АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ  СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ

Бижан  Даулетбаев; Кенжемырза  Баймаханов; Сабиржан  Исаев; Ермеккуль  Жапаркулова

doi:10.37884/2-2024/36

Аңдатпа

Мақалада Андижан облысының суармалы сұрғылтты-шалғынды топырақтары жағдайында орындалған жұмыстар келтірілді, яғни «Андижан-35» және «Андижан-36» мақта сорттарын сыздатып суару зерттелген. Бұл әдіспен мақта сорттарын суару және себу схемаларына байланысты топырақтың (0-30 см) қабатында вегетациялық кезеңнің басында сұрғылтты-шалғынды топырақтың көлемдік массасы 1,27 г / см³ құрады, вегетациялық кезеңнің соңында жүйекті сыздатып суару кезінде ол 1,33 г/см3 құрады немесе бұл көрсеткіш 0,06 г/см³, ал топырақ асты сыздатып суаруда 1,28 г / см³ құрады немесе 0,01 г/см³ өсті. Вегетациялық кезеңнің басында топырақтың өткізгіштігі 927,0 м³/га, ал вегетациялық кезеңнің соңында жүйекпен суару кезінде ол 825,7 м³/га құрады немесе 101,3 м³/га-қа азайды, топырақты сыздатып суару кезінде ол 906,6 м³/га құрады немесе вегетациялық кезеңнің басталуымен салыстырғанда 21,4 м³/га азайды, мақта дақылдарын жүйекпен суарудың ойық әдісімен 1-2-1 схемасымен 4 суару жүргізілді, суару нормасы 4870-4900 м³/га, топырақ қабатын сыздатып суару кезінде 6-19-10 схемасы бойынша 35 суару жүргізілді, суару нормасы 2208-2304 м³ / га, мұнда жүйекпен суарумен салыстырғанда суды үнемдеу 2566-2692 м³ / га немесе 52,7-54,9 % болды және Андижан- 35 сортынан- 16,9-17,3 ц / га, , ал Андижан- 36-сорттарынан 14,2-14,4 ц / га қосымша өнім алынды, рентабельділік деңгейі 19,3-20,4 % - ке артты. Қатар аралығының ені 60 және 90 см болғанда Андижан-36 сортын жүйекпен суару кезінде суару нормасы 4864-4974 м³/га болды, мақта өнімі 31,2-32,0 ц/га, сыздатып суару кезінде суару нормасы 2450-2577 м³/га, ал мақта өнімі 46,8-48,0 ц/га немесе жүйекпен суарумен салыстырғанда 15,5-16,0 ц/га қосымша өнім алынды.

жерді сыздатып суару, топырақтың агрофизикалық қасиеттері, суару әдістері, мақта суын тұтыну, су балансы, өсу, даму, өнімділік, мақта, талшық сапасы және экономикалық тиімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 10 июндаги ПФ-6024-сонли фармони “Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020–2030 йилларга мўлжалланган концепциясини тасдиқлаш” тўғрисидаги қарори, Ўзбекистон овози газетаси, 2020 йил, 983-сон, 3 бет.
2. Artikov Abdirashid Zoirovich, Boltaev Saydulla Makhsudovich. the effectiveness of drip irrigation when growing fine-fiber cotton in various mineral rates fertilizers // academicia An International Multidisciplinary Rtsearch Journal. India 2020. № 10 Pp. 1025-1029.
3. Артиков А. Водасберегающие технологии. // Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги журнали, Тошкент, 2004, 10-сон, 20-21 б.
4. Артиков А. Пахта ва кузги буғдойдан мўл ҳосил олишда фаоллошган сув билан томчилатиб суғоришнинг аҳамияти. // Агро илм. Қишлоқ хўжалиги журнали илмий иловаси, Тошкент, 2019. Махсус сони (61), 50 б.
5. Артиков А. Кузги буғдойни суғориш технологиялари. // Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги журнали.,Тошкент., 2004, 11-сон, 19-20 б.
6. Mardiev SH., Isaev S– Influence ameliorative condition of irrigated lands of the khorezm region on cotton fertility–/INTERNATIONAL JOURNAL OF RESEARCH CULTURE SOCIETY, Monthly, Peer-Reviewed, Refereed, Indexed Journal, Accepted on: 25/06/2019, 237-239 рр.
7. Isaev S., Mardiev SH., Qodirov Z.-Modeling the absorption of nutrients by the roots of plants growing in a salted -Integration of the fao-56 approach and budget. Journal of Critical Reviews ISSN- 2394-5125 Vol 7, Issue 6, 2020, 1237-1239 рр.
8. Исаев С.Х., Даулетбаев Б.У. Влияние капельного орошения озимой пшеницы на урожайность зерна. Журнал Агропроцессинг. Том 4, номер 5. Ташкент, 2022 г. стр.33-35
9. Б.У.Даулетбаев, К.Баймаханов,Ә.С.Сейітқазиев Топырақтың суғармалы геожүйедегі жерлерді тиімді пайдалану бойынша қолданбалы әдістемелерді келтіру. Республикалық ғылыми журнал Оңтүстік Қазақстан ғылым жаршысы 1. РИНЦ Шымкент,2022 г. 256-262 c.
10. Khamidov M K, Jyraev U A 2012 Influence of phytoremediation plants on soil salts Innovative technologies in the water management complex 32-34
11. Methods of agrochemical, agrophysical and microbiological studies in irrigated lands. Tashkent. USSRCRI, 1963. P. 439.
12. Methods of agro chemical analysis of soil and plants. Tashkent 1977. P. 249
13. Mehtods of conducting field experiments. Tashkent, 2007. P. 148.
14. Cotton reference book. Tashkent. Mehnat press. 1989. P. 249-252.
15. Matyakubov, B., Begmatov, I., Mamataliev, A., Botirov, S., Khayitova, M. “Condition of irrigation and drainage systems in the Khorezm region and recommendations for their improvement” // Journal of Critical Reviews, ISSN- 2394-5125, Volume 7, Issue 5, 2020, - p. 417 - 421.
16. Matyakubov, B., Isabaev, K., Yulchiyev, D., Azizov, S. “Recommendations for improving the reliability of hydraulic structures in the on-farm network” // Journal of Critical Reviews, 2020, 7(5), pp. 376–379
17. Begmatov. I.A., Matyakubov, B.Sh., Akhmatov, D.E., Pulatova, M.V. “Analysis of saline land and determination of the level of salinity of irrigated lands with use of the geographic information system technologies” // InterCarto. InterGIS GI SUPPORT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF TERRITORIES Proceedings of the International conference. Volume 26 (2020), part 3- p. 309-316.
18. Исашев С.А., Исаев С.Х.-Применение к новым сортам хлопчатника внутрипочвенного метода орошения в условиях Андижанской области-//Актуальной проблемы современных науки журнал, Россия, №6, 2022 г., 46-49 стр.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 369–379. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/36.

(1)АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 369-379. https://doi.org/10.37884/2-2024/36.

АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 369-379. https://doi.org/10.37884/2-2024/36

АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 369–379, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/36. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/520. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 369-79. https://doi.org/10.37884/2-2024/36.

“АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 369–379. doi:10.37884/2-2024/36.

[1]“АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 369–379, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/36.

“АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 369-7, https://doi.org/10.37884/2-2024/36.

“АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 369–379. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/520.

1.АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):369-7. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/520

1.АНДИЖАН ОБЛЫСЫНДА МАҚТА ӨСІРУ КЕЗІНДЕ СЫЗДАТЫП СУАРУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):369-379. doi:10.37884/2-2024/36

[1] 1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 10 июндаги ПФ-6024-сонли фармони “Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 2020–2030 йилларга мўлжалланган концепциясини тасдиқлаш” тўғрисидаги қарори, Ўзбекистон овози газетаси, 2020 йил, 983-сон, 3 бет.

[2] 2. Artikov Abdirashid Zoirovich, Boltaev Saydulla Makhsudovich. the effectiveness of drip irrigation when growing fine-fiber cotton in various mineral rates fertilizers // academicia An International Multidisciplinary Rtsearch Journal. India 2020. № 10 Pp. 1025-1029.

[3] 3. Артиков А. Водасберегающие технологии. // Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги журнали, Тошкент, 2004, 10-сон, 20-21 б.

[4] 4. Артиков А. Пахта ва кузги буғдойдан мўл ҳосил олишда фаоллошган сув билан томчилатиб суғоришнинг аҳамияти. // Агро илм. Қишлоқ хўжалиги журнали илмий иловаси, Тошкент, 2019. Махсус сони (61), 50 б.

[5] 5. Артиков А. Кузги буғдойни суғориш технологиялари. // Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги журнали.,Тошкент., 2004, 11-сон, 19-20 б.

[6] 6. Mardiev SH., Isaev S– Influence ameliorative condition of irrigated lands of the khorezm region on cotton fertility–/INTERNATIONAL JOURNAL OF RESEARCH CULTURE SOCIETY, Monthly, Peer-Reviewed, Refereed, Indexed Journal, Accepted on: 25/06/2019, 237-239 рр.

[7] 7. Isaev S., Mardiev SH., Qodirov Z.-Modeling the absorption of nutrients by the roots of plants growing in a salted -Integration of the fao-56 approach and budget. Journal of Critical Reviews ISSN- 2394-5125 Vol 7, Issue 6, 2020, 1237-1239 рр.

[8] 8. Исаев С.Х., Даулетбаев Б.У. Влияние капельного орошения озимой пшеницы на урожайность зерна. Журнал Агропроцессинг. Том 4, номер 5. Ташкент, 2022 г. стр.33-35

[9] 9. Б.У.Даулетбаев, К.Баймаханов,Ә.С.Сейітқазиев Топырақтың суғармалы геожүйедегі жерлерді тиімді пайдалану бойынша қолданбалы әдістемелерді келтіру. Республикалық ғылыми журнал Оңтүстік Қазақстан ғылым жаршысы 1. РИНЦ Шымкент,2022 г. 256-262 c.

[10] 10. Khamidov M K, Jyraev U A 2012 Influence of phytoremediation plants on soil salts Innovative technologies in the water management complex 32-34

[11] 11. Methods of agrochemical, agrophysical and microbiological studies in irrigated lands. Tashkent. USSRCRI, 1963. P. 439.

[12] 12. Methods of agro chemical analysis of soil and plants. Tashkent 1977. P. 249

[13] 13. Mehtods of conducting field experiments. Tashkent, 2007. P. 148.

[14] 14. Cotton reference book. Tashkent. Mehnat press. 1989. P. 249-252.

[15] 15. Matyakubov, B., Begmatov, I., Mamataliev, A., Botirov, S., Khayitova, M. “Condition of irrigation and drainage systems in the Khorezm region and recommendations for their improvement” // Journal of Critical Reviews, ISSN- 2394-5125, Volume 7, Issue 5, 2020, - p. 417 - 421.

[16] 16. Matyakubov, B., Isabaev, K., Yulchiyev, D., Azizov, S. “Recommendations for improving the reliability of hydraulic structures in the on-farm network” // Journal of Critical Reviews, 2020, 7(5), pp. 376–379

[17] 17. Begmatov. I.A., Matyakubov, B.Sh., Akhmatov, D.E., Pulatova, M.V. “Analysis of saline land and determination of the level of salinity of irrigated lands with use of the geographic information system technologies” // InterCarto. InterGIS GI SUPPORT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF TERRITORIES Proceedings of the International conference. Volume 26 (2020), part 3- p. 309-316.

[18] 18. Исашев С.А., Исаев С.Х.-Применение к новым сортам хлопчатника внутрипочвенного метода орошения в условиях Андижанской области-//Актуальной проблемы современных науки журнал, Россия, №6, 2022 г., 46-49 стр.