РАЗРАБОТКА РЫХЛИТЕЛЬНОЙ ЛАПЫ С ДОПОЛНИТЕЛЬНЫМИ ДЕФОРМАТОРАМИ

Бекет Нуралин; Шолпан Махмудова; Манарбек Галиев; Ерназар Джаналиев; Максут Дусенов

doi:10.37884/2-2024/16

Аңдатпа

Егістік қабатын қопсытуға және топырақ ылғалдылығын сақтауға, топырақты жел мен су эрозиясынан қорғауға мүмкіндік беретін барлық модификациядағы жазық кескіштер Батыс Қазақстан аймағында құрғақ тығыз топырақты өңдеу кезінде үлкен "блоктарды" бұрап, бороздың түбінде тығыздалған табанды қалыптастырады және топырақты бұғатталған кесу жағдайында жұмыс істейді. Бұл кемшіліктер топырақты одан әрі өңдеуді қиындатады, өсімдіктердің тамыр жүйесінің дамуына және судың төменгі қабаттарға қарқынды сіңуіне кедергі келтіреді және қондырғының тарту кедергісін арттырады. Жұмыс гипотезасы: топырақ құнарлылығын сақтау және қалпына келтіру аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, оны өңдеу процестерін техникалық қамтамасыз ету параметрлерін оңтайландыру негізінде мүмкін болады. Зерттеудің мақсаты - егістік горизонттағы топырақ ылғалының максималды жинақталуы мен сақталуын және өнімділігі төмен топырақтың құнарлылығын арттыруды қамтамасыз ететін қопсытқыш табанның дизайны жасалды және оның тарту кедергісін анықтаудың математикалық моделі жасалды. Жеке құрылымдық параметрлердің, топырақтың физика-механикалық қасиеттерінің пышақ-қопсытқыштардың тарту кедергісіне әсері анықталды. Теориялық зерттеулерді тексеру үшін алты факторлы эксперимент жүргізілді және нәтижелер жұмыс органының топырақпен өзара әрекеттесу процесін компьютерлік модельдеу және алынған мәліметтердің сенімділігі негізінде тартылыс кедергісінің математикалық моделін жасау кезінде қабылданған гипотезалардың дұрыстығын көрсетеді. Бұл ең аз энергия шығыны бар ауыр топырақты қабат-қабат өңдеуге агротехнологиялық талаптарды қамтамасыз ететін тік пышақтары бар қопсытқыш табанның ұтымды параметрлері мен жұмыс режимдерін таңдауға мүмкіндік берді.

жалпақ кесетін табан, тік пышақтар, тарту кедергісі, топырақ ылғалдылығы және құнарлылық

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Moroke T.S., Soil water depletion and root distribution of three dryland crops [Text] / T.S. Moroke et al. - Soil Sci. Soc. Am. J. 69, 2005. -197–205. https://doi.org/10.2136/sssaj2005.0197
2. Pikul J.L., Water inﬁltration and storage affected by subsoiling and subsequent tillage [Text] / Pikul, J.K. Aase. - Soil Sci. Soc. Am. J. 67, 2003. - 859–866. https://doi.org/10.2136/sssaj2003.8590
3. Schwartz R.C., Estimation of soil water balance components using an iterative procedure [Text] / R.C. Schwartz et al. - Vadose Zone J.7, 2008. -115–123. https://doi.org/10.2136/vzj2007.0006
4. Baumhardt R.L., Dryland agriculture in Mexico and the U.S. Southern Great Plains et al. [Text] / R.L.Baumhardt, J. Salinas-Garcia // Dryland agriculture. Agron.Monogr.23.2nd ed. ASA, CSSA, and SSSA. - Madison, WI., 2006. p.341-364.doi:10.2134/ agronmonogr 23.2ed.c10.
5. Baumhardt R.L., Residue management and tillage effects on soil-water storage and grain yield of dryland wheat and sorghum for a clay loam in Texas [Text] / R.L. Baumhardt, O.R. Jones. - Soil Tillage Res., 2002b. - 68:71–82. https://doi.org/10.1016/S0167-1987(02)00097-1
6. Schlegel A.J., Dryland agriculture [Text] / A.J. Schlegel, C.A. Grant // Agron. Monogr. 23. 2nd ed. ASA, CSSA, and SSSA, Madison, WI. Soil fertility, 2006. - p. 141–194. doi:10.2134 /agronmonogr 23.2ed.c6
7. Sainju U.M., Dryland crop yields and soil organic matter as influenced by long-term tillage and cropping sequence [Text] / U.M. Sainju et al. - Agron. J., 2009.-101:243–251. doi:10.2134/agronj2008. 0080x.
8. Busscher W.J., Effect of penetration resistance and timing of rain on grain yield of narrow-row corn in a Coastal Plain loamy sand [Text] / W.J. Busscher, J.R. Frederick, P.J. Bauer. - Soil Tillage Res., 2001.- 63:15–24. DOI: 10.1016/S0167-1987(01)00228-8
9. Бараев А.И., О научных основах земледелия в степных районах [Текст] / А. И. Бараев // Вестн. с.- х. науки. – 1976. – № 4.
10. Калинин А.Б., Критерии и методы оценки выполнения агротехнических требований к параметрам почвенного состояния в технологиях возделывания сельскохозяйственных культур на основе статистической интерпретации реологической модели почвы и устройств контроля качества ее обработки [Текст] / Б.А.Калинин //. С-пб. – Пушкин, 2000, - 360 с.
11. Кушнарев А.С., Реологическая модель почв при воздействии на них почвообрабатывающих органов [Текст] /А.С. Кушнарев // Вопросы механизации сельского хозяйства, т. 17. Мелитополь, 1971.
12. Мударисов С.Г., Моделирование процесса взаимодействия рабочих органов с почвой [Текст] / С. Г. Мударисов // Тракторы и сельскохозяйственные машины, 2005, №7. С. 27-30.
13. Konstantinov М., Investigation of the force effect of the vibrating working body of the slitter on the soil. International Conference on Modern Trends in Manu- facturing Technologies and Equipment (ICMTMTE 2020) / М. Konstantinov et al. - Agricultural Science, E3S Web of Conferences 193, 01003 (2020) 08 October 2020. DOI: 10.1051/e3sconf/202019301003
14. Мударисов С.Г., Султанов Ш. М. Обоснование рабочей поверхности стрельчатой лапы с изменяемыми параметрами [Текст] / С. Г. Мударисов, Ш. М. Султанов // Достижения науки и техники АПК, 2006, №8. С. 35-36.
15. Патент на изобретение RU №2446652 С2. Рабочий орган для безотвальной обработки почвы. Константинов М.М., Хмура А.Н., Потешкин К.С., Нуралин Б.Н. Федеральная служба по интеллектуальной собственности, патентам и товарным знакам Российской Федераций // Зарегистрировано 10.04.12. Бюл. № 10.
16. Nuralin B., Study of Combined Tool Tiller Modes Intended for Graded Tillage / В. Nuralin et al. - Fme transactions: University of Belgrade faculty of Mechanical Engineering . - Volume 49, No 2, 2021, pp.463- 471. UDC: 621: ISSN 1451-2092 DOI: 10.5937/fme2102463N
17. Зеленин А.Н., Основы разрушения грунтов механическим способом [Текст] /А.Н. Зеленин // М.: Машиностроение, 1968. -367с.
18. Нуралин Б.Н., Изучение физико - механических свойств и энергоемкости разрушения тяжелых почв [Текст] / Б.Н. Нуралин и др. // Научно-практический журнал ЗКАТУ имени Жангир хана «Ғылым және білім» («Наука и образование»). №1-2(74), 2024. -С.219-231. DOI 10.52578/2305-9397-2024-1-2-219-232
19. Кацев П.Г., Статистические методы исследования режущего инструмента [Текст] / П.Г. Кацев // М.: Машиностроение, 1974. – 231с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 164–176. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/16.

(1)ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 164-176. https://doi.org/10.37884/2-2024/16.

ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 164-176. https://doi.org/10.37884/2-2024/16

ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 164–176, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/16. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/517. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 164-76. https://doi.org/10.37884/2-2024/16.

“ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 164–176. doi:10.37884/2-2024/16.

[1]“ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 164–176, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/16.

“ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 164-76, https://doi.org/10.37884/2-2024/16.

“ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 164–176. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/517.

1.ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):164-76. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/517

1.ҚОСЫМША ДЕФОРМАТОРЛАРЫ БАР ҚОПСЫТҚЫШ ТАБАНДЫ ДАМЫТУ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):164-176. doi:10.37884/2-2024/16

[1] 1. Moroke T.S., Soil water depletion and root distribution of three dryland crops [Text] / T.S. Moroke et al. - Soil Sci. Soc. Am. J. 69, 2005. -197–205. https://doi.org/10.2136/sssaj2005.0197

[2] 2. Pikul J.L., Water inﬁltration and storage affected by subsoiling and subsequent tillage [Text] / Pikul, J.K. Aase. - Soil Sci. Soc. Am. J. 67, 2003. - 859–866. https://doi.org/10.2136/sssaj2003.8590

[3] 3. Schwartz R.C., Estimation of soil water balance components using an iterative procedure [Text] / R.C. Schwartz et al. - Vadose Zone J.7, 2008. -115–123. https://doi.org/10.2136/vzj2007.0006

[4] 4. Baumhardt R.L., Dryland agriculture in Mexico and the U.S. Southern Great Plains et al. [Text] / R.L.Baumhardt, J. Salinas-Garcia // Dryland agriculture. Agron.Monogr.23.2nd ed. ASA, CSSA, and SSSA. - Madison, WI., 2006. p.341-364.doi:10.2134/ agronmonogr 23.2ed.c10.

[5] 5. Baumhardt R.L., Residue management and tillage effects on soil-water storage and grain yield of dryland wheat and sorghum for a clay loam in Texas [Text] / R.L. Baumhardt, O.R. Jones. - Soil Tillage Res., 2002b. - 68:71–82. https://doi.org/10.1016/S0167-1987(02)00097-1

[6] 6. Schlegel A.J., Dryland agriculture [Text] / A.J. Schlegel, C.A. Grant // Agron. Monogr. 23. 2nd ed. ASA, CSSA, and SSSA, Madison, WI. Soil fertility, 2006. - p. 141–194. doi:10.2134 /agronmonogr 23.2ed.c6

[7] 7. Sainju U.M., Dryland crop yields and soil organic matter as influenced by long-term tillage and cropping sequence [Text] / U.M. Sainju et al. - Agron. J., 2009.-101:243–251. doi:10.2134/agronj2008. 0080x.

[8] 8. Busscher W.J., Effect of penetration resistance and timing of rain on grain yield of narrow-row corn in a Coastal Plain loamy sand [Text] / W.J. Busscher, J.R. Frederick, P.J. Bauer. - Soil Tillage Res., 2001.- 63:15–24. DOI: 10.1016/S0167-1987(01)00228-8

[9] 9. Бараев А.И., О научных основах земледелия в степных районах [Текст] / А. И. Бараев // Вестн. с.- х. науки. – 1976. – № 4.

[10] 10. Калинин А.Б., Критерии и методы оценки выполнения агротехнических требований к параметрам почвенного состояния в технологиях возделывания сельскохозяйственных культур на основе статистической интерпретации реологической модели почвы и устройств контроля качества ее обработки [Текст] / Б.А.Калинин //. С-пб. – Пушкин, 2000, - 360 с.

[11] 11. Кушнарев А.С., Реологическая модель почв при воздействии на них почвообрабатывающих органов [Текст] /А.С. Кушнарев // Вопросы механизации сельского хозяйства, т. 17. Мелитополь, 1971.

[12] 12. Мударисов С.Г., Моделирование процесса взаимодействия рабочих органов с почвой [Текст] / С. Г. Мударисов // Тракторы и сельскохозяйственные машины, 2005, №7. С. 27-30.

[13] 13. Konstantinov М., Investigation of the force effect of the vibrating working body of the slitter on the soil. International Conference on Modern Trends in Manu- facturing Technologies and Equipment (ICMTMTE 2020) / М. Konstantinov et al. - Agricultural Science, E3S Web of Conferences 193, 01003 (2020) 08 October 2020. DOI: 10.1051/e3sconf/202019301003

[14] 14. Мударисов С.Г., Султанов Ш. М. Обоснование рабочей поверхности стрельчатой лапы с изменяемыми параметрами [Текст] / С. Г. Мударисов, Ш. М. Султанов // Достижения науки и техники АПК, 2006, №8. С. 35-36.

[15] 15. Патент на изобретение RU №2446652 С2. Рабочий орган для безотвальной обработки почвы. Константинов М.М., Хмура А.Н., Потешкин К.С., Нуралин Б.Н. Федеральная служба по интеллектуальной собственности, патентам и товарным знакам Российской Федераций // Зарегистрировано 10.04.12. Бюл. № 10.

[16] 16. Nuralin B., Study of Combined Tool Tiller Modes Intended for Graded Tillage / В. Nuralin et al. - Fme transactions: University of Belgrade faculty of Mechanical Engineering . - Volume 49, No 2, 2021, pp.463- 471. UDC: 621: ISSN 1451-2092 DOI: 10.5937/fme2102463N

[17] 17. Зеленин А.Н., Основы разрушения грунтов механическим способом [Текст] /А.Н. Зеленин // М.: Машиностроение, 1968. -367с.

[18] 18. Нуралин Б.Н., Изучение физико - механических свойств и энергоемкости разрушения тяжелых почв [Текст] / Б.Н. Нуралин и др. // Научно-практический журнал ЗКАТУ имени Жангир хана «Ғылым және білім» («Наука и образование»). №1-2(74), 2024. -С.219-231. DOI 10.52578/2305-9397-2024-1-2-219-232

[19] 19. Кацев П.Г., Статистические методы исследования режущего инструмента [Текст] / П.Г. Кацев // М.: Машиностроение, 1974. – 231с.