2013. – № 2. – 20 с.
17. Виноградов Д.В., Перегудов В.И., Артемова Н.А., Поляков А.В. Особенности формирования продуктивности льна масличного при разном уровне минерального питания // Агрохимический вестник. – 2010. – №3. – С. 23-24.
18. Лащев Г.А. Возделывание льна масличного в Курской области // Актуальные вопросы инновационного развития АПК: мат-лы междунар. науч.-пр. конф. – Курск, 2016. – С. 170-174.
19. Жусупбеков Е.К., Амангалиев Б.М., Хидиров А.Э., Байтаракова Қ.Ж., Рустемова К.У. Влияние способов обработки почвы и минеральных удобрений на урожайность сафлора, возделываемого в условиях светло-каштановых почвах юго-востока Казастана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №3 (99) 2023, ISSN 2304-3334.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 264–276. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/563.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 264-276. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/563.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 264-276. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/563

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 264–276, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/563. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/563. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 264-76. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/563.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 264–276. doi:10.37884/2-1-2024/563.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 264–276, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/563.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 264-76, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/563.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 264–276. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/563.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):264-76. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/563

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ДӘНДІ ЖӘНЕ МАЙЛЫ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУДІҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):264-276. doi:10.37884/2-1-2024/563

[1] 1. Воронцов, В.А., Вислобокова, Л.Н. Эффективность комплексного применения средств химизации под ячмень и разных способах основной обработки почвы // Сахарная свекла. - 2016. - № 6. - С. 31-34.

[2] 2. Солдат, И.Е., Шаповалов, Н.К. Технология возделывания ячменя в условиях адаптивно-ландшафтной системы земледелия юго-западной части ЦЧЗ // Сахарная свекла. - 2016. - № 7. - С. 34-36.

[3] 3. Тютюнов, С.И., Воронин, А.Н., Никитин, В.В., Соловиченко, В.Д. Продуктивность ячменя в зависимости от системы земледелия // Сахарная свекла. - 2016. - № 7. - С.38-41.

[4] 4. Белкина, Р.И., Першаков, А.Ю., Яковлев, В.К. Урожайность и качество зерна пивоваренных сортов ячменя на разных фонах минеральных удобрений // Агропродовольственная политика России. - 2017. - № 12. - С. 75-78.

[5] 5. Труфанов, А.М., Афанасьева, Т.И. Эффективность ресурсосберегающей технологии возделывания ячменя на дерно-подзолистой супесчаной почве Нечерноземной зоны России // Главный аграном. - 2018. - № 7. - С. 16-19.

[6] 6. Malhi S.S., Berkenkamp W.B., McBeath D.K. Relative nitrogen fertilizer requirement of forage versus grain for barley and oat //J. Plant Nutr. - 2014. - 37. - № 9. - p.1514-1521.

[7] 7. Mundus S., Carstensen А., Husted S. Predecting phosphorus availability to spring harley (Hordeum vulgare) in agricultural soils of Scandinavia // Field Grops Res. - 2017. - 212. - P. 1-10.

[8] 8. Klikocka Y., Narolski В., Michalkiewiez G. The effects of tillage and soil mineral fertilization on the yield and yield components of spring barley // Plant, Soil and Environ. - 2014. - 60. - № 6. - p. 255-261.

[9] 9. Shejbalova S., Cerny J., Vasak F., Kulhanek V. Nitrogen efficiency of spring barley in long-term experiment // Plant, Soil and Environ. - 2014. - 60. - № 7. - P. 290-296.

[10] 10. Балакшина В.И., Кулешов, А.М., Леонтьева, Е.Е. Особенности возделывания сафлора красильного в условиях Волгоградской области // Научно-агрономический журнал. - 2016. – 2 (99). - С. 43-45.

[11] 11. Тютюма Н.В., Туманян, А.Ф., Щербакова, Н.А. Продуктивность сафлора красильного в аридной зоне Прикаспия при различной густоте стояния // Российская сельскохозяйственная наука. – 2017. - № 4. - С. 32-34.

[12] 12. Цику Д.М. Эффективность гербицидов и способы их применения при уходе за посевами льна масличного // Сб. мат. IX всерос. конф. мол. уч. и спец. ВНИИМК. – Краснодар, 2017. – С. 151-156.

[13] 13. Санин А.А. Технология возделывания льна масличного в зоне Среднего Поволжья: рекомендации / Кинель., 2006. – 15 с.

[14] 14. Двуреченский В.И., Нугманов А.Б., Слабуш В.И., Мельников В.А., И.В. Сидорик, И.В. Рекомендации по возделыванию льна масличного в Костанайской области. – Заречное, 2011. – 15 с.

[15] 15. Тишков Н.М. Эффективность применения удобрений на посевах льна масличного в условиях Северного Кавказа // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень ВНИИМК. – 2005. – №2 (133). – С. 63- 68.

[16] 16. Лукомец В.М., Пивень В.Т., Тишков Н.М., Захарова Л.М. Лен масличный – культура перспективная // Приложение к журналу «Защита и карантин растений». – 2013. – № 2. – 20 с.

[17] 17. Виноградов Д.В., Перегудов В.И., Артемова Н.А., Поляков А.В. Особенности формирования продуктивности льна масличного при разном уровне минерального питания // Агрохимический вестник. – 2010. – №3. – С. 23-24.

[18] 18. Лащев Г.А. Возделывание льна масличного в Курской области // Актуальные вопросы инновационного развития АПК: мат-лы междунар. науч.-пр. конф. – Курск, 2016. – С. 170-174.

[19] 19. Жусупбеков Е.К., Амангалиев Б.М., Хидиров А.Э., Байтаракова Қ.Ж., Рустемова К.У. Влияние способов обработки почвы и минеральных удобрений на урожайность сафлора, возделываемого в условиях светло-каштановых почвах юго-востока Казастана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №3 (99) 2023, ISSN 2304-3334.