ВОПРОСЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ СПОРНОГО РОДСТВА  У СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ ЖИВОТНЫХ И ИХ ПРИКЛАДНОЕ ЗНАЧЕНИЕ В СУДЕБНОЙ СИСТЕМЕ

Серик  Нурбаев; Утепберген Бисенов; Косыбек Ирзагалиев; Алма  Утаубаева; Сайран  Мамырханова

doi:10.37884/2-2023/02

Аңдатпа

Ауыл шаруашылығы жануарларының туыстығын анықтау саласындағы заңнамалық жүйенің жетілдірілмеуі теріс пайдаланудың жолын ашады. Бұл сот молекулярлық-генетикалық сараптама саласындағы техникалық реттеуге толық көлемде қатысты, онда стандарттау жүйесінің жетілдірілуіне нақты адамдардың заңды мәртебесі мен тағдыры тәуелді болады. Қазiргi уақытта бұл проблема бойынша кейбiр ережелерi әдiл сынға ұшырайтын әдiстемелiк ұсынымдар, әдiстемелiк нұсқаулар мен нұсқаулар түрiндегi бөлiнген және көбiнесе келiспеген iшкi ведомстволық нормативтiк құжаттар ғана бар.

«Әдістемелік нұсқаулардың» көпшілігінде қарама-қарсы түсіндірмелерге жол беретін көптеген қарама-қайшылықтар, нақты емес, біркелкі емес нұсқаулар, заң құжаты ретінде қаралатын басшылыққа жол берілмейтін толық емес түсіндірмелер бар. Бұл мәселелер ДНҚ-сараптамасының нәтижелерімен келіскен немесе келіспеген жағдайда сотта шешуші болуы мүмкін. Мұндай кемшіліктер сот-генетикалық сараптаманың сапасына айтарлықтай әсер етуге және қосымша немесе қайта сараптама тағайындауға әкеп соқтыруға қабілетті. Стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттарда белгіленетін талаптар ғылымның, техника мен технологияның қазіргі заманғы жетістіктеріне, халықаралық (өңірлік) стандарттарға, стандарттау жөніндегі қағидаларға, нормалар мен ұсынымдарға, басқа мемлекеттердің прогрессивті ұлттық стандарттарына негізделуге тиіс.

Бұл тұрғыда Сот генетикасы жөніндегі халықаралық қоғам жанындағы Әке болуды тексеру жөніндегі комиссияның үлкен ұжымы дайындаған «Әке болуды тексеру жөніндегі стандарттарға халықаралық ұсынымдарды» уақытылы жариялауды қайта бағалау қиын. «Сынақ және калибрлеу зертханаларының құзыреттілігіне қойылатын жалпы талаптар» ISO 17025:1999 халықаралық стандарты негізге алынды. ISO стандарттарының ерекшелігі, егер олар бастапқы мәтін параграфтарының ешқайсысының мағынасын ешқандай түрде өзгертпесе, оларды ерекше салаларда қолдану кезінде қосымша «қолдану жөніндегі нұсқауларды» енгізуге жол беріледі.

Зертхана персоналының кәсіби даярлығына қойылатын талаптар ерекше маңызды болып табылады.

Қазақстанда негізінде әзірленді және 2019 жылдан бастап "Жануарлардың шығу тегін генетикалық талдау. Сәйкестендіруді айқындау және бақылау әдістемесі "ҚР СТ 3074 -2017 ендірілді [9].

Қоғамның қылмыстық және азаматтық-құқықтық жүйелерiнде генетикалық сараптаманың кеңiнен тартылуына байланысты ауыл шаруашылығы жануарлары үшiн неғұрлым алшақ туыстық дәрежелерiн белгiлеу мәселелерi өзектi болып отыр.

Молекулярлық-генетикалық талдау, ДНҚ сәйкестендіру, ауыл шаруашылығы жануарларының даулы туыстығы, Еуразиялық экономикалық одақ, Жануарлар генетикасы бойынша халықаралық қоғам, STR, SNP, ПТР

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. https://strbase.nist.gov//cattleSTRs.htm
2. https://www.isag.us/Docs/Workshop_report_CMMPT_2021.pdf
3. https://www.isag.us/Docs/SmallRumGenGenom2019.pdf
4. https://www.isag.us/Docs/EquineGenParentage2021.pdf
5. https://www.isag.us/Docs/PigDNAGenotSkype2012.pdf
6. https://e-ecolog.ru/docs/HE1PsW6CV9Bm7WLJPvpp6/104
7. Gjertson D.W. ISFG: Recommendations on biostatistics in paternity testing [Text] /. D.W.Gjertson, C.H. Brenner, M.P. Baur, A. Carracedo, F. Guidet, J.A. Luque, R. Lessig, W.R. Mayr, V.L. Pascali, M. Prinz, P.M. Schneider, N. Morling // Forensic Science International Genet., 2007, 1. – P. 223-231.
8. Нурбаев С.Д. Определение чистопородности популяций крупного рогатого скота мясного направления продуктивности Казахстана по микросателлитным ДНК [Текст]/ С.Д. Нурбаев, А.М. Омбаев, Т.Н. Карымсаков, О.В. Даниленко, М.В. Тамаровский, М.Б. Каратаева // Зоотехния, 2017, №8, С.10-13.
9. Нурбаев С.Д. Методы определения родства у сельскохозяйственных животных с помощью молекулярно-генетических способов [Текст]/ С.Д. Нурбаев, М.Б. Каратаева, Т.Н. Карымсаков // Алматы: Изд-во Литера, 2017. – 30 с.
10. Нурбаев С.Д. Разработка математической модели механизма идентификации сельскохозяйственного животного к определенной породе по генетическим маркерам [Текст] / С.Д. Нурбаев, М.Б. Каратаева, И.К. Байдилдаева, А.Б. Досболды // Материалы междунар. научно – практ. конференции, г.Казань, 8-9 июнь 2015 г. Казань: Каз. гос. ун-т, 2015. С. 22-27.
11. Почешхова Э.А.Генетика и наследственные болезни в популяциях: учебное пособие [Текст] / Э.А. Почешхова, С.Д. Нурбаев // Майкоп: Изд-во Магарин О.Г., 2023. – 118 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 14–28. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/02.

(1)АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 14-28. https://doi.org/10.37884/2-2023/02.

АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 14-28. https://doi.org/10.37884/2-2023/02

АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 14–28, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/02. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/301. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 14-28. https://doi.org/10.37884/2-2023/02.

“АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 14–28. doi:10.37884/2-2023/02.

[1]“АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 14–28, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/02.

“АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 14-28, https://doi.org/10.37884/2-2023/02.

“АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 14–28. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/301.

1.АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):14-28. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/301

1.АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАНУАРЛАРЫНЫҢ ДАУЛЫ ТУЫСТЫҒЫН ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СОТ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚОЛДАНБАЛЫ МӘНІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):14-28. doi:10.37884/2-2023/02

[1] 1. https://strbase.nist.gov//cattleSTRs.htm

[2] 2. https://www.isag.us/Docs/Workshop_report_CMMPT_2021.pdf

[3] 3. https://www.isag.us/Docs/SmallRumGenGenom2019.pdf

[4] 4. https://www.isag.us/Docs/EquineGenParentage2021.pdf

[5] 5. https://www.isag.us/Docs/PigDNAGenotSkype2012.pdf

[6] 6. https://e-ecolog.ru/docs/HE1PsW6CV9Bm7WLJPvpp6/104

[7] 7. Gjertson D.W. ISFG: Recommendations on biostatistics in paternity testing [Text] /. D.W.Gjertson, C.H. Brenner, M.P. Baur, A. Carracedo, F. Guidet, J.A. Luque, R. Lessig, W.R. Mayr, V.L. Pascali, M. Prinz, P.M. Schneider, N. Morling // Forensic Science International Genet., 2007, 1. – P. 223-231.

[8] 8. Нурбаев С.Д. Определение чистопородности популяций крупного рогатого скота мясного направления продуктивности Казахстана по микросателлитным ДНК [Текст]/ С.Д. Нурбаев, А.М. Омбаев, Т.Н. Карымсаков, О.В. Даниленко, М.В. Тамаровский, М.Б. Каратаева // Зоотехния, 2017, №8, С.10-13.

[9] 9. Нурбаев С.Д. Методы определения родства у сельскохозяйственных животных с помощью молекулярно-генетических способов [Текст]/ С.Д. Нурбаев, М.Б. Каратаева, Т.Н. Карымсаков // Алматы: Изд-во Литера, 2017. – 30 с.

[10] 10. Нурбаев С.Д. Разработка математической модели механизма идентификации сельскохозяйственного животного к определенной породе по генетическим маркерам [Текст] / С.Д. Нурбаев, М.Б. Каратаева, И.К. Байдилдаева, А.Б. Досболды // Материалы междунар. научно – практ. конференции, г.Казань, 8-9 июнь 2015 г. Казань: Каз. гос. ун-т, 2015. С. 22-27.

[11] 11. Почешхова Э.А.Генетика и наследственные болезни в популяциях: учебное пособие [Текст] / Э.А. Почешхова, С.Д. Нурбаев // Майкоп: Изд-во Магарин О.Г., 2023. – 118 с.