Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРЛЕНДІРУ

ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ

Бибигуль Сарбалина 1 , Ақмарал Уразгалиева 1 , Айна Таскаирова 1

1 Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан

doi.org/10.37884/3-2026/20 Бет. 248-259 Қабылданды 08.04.2026 Жарияланды 30.06.2026

Аңдатпа

Мақалада органикалық тыңайтқыш ретінде перспективалы болып табылатын төсенішті қой қиының физика-механикалық қасиеттері зерттеледі. Зерттеудің өзектілігі мал шаруашылығы қалдықтарын тиімді пайдалану қажеттілігімен және ауыл шаруашылығындағы агротехникалық процестерді оңтайландырумен негізделеді. Ерекше назар тыңайтқыштың қоректік құндылығына, сақтау жағдайына, тасымалдауға және топыраққа енгізу тиімділігіне елеулі әсер ететін ылғалдылық көрсеткішіне аударылған. Зерттеудің мақсаты – төсенішті қой қиының ылғалдылығын анықтау және оның маусымдық жағдайларға байланысты өзгеруін талдау. Қойылған мақсатқа жету үшін әртүрлі уақыт кезеңдерінде қи үлгілері алынып, зертханалық сынақтар жүргізілді. Зерттеу әдістері үлгілерді (105±2) °С температурада тұрақты массаға дейін кептірудің стандартты әдісіне және кейін ылғалдылықты арнайы формула бойынша есептеуге негізделген. Зерттеулер арнайы зертхана жағдайында кептіру шкафы мен зертханалық таразыларды қолдану арқылы жүргізілді. Барлығы қаңтар, ақпан және наурыз айларында алынған үш сериялы үлгі талданды. Негізгі нәтижелер қи ылғалдылығының қаңтарда 62,37 %-дан наурызда 55,65 %-ға дейін өзгеретінін көрсетті. Қыс-көктем кезеңінде ылғалдылықтың біртіндеп төмендеу үрдісі анықталды, бұл температураның өзгеруімен және ауа алмасудың жақсаруымен түсіндіріледі. Сонымен қатар, қи массасында ылғалдың біркелкі таралуы байқалды. Қорытындыда ылғалдылықты бақылау қой қиының тиімді пайдаланылуын арттырудың маңызды факторы екені атап өтілді. Алынған нәтижелер органикалық тыңайтқыштарды сақтау, тасымалдау және қолдану процестерін оңтайландыруда пайдаланылуы мүмкін.

ылғалдықты анықтау, төсенішті, қой көңі, микроорганизм, қоректік заттар, тыңайтқыштар, физикалық-механикалық қасиеттері, сынақтар

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Ivanov I.I., Petrov P.P. (2018). Sovremennye metody analiza organicheskikh udobrenii [Modern methods of analysis of organic fertilizers] ― M.: Agropromizdat. ― 352 p. [in Russ.]
  2. Kuznetsov V.G. (2020). Tekhnologiya udobrenii i ikh primenenie v selskom khozyaistve [Fertilizer technology and their application in agriculture] ― 2nd ed. ― Saint Petersburg: Nauka. ― 264 p. [in Russ.]
  3. Nikolaev N.N., Grigoriev S.S. (2019). Issledovanie soderzhaniya vlagi v organicheskikh otkhodakh: teoreticheskie osnovy i prakticheskie podkhody [Study of moisture content in organic waste: theoretical foundations and practical approaches] ― Tver: Tver State University. ― 180 p. [in Russ.]
  4. Melnikov A.A. (2021). Mikrobiologiya i khimiya organicheskikh udobrenii [Microbiology and chemistry of organic fertilizers] ― 3rd ed. ― Kazan: Agrouniversitet. ― 150 p. [in Russ.]
  5. State Agricultural Research Institute (USA). (2018). Methods for determining moisture in organic fertilizers // Journal of Agricultural Science. ― Vol. 61, No. 4. ― Pр. 127–139.
  6. Smirnov A.A. (2020). Udobrenie i pochva: osnovnye teorii i metody primeneniya organicheskikh udobrenii [Fertilizers and soil: basic theories and methods of application of organic fertilizers] ― M.: Kolos. ― 350 p. [in Russ.]
  7. Kirilova N.I., Volkova E.G. (2019). Khimicheskii sostav organicheskikh udobrenii i ikh vliyanie na pochvu [Chemical composition of organic fertilizers and their effect on soil] ― Saint Petersburg: Ekonomika. ― 290 p. [in Russ.]
  8. Fedorov V.V. (2018). Organicheskie udobreniya: proizvodstvo, obrabotka i primenenie [Organic fertilizers: production, processing and application] ― M.: MSU Publishing House. ― 310 p. [in Russ.]
  9. Shumakov S.S. (2021). Selskokhozyaistvennye otkhody kak istochnik organicheskikh udobrenii [Agricultural waste as a source of organic fertilizers] ― Kazan: Agroprom. ― 180 p. [in Russ.]
  10. Rakhmatullina T.A., Babaev A.Yu. (2022). Organicheskie udobreniya i ikh ispolzovanie v sovremennykh agrotekhnologiyakh [Organic fertilizers and their use in modern agrotechnologies] ― Ufa: Bashkir University. ― 250 p. [in Russ.]
  11. Grigoriev M.M. (2020). Analiz i otsenka organicheskikh udobrenii na osnove ikh vlazhnosti i drugikh kharakteristik [Analysis and evaluation of organic fertilizers based on their moisture and other characteristics] ― Moscow: Agrokhimiya. ― 170 p. [in Russ.]
  12. Zvereva N.A., Ivanova S.V. (2020). Vliyanie vlazhnosti navoza na kachestvo ego khraneniya i ispolzovanie v selskom khozyaistve [Influence of manure moisture on its storage quality and agricultural use] ― Voronezh: Voronezh University. ― 220 p. [in Russ.]
  13. Testing Laboratory of LLP “A-la Terre”. (n.d.). Kovalenko O.A. (2019). Tekhnologiya primeneniya ovechiego navoza v selskom khozyaistve [Technology of application of sheep manure in agriculture] ― Rostov-on-Don: RSU. ― 248 p. [in Russ.]
  14. Johnson S.W., Miller P.J. (2021). Organic manures and fertilizers in agriculture ― London: HarperCollins. ― 415 p.
  15. United States Environmental Protection Agency (EPA). (2020). Composting and organic fertilizer production methods ― Washington, D.C.: Government Printing Office. ― 235 p.
  16. World Bank Group. (2018). The use of organic fertilizers in agriculture ― Washington, D.C.: World Bank. ― 314 p.
  17. ISO 11268-2:2019. (2019). Soil quality – Effects of pollutants on soil organisms – Part 2: Test of the influence of pollutants on the rate of decomposition of organic matter ― International Organization for Standardization

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. Izdenister natigeler. 28, 3 (111) (Jun. 2026), 248–259. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2026/20.
(1)ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (3 (111), 248-259. https://doi.org/10.37884/3-2026/20.
ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(3 (111), 248-259. https://doi.org/10.37884/3-2026/20
ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 3 (111), p. 248–259, 2026. DOI: 10.37884/3-2026/20. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1325. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (3 (111): 248-59. https://doi.org/10.37884/3-2026/20.
“ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ” (2026) Izdenister natigeler, 28(3 (111), pp. 248–259. doi:10.37884/3-2026/20.
[1]“ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 3 (111), pp. 248–259, Jun. 2026, doi: 10.37884/3-2026/20.
“ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 3 (111), June 2026, pp. 248-59, https://doi.org/10.37884/3-2026/20.
“ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ”. Izdenister natigeler 28, no. 3 (111) (June 30, 2026): 248–259. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1325.
1.ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];28(3 (111):248-59. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1325
1.ҚОЙДЫҢ ТӨСЕНІШТІ КӨҢІНІҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ БОЙЫНША СЫНАҚ ЖҮРГІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ. Izdenister natigeler. 2026;28(3 (111):248-259. doi:10.37884/3-2026/20