Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ

Надежда Филиппова 1 , Евгений Парсаев 1 , Татьяна Коберницкая 2

1 "А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС ; 2 "А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС

doi.org/10.37884/4-2023/19 Бет. 166-173 Қабылданды 05.10.2023 Жарияланды 06.12.2023

Аңдатпа

Мақалада Солтүстік Қазақстан жағдайында судан шөбінің сорттары мен селекциялық үлгілерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеулер Ақмола облысында "А.И. Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС-де жүргізілді. Судан шөбінің сорттары мен селекциялық үлгілері құрғақшылыққа төзімділігі, өсімдіктердің биіктігі, жасыл масса мен құрғақ заттардың өнімділігі, тұқым өнімділігі, аурулар мен зиянкестерге төзімділігі, мал азықтық сапасы (шикі протеин және шикі клетчатка құрамы) бойынша экономикалық тұрғыдан зерттелді.

Орташа алғанда, 2022-2023 жж. зерттеудің екі жылында жасыл массаның өнімділігі бойынша 0,6-8,5%-ға, құрғақ заттың өнімділігі 1,0-14,6%-ға, тұқым өнімділігі бойынша 2,7-7,4%-ға, шикі протеин мөлшері бойынша (11,93%) 0,64-1,96%-ға Ника стандартты сортынан (151,0 ц/га, 48,5 ц/га, 14,9 ц/га) асып түсткен 4 күрделі гибридті К-1, К-2, К-3, К-4 популяциясы бөлінді.

2022-2023 жылдары судан шөбінің сорттары мен ең жақсы селекциялық нөмірлерін зерттеу нәтижесінде 4 күрделі гибридті популяция анықталды: К-1, К-2, К-3, К-4, олар болашақта селекциялық жұмыстарында құрғақшылыққа төзімділігі, жемшөп массасы, тұқым өнімділігі және жоғары мал азықтық сапасы, зиянкестерге және ауруларға төзімділігі және т.б. шаруашылық-пайдалы белгілер кешені бойынша пайдаланылатын болады.

Ғылыми мақала BR 10765056 "Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарында оларды орнықты өндіру үшін өсімдіктердің биотехнологиясы, генетикасы, физиологиясы, биохимиясы жетістіктері негізінде дәнді дақылдардың жоғары өнімді сорттары мен будандарын құру" ҚР АШМ-нің 2021-2023 жылдарға арналған нысаналы қаржыландыру бағдарламасы, "Жоғары өнімді, стресстік орта факторларына бейімделген сорттарды, дәнді және мал азықтық құмай будандарын таңдау" іс-шарасы бойынша дайындалды.

Түйінді сөздер: судан шөбі, селекция, сорт, селекциялық нөмір, жасыл массаның өнімділігі, құрғақ заттардың өнімділігі, шикі протеин.

 

судан шөбі, селекция, сорт, селекциялық нөмір, жасыл массаның өнімділігі, құрғақ заттардың өнімділігі, шикі протеин.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Иманбаева Г.К. Роль однолетних кормовых культур в земледелии на западе Казах-стана / Бизнес портал Эксперт «АПК Эксперт. Растениеводство» [Электронный ресурс]. – 2023. - URL: https://sdexpert.ru/news/project/rol-odnoletnikh-kormovykh-kultur-v-zemledelii-na-zapade-kazakhstana_1/ (дата обращения 26 января 2023)
  2. 2. Erdal Gonulal. Performance of sorghum x sudan grass hybrid (Sorghum bicolor L.  So-rhgum sudanense) cultivars under water stress conditions of arid and semi-arid regions //J. Glob. Innov. Agric. Soc. Sci., 2020, 8(2):78-82. ISSN (Online): 2311-3839; ISSN (Print): 2312-5225 https://doi.org/10.22194/JGIASS/8.908 https://www.researchgate.net/publication/342899943
  3. 3. Государственный реестр селекционных достижений, рекомендованных к использо-ванию в Республике Казахстан [Электронный ресурс]. – Астана, 2023. – С.57-58. – URL: https://sortcom.kz/wp-content/uploads/2023/05/179654_rus_20230417.pdf (дата обращения 10 апреля 2023)
  4. 4. Полюдина Р.И. Гетерозисная селекция суданской травы в условиях Западной Сиби-ри / Р.И. Полюдина, В.М. Гришин // Сибирский вестник с.-х. науки. – 2017. – Т.47. - №3. - С.21-26.
  5. 5. Гришин В.М. Новые сорта суданской травы для кормопроизводства Сибири и Ка-захстана //Кормопроизводство: вчера, сегодня, завтра: сб. всероссийской науч.-практ. конф. (р.п. Краснообск, Новосибирская обл., 28-29 июля 2022 г.) / СФНЦА РАН. – Новосибирск: ИЦ НГАУ «Золотой колос», 2022. – С. 3-5.
  6. 6. Методические указания по селекции многолетних трав /Смурыгин М.А., Новоселова А.С., Константинова А.М. -М.: ВИК, 1985. – 188 с.
  7. 7. Методические указания по изучению коллекции многолетних кормовых трав /ВИК. Сост. Лубенец П.А., Иванов А.И., Кириллов Ю.И.- Л., 1975. - 43 с.
  8. 8. Гончаров П.Л. Методика селекции кормовых трав в Сибири / П.Л. Гончаров. - Ново-сибирск, 2003. - 396 с.
  9. 9. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур / Гос-комиссия по сортоиспытанию сельскохозяйственных культур. - М.: Колос, 1985. - Вып. 1. -276 с.
  10. 10. Методические указания по оценке качества кормов.- Москва, 2002.-С. 15-23.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 4 (100) (Dec. 2023), 166–173. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2023/19.
(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2023, No. 4 (100), 166-173. https://doi.org/10.37884/4-2023/19.
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. (2023). Izdenister Natigeler, 4 (100), 166-173. https://doi.org/10.37884/4-2023/19
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (100), p. 166–173, 2023. DOI: 10.37884/4-2023/19. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/393. Acesso em: 15 sep. 2026.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 4 (100) (December): 166-73. https://doi.org/10.37884/4-2023/19.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ” (2023) Izdenister natigeler, (4 (100), pp. 166–173. doi:10.37884/4-2023/19.
[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (100), pp. 166–173, Dec. 2023, doi: 10.37884/4-2023/19.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (100), Dec. 2023, pp. 166-73, https://doi.org/10.37884/4-2023/19.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (100) (December 6, 2023): 166–173. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/393.
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Dec. 6 [cited 2026 Sep. 15];(4 (100):166-73. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/393
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА КОНКУРСТЫҚ СОРТ СЫНАУДА СУДАН ШӨБІНІҢ СОРТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ НӨМІРЛЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2023;(4 (100):166-173. doi:10.37884/4-2023/19