ВЛИЯНИЕ АБИОТИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ ЭКОСИСТЕМЫ НА РОСТ И РАЗВИТИЕ ПЛОДОВОЙ КУЛЬТУРЫ, ЯБЛОНИ ПРИ ИЗМЕНЕНИИ КЛИМАТА

Назия  Сулейменова; Айнур  Тогисбаева; Баглан  Махамедова

doi:10.37884/2-2024/07

Аңдатпа

Алма ағашының қалыпты өсуі мен дамуы белгілі бір жағдайларды қажет етеді. Мақалада ауа мен топырақ температурасы, жауын-шашын мөлшері және онтогенездің барлық фазаларының оңтайлы өтуі үшін ылғалмен қамтамасыз ету үшін алма ағашының абиотикалық даму факторлары зерттелген. Абиотикалық факторлардың маңызды және тиімді көрсеткіштері температураның ауытқулары, агроэкожүйенің экологиялық жағдайына айтарлықтай әсер ететін ауаның құрғақшылық қауіпі болып табылады. Бұл құбылыстардың нәтижелері зерттеу жағдайында IT-инновациялық технологияның су үнемдеу әдістерімен реттелді. Зерттеу кезінде абиотикалық факторлардың көрсеткіштері олар жеміс дақылдарының, алма ағаштарының экологиялық (абиотикалық, биотикалық және антропогендік) өмір сүру факторларының әсерін анықтау үшін автоматты түрде жоғары технологиялық IT жабдықтарымен (спутниктік датчиктермен) бекітілді.

Экожүйенің өзгеруінің нәтижелері және алма ағашының абиотикалық даму факторларының әсері зерттелетін өсімдіктердің ауа температурасының өзгеруіне және IT датчиктерінен алынған инновациялық әдістер мен құрылымдық ақпаратты қолдану кезінде экожүйенің жай-күйіне тән қалыптасқан экологиялық ерекшеліктерге байланысты қалыптасқан маусымдық ырғаққа толық сәйкес әрекет ететіні анықталды.

Алма ағашының вегетациялық кезеңінде онтогенездің барлық фазаларының оңтайлы өтуі үшін датчиктерден тиімді ақпаратты қолдану арқылы климаттың өзгеруінің қауіпті жағдайларында алма ағашының өсуіне неғұрлым қолайлы экологиялық бейімдеуді қалыптастыру үшін жедел шешімдер жасалады.

агроэкожүйе, климаттың өзгеруі, абиотикалық факторлар, температураның ауытқулары, құрғақ жер, өсу және даму, өнімділік, алма ағашы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Израэль Ю.А. Моделирование влияния изменений климата на продуктивность сельского хозяйства России / Ю.А. Израэль, О.Д. Сиротенко // Метеорология и гидрология. - 2003. - № 6. - С. 5-
2. Щербакова Е.М. Население мира по оценкам ООН пересмотра 2017 года //Демоскоп Weekly. 2017.- С. 735-736
3. Быкова А.В., Мальцева Н.Е., Павлова Д.С. и др. Влияние изменения климата на сельское хозяйство [Быкова А.В., Мальцева Н.Е., Павлова Д.С. и др.] // Естественные и математические науки в современном мире: сб. ст. по матер. XIV междунар. науч.-практ. конф. № 1(13). – Новосибирск: СибАК, 2014.
4. Ши Синьцзе, Ли Чжо , Лю Чао. The influence of humidity and the concentration of cadmium in the soil on the growth and development of rapeseed seeds. Journal of Agricultural Resources and Environment 71-78 January 2019·Vol.36·No.P:71-78
5. Бельков Г.И. Инновация и модернизация сельскохозяйственного производства в условиях меняющегося климата: [материалы международной научно-практической конференции / редкол.: Г. И. Бельков (гл. ред.) и др.] : Оренбург: ГНУ Оренбург. НИИ сел. хоз-ва РАСХН, 2011. - 362 с
6. Миронова А. В. Почвозащитные технологии и энергосберегающая техника для возделывания сельскохозяйственных культур/ А. В. Миронова [и др.] // Сельскохозяйственная техника: обслуживание и ремонт. – 2019. – № 3. – С. 9–15.
7. Гундырин В. Н., Годунова У. И., Шкабарда С. Н. Использование гидрогеля в зоне нестабильного увлажнения Ставропольского края //Сельское хозяйство-2014 №6. - С. 37-38.
8. Гилберт К., Питер С., Уилсон Н., Эдвард М., Сильвестр К., Эрик Б. Влияние гидрогелей на влажность почвы и рост Cajanuscajan в полузасушливой зоне Конгелая // Открытый журнал лесного хозяйства округа Западный Покот - 2014/ – Том 4,1. - 34-37.
9. Старовойтов В. И., Старовойтов А., Манохина А. А. Возделывание картофеля с использованием влагосберегающих полимеров // Вестник Московского государственного агроинженерного университета им. В. П. Горячкина, 2015. – № 1 (65). – С. 15-19.
10. Парамонова Е. Ю. , Л. Ф. Щербакова, П. В. Наумов Анализ водоудерживающей способности природных и синтетических сорбентов // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. - 2011. - Том. 13, №1, (5). – С. 1277-1279.
11. Сулейменова Н.Ш., Тогисбаева А.М. Садаводство в условиях изменении климата Юго-Восточного Казахстана с применением приемов инновационной технологи (при выращивании яблони). Научный журнал. Исследования Результат. КазНАИУ. ISSN 2304-3334-04, №02(098) 2023г –С 123-131.
12. Филиппова М. В. Влияние полимеров и органических удобрений на структуру и гидрофизические свойства почв: автореф. дис.... канд. техн. наук. Кандидат технических наук. Биолог. Наука: 06.01.03. - М., 2003. - 26С.
13. Рузиев Р. Р., Мирзаев С. Ш., Каримов И. Н., Гайнуллин Р. Ю., Абдулаев И. А., Адылова М. ш. Влияние гидрогелей на основе акриловой кислоты на свойства почвы // ТЕЗ. Докл. Международный. простак. "Наука о полимерах на пороге XXI века". - Ташкент, 1999. - С. 153
14. Экебафе Л. О., Огбейфун Д. Э., Океймен Ф. Э. Применение полимеров в сельском хозяйстве // Биокемистри. - 2011. - Том 23(2). - С. 81-89.
15. "AQUASORB" - water retaining devices for soils and substrates. // Instructions for using the product of the company "SNF", 2011 -12 p.
16. Доспехов Б.А. Методика опытного дела / Б.А. Доспехов. // М.: Агропромиздат, 1985, 315 с.
17. КазГидроМет https://wwwkazhydromet.kz/ru/.
18. Генкель П. А. Физиология жаро- и засухоустойчивых растений. - М.: Наука, 1982-280 с.
19. Дурасов М., Тазабеков А. Т. Т. Почвы Казахстана – Алма-АТА: Издательство "Кайнар", 1981. -152 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 63–74. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/07.

(1)ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 63-74. https://doi.org/10.37884/2-2024/07.

ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 63-74. https://doi.org/10.37884/2-2024/07

ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 63–74, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/07. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/492. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 63-74. https://doi.org/10.37884/2-2024/07.

“ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 63–74. doi:10.37884/2-2024/07.

[1]“ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 63–74, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/07.

“ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 63-74, https://doi.org/10.37884/2-2024/07.

“ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 63–74. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/492.

1.ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):63-74. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/492

1.ЭКОЖҮЙЕНІҢ АБИОТИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ӨСУ МЕН ДАМУҒА ӘСЕРІ ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫ, КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ КЕЗІНДЕГІ АЛМА АҒАШТАРЫ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):63-74. doi:10.37884/2-2024/07

[1] 1. Израэль Ю.А. Моделирование влияния изменений климата на продуктивность сельского хозяйства России / Ю.А. Израэль, О.Д. Сиротенко // Метеорология и гидрология. - 2003. - № 6. - С. 5-

[2] 2. Щербакова Е.М. Население мира по оценкам ООН пересмотра 2017 года //Демоскоп Weekly. 2017.- С. 735-736

[3] 3. Быкова А.В., Мальцева Н.Е., Павлова Д.С. и др. Влияние изменения климата на сельское хозяйство [Быкова А.В., Мальцева Н.Е., Павлова Д.С. и др.] // Естественные и математические науки в современном мире: сб. ст. по матер. XIV междунар. науч.-практ. конф. № 1(13). – Новосибирск: СибАК, 2014.

[4] 4. Ши Синьцзе, Ли Чжо , Лю Чао. The influence of humidity and the concentration of cadmium in the soil on the growth and development of rapeseed seeds. Journal of Agricultural Resources and Environment 71-78 January 2019·Vol.36·No.P:71-78

[5] 5. Бельков Г.И. Инновация и модернизация сельскохозяйственного производства в условиях меняющегося климата: [материалы международной научно-практической конференции / редкол.: Г. И. Бельков (гл. ред.) и др.] : Оренбург: ГНУ Оренбург. НИИ сел. хоз-ва РАСХН, 2011. - 362 с

[6] 6. Миронова А. В. Почвозащитные технологии и энергосберегающая техника для возделывания сельскохозяйственных культур/ А. В. Миронова [и др.] // Сельскохозяйственная техника: обслуживание и ремонт. – 2019. – № 3. – С. 9–15.

[7] 7. Гундырин В. Н., Годунова У. И., Шкабарда С. Н. Использование гидрогеля в зоне нестабильного увлажнения Ставропольского края //Сельское хозяйство-2014 №6. - С. 37-38.

[8] 8. Гилберт К., Питер С., Уилсон Н., Эдвард М., Сильвестр К., Эрик Б. Влияние гидрогелей на влажность почвы и рост Cajanuscajan в полузасушливой зоне Конгелая // Открытый журнал лесного хозяйства округа Западный Покот - 2014/ – Том 4,1. - 34-37.

[9] 9. Старовойтов В. И., Старовойтов А., Манохина А. А. Возделывание картофеля с использованием влагосберегающих полимеров // Вестник Московского государственного агроинженерного университета им. В. П. Горячкина, 2015. – № 1 (65). – С. 15-19.

[10] 10. Парамонова Е. Ю. , Л. Ф. Щербакова, П. В. Наумов Анализ водоудерживающей способности природных и синтетических сорбентов // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. - 2011. - Том. 13, №1, (5). – С. 1277-1279.

[11] 11. Сулейменова Н.Ш., Тогисбаева А.М. Садаводство в условиях изменении климата Юго-Восточного Казахстана с применением приемов инновационной технологи (при выращивании яблони). Научный журнал. Исследования Результат. КазНАИУ. ISSN 2304-3334-04, №02(098) 2023г –С 123-131.

[12] 12. Филиппова М. В. Влияние полимеров и органических удобрений на структуру и гидрофизические свойства почв: автореф. дис.... канд. техн. наук. Кандидат технических наук. Биолог. Наука: 06.01.03. - М., 2003. - 26С.

[13] 13. Рузиев Р. Р., Мирзаев С. Ш., Каримов И. Н., Гайнуллин Р. Ю., Абдулаев И. А., Адылова М. ш. Влияние гидрогелей на основе акриловой кислоты на свойства почвы // ТЕЗ. Докл. Международный. простак. "Наука о полимерах на пороге XXI века". - Ташкент, 1999. - С. 153

[14] 14. Экебафе Л. О., Огбейфун Д. Э., Океймен Ф. Э. Применение полимеров в сельском хозяйстве // Биокемистри. - 2011. - Том 23(2). - С. 81-89.

[15] 15. "AQUASORB" - water retaining devices for soils and substrates. // Instructions for using the product of the company "SNF", 2011 -12 p.

[16] 16. Доспехов Б.А. Методика опытного дела / Б.А. Доспехов. // М.: Агропромиздат, 1985, 315 с.

[17] 17. КазГидроМет https://wwwkazhydromet.kz/ru/.

[18] 18. Генкель П. А. Физиология жаро- и засухоустойчивых растений. - М.: Наука, 1982-280 с.

[19] 19. Дурасов М., Тазабеков А. Т. Т. Почвы Казахстана – Алма-АТА: Издательство "Кайнар", 1981. -152 с.