ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ

А.Ғ. Жандияр; А.Е. Алдиярова; Е.Ғ. Муханбет; Б.Е. Амантай; А.С. Муратова

doi:10.37884/1-2023/18

Аңдатпа

Бұл жұмыстың зерттеу пәні Шелек өзенінің қазіргі жағдайы болып табылады. Зерттеу әдістері - бақылау деректерін жүйелеу және оларды статистикалық өңдеу, гидрологиялық есептеу. Жалпы, мақалада гидрологиялық бақылау пункттері ретінде Шелек өзенінде орналасқан 2 гидрологиялық бекет қарастырылды: Малыбай ауылы тұстамасындағы және Бартоғай су қоймасындағы. Шелек өзенінің ағынының ең ұзақ бақылау кезеңі Малыбай ауылы тұстамасындағы бекет бойынша 48 жылды (1956-2018 жж.) құрады. Осы мәліметтер бойынша Шелек өзенінің және Бартоғай су қоймасының гидрологиялық сипаттамаларын анықтау есептеулері жүргізілді. Өзеннің жылдық ағынының климаттық факторлары мен есептік сипаттамалары талданды. Жылдық ағынның нормасын және статистикалық параметрлерін есептеу үшін қолда бар бақылаулар қатары пайдаланылды, бұл негізінен 48 жылды құрады. Бартоғай су қоймасының табиғи су ресурстарының ортажылдық су мөлшері 971,04 млн.м³ құрады, шаруашылық-тұрмыстық, суғару қажеттіліктері үшін вегетациялық кезеңде оны кеңінен пайдалану мен өзен ағынын маусымдық реттеуге арналған.

Қарастырылып отырған бассейннің жалпы табиғи жағдайлардың алуан түрлілігі, орографиясының күрделілігі жыл ішінде өзеннің қоректенуі мен су режимінде айтарлықтай айырмашылықтардың болуын дәлелдейді. Ағынның негізгі үлесі көктем-жаз кезеңінде (наурыз-қазан) ағып өтеді және қар, мұздықтармен қоректенуді қамтамасыз етеді. Қарастырылып отырған аумақ гидрологиялық жағдайларға сәйкес таулы - ағынның қалыптасу аймағына және жазық – ағынның жоғалу және таралу аймағына бөлінген.

өзен бассейні, гидрологиялық бекет, жылдық ағын, ауа температурасы, жауын-шашын, гидрография, гидрологиялық сипаттамалары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Медеу А.Р. Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление (концепция) / Медеу А.Р., Мальковский И.М., Толеубаева Л.С. – 94с.
2. Республика Казахстан. В трех томах. Том 1. Природные условия и ресурсы. Председатель редколлегии Н.А. Искаков. Алматы, 2006 г.
3. Collection of the International Scientific-Practical Conference of Young Scientists, held within the framework of the "International Summer School - 2022". 06 – 19 JUNE, 2022 Almaty, KazNARU. – p.12-15.
4. Экологические проблемы дельты реки Иле и пути их решения./ Под редакцией академика РАВН, д.т.н., профессора М.Ж.Бурлибаева – Алматы: изд. «Каганат». – 2022. – 576с.
5. Водные ресурсы Казахстана (поверхностные и подземные воды, современное состояние). – Смоляр В.А., Буров Б.В. и др. Справочник.- Алматы: НИЦ « Ғылым», 2002.- 596 с.
6. Сарсембеков Т.Т., Кожаков А.Е. Управление водными ресурсами и качеством вод трансграничных рек Алматы, 2003-431 с.
7. Мустафаев Ж.С., Арвидас Повилайтис, Рыскулбекова Л.Н. Оценка природно - климатического потенциала водосбора бассейна реки Или. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. No1 (81) 2019. ISSN 2304-3334 – с.103-111.
8. Mustafayev Z.S., Kozykeyeva A.T., Ryskulbekova L.N., Aldiyarova A.E., & Povilaitis A. (2020). Geomorphological analysis of the ili river basin catchment area for integrated development. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 5(443), 141-149. doi:10.32014/2020.2518-170X.114. https://www.scopus.com
9. Kozykeyeva A.T., Mustafayev Z.S., Tastemirova B.E., & Mosiej J. (2021). Specific features of flow formation and water use in the catchment areas in the tobol river basin. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 3(447), 94-99. doi:10.32014/2021.2518-170X.68. https://www.scopus.com
10. Государственный водный кадастр Республики Казахстан Раздел 1. «Поверхностные воды» Ежегодные данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши 2020 г. Выпуск 7 Бассейны рек оз. Балкаш и оз. Алаколь, Нур-Султан 2022г.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 155–164. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/18.

(1)ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 155-164. https://doi.org/10.37884/1-2023/18.

ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 155-164. https://doi.org/10.37884/1-2023/18

ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 155–164, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/18. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/222. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 155-64. https://doi.org/10.37884/1-2023/18.

“ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 155–164. doi:10.37884/1-2023/18.

[1]“ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 155–164, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/18.

“ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 155-64, https://doi.org/10.37884/1-2023/18.

“ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 155–164. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/222.

1.ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):155-64. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/222

1.ШЕЛЕК ӨЗЕНІ БАССЕЙНІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):155-164. doi:10.37884/1-2023/18

[1] 1. Медеу А.Р. Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление (концепция) / Медеу А.Р., Мальковский И.М., Толеубаева Л.С. – 94с.

[2] 2. Республика Казахстан. В трех томах. Том 1. Природные условия и ресурсы. Председатель редколлегии Н.А. Искаков. Алматы, 2006 г.

[3] 3. Collection of the International Scientific-Practical Conference of Young Scientists, held within the framework of the "International Summer School - 2022". 06 – 19 JUNE, 2022 Almaty, KazNARU. – p.12-15.

[4] 4. Экологические проблемы дельты реки Иле и пути их решения./ Под редакцией академика РАВН, д.т.н., профессора М.Ж.Бурлибаева – Алматы: изд. «Каганат». – 2022. – 576с.

[5] 5. Водные ресурсы Казахстана (поверхностные и подземные воды, современное состояние). – Смоляр В.А., Буров Б.В. и др. Справочник.- Алматы: НИЦ « Ғылым», 2002.- 596 с.

[6] 6. Сарсембеков Т.Т., Кожаков А.Е. Управление водными ресурсами и качеством вод трансграничных рек Алматы, 2003-431 с.

[7] 7. Мустафаев Ж.С., Арвидас Повилайтис, Рыскулбекова Л.Н. Оценка природно - климатического потенциала водосбора бассейна реки Или. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. No1 (81) 2019. ISSN 2304-3334 – с.103-111.

[8] 8. Mustafayev Z.S., Kozykeyeva A.T., Ryskulbekova L.N., Aldiyarova A.E., & Povilaitis A. (2020). Geomorphological analysis of the ili river basin catchment area for integrated development. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 5(443), 141-149. doi:10.32014/2020.2518-170X.114. https://www.scopus.com

[9] 9. Kozykeyeva A.T., Mustafayev Z.S., Tastemirova B.E., & Mosiej J. (2021). Specific features of flow formation and water use in the catchment areas in the tobol river basin. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 3(447), 94-99. doi:10.32014/2021.2518-170X.68. https://www.scopus.com

[10] 10. Государственный водный кадастр Республики Казахстан Раздел 1. «Поверхностные воды» Ежегодные данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши 2020 г. Выпуск 7 Бассейны рек оз. Балкаш и оз. Алаколь, Нур-Султан 2022г.