Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

С.Қ. Абуғалиев 1 , Ляйла Бупебаева 2 , Е.А. Бабич 3

1 «Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті» ЖЖББМ, Орал, Қазақстан; 2 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ, Алматы, Қазақстан; 3 «Агроинновация» ғылыми-өндірістік орталығы ЖШС, Қостанай, Қазақстан

doi.org/10.37884/3-2026/02 Бет. 23-37 Қабылданды 30.03.2026 Жарияланды 30.06.2026

Аңдатпа

Мақалада сүтті ірі қара малын табын толықтыруда жынысы бойынша бөлінген ұрықты қолдану мен ультрадыбыстық диагностиканың тиімділігін бағалау бойынша жүргізілген зерттеулердің нәтижелері ұсынылған. Зерттеулер Қостанай облысындағы «Тұрар» ЖШС және «Олжа Садчиковское» ЖШС жағдайында голштин тұқымды сиырлар мен қашарлар арасында жүргізілді. Буаздықты жедел анықтау мақсатында ректалды датчикпен жабдықталған портативті Draminski ультрадыбыстық сканері пайдаланылды, тексеру ұрықтандырудан кейінгі ерте кезеңде - 28–30-күндері жүргізілді, сонымен қатар ректалды пальпация әдісімен қатар қолданылды. Ультрадыбыстық диагностиканың сиырлар мен қашарларда буаздықты ерте анықтауда жоғары ақпараттық құндылыққа ие екенін көрсетті. Бұл әдіс буаздықты ұрықтандырудан кейін 28–35-күндері анықтауға мүмкіндік береді, яғни дәстүрлі ректалды пальпацияға қарағанда 15–20 күн бұрын. Анықталғандай, «Тұрар» ЖШС-де қашарлардың алғашқы үш күйлеу кезеңіндегі ұрықтану деңгейі 75,3…97,4% аралығында, оның ішінде бірінші ұрықтандырудан кейін 75,3% құрады. Ал «Олжа Садчиковское» ЖШС-де бұл көрсеткіш тиісінше 71,1…97,4% және 71,1% болды. «Тұрар» ЖШС-де 3 бас, ал «Олжа Садчиковское» ЖШС-де 2 бас төртінші күйлеуде ұрықтанған, соның нәтижесінде ұрықтандыру индексі тиісінше 2,1 және 2,2-ге тең болды. Бұқалардың жынысы бойынша бөлінген ұрығын клиникалық тұрғыдан сау қашарларды ұрықтандыруда қолдану төл құрамында қашарлардың жоғары үлесін қамтамасыз етті. Атап айтқанда, «Тұрар» ЖШС-де алынған төл ішінде қашарлардың үлесі «Олжа Садчиковское» ЖШС-мен салыстырғанда 9,6%-ға жоғары болып, 91,6%-ды құрады, ал тәжірибелік шаруашылықтар бойынша орташа көрсеткіш 87,8% болды. Бұл көрсеткіш аталған биотехнологияны қолданудың тиімділігін дәлелдейді. Ультрадыбыстық диагностиканы, гинекологиялық диспансеризацияны және табын толықтыруда заманауи биотехнологияларын кешенді түрде қолдану биологиялық және экономикалық тұрғыдан негізделген және сүтті мал шаруашылығы тәжірибесіне кеңінен енгізуге ұсынылады.

сүтті ірі қара малы табынның ұдайы көбеюі сексирленген ұрық ультрадыбыстық диагностика буаздық гинекологиялық диспансерлеу

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Абугалиев С.К., Бупебаева Л.К., Байбатырова М.А., Маткеримов Н.К., Маткеримова К.Г., & Кадргалиева А.Ж. (2020). Современные биотехнологические методы в воспроизводстве крупного рогатого скота молочных пород // Главный зоотехник, (6), 19–26. https://doi.org/10.33920/sel-03-2006-03
  2. Абуғалиев С.Қ., Жолдасбеков А.К. (2025). Қазақстанның әр түрлі аймақтарындағы сауын сиырлардың сүт өнімділігі және өсіп көбею құндылығы //Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің Хабаршысы. 35(3). 395–405. https://doi.org/10.62724/202530501
  3. Бупебаева Л. К., & Абугалиев С.К. (2025). Организация племенной работы в молочных стадах Казахстана. Полиграф- сервис. ISBN 978-601-365-075-3.
  4. Baimukanov A.D., Bissembayev A.T., Yuldashbayev Y.A., Chindaliyev A.E., Shamshidin A.S., Amerkhanov K.A., Saginbayev A.K., & Aubakirov K.A. (2024). Reproductive indicators of the Alatau cattle breed of Kazakhstan population // OnLine Journal of Biological Sciences, 24(1), 64–70. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2024.64.70
  5. Гамаюнов В.М., Кольцов Д.Н., Онуфриев В. А., & Целуева Н.И. (2021). Комплексное применение гормональных препаратов для восстановления половой цикличности у коров // Международный вестник ветеринарии. (2). 28–31. https://doi.org/10.17238/issn2072-2419.2021.2.28
  6. Гаврилов Б. В., Коваль И. В., Богатырь М. В., Целикова А.А. (2023). Применение сексированной спермы в молочном скотоводстве // Вестник Красноярского государственного аграрного университета. (10). 187–193. https://doi.org/10.36718/1819-4036-2023-10-187-193
  7. Гальченко В.А., Перерядкина С.П., Никитин Г.С., Авдеенко В.С., & Лисиченко Г.О. (2022). Эффективность синхронизации половой охоты у коров на высокотехнологичном молочном модернизированном предприятии // Международный вестник ветеринарии, (4),395–400. https://doi.org/10.52419/issn2072-2419.2022.4.395
  8. Ендовицкий Д.А., Любушин Н.П., Бабичева Н.Э. (2018). Финансовый анализ. Москва: КноРус. https://isbn 978-5-406-06167-1
  9. Джакупов И.Т., Жаркимбаева Ж.З., & Жарылгасынов С.С. (2020). Устройство для диагностики стельности и бесплодия у коров //Ветеринария, (4), 45–48. https://doi.org/10.30896/0042-4846.2020.23.4.45-48
  10. Падерина Р. В., Виноградова Н. Д. (2023). Использование сексированного семени для воспроизводства в молочном скотоводстве.Нормативно-правовое регулирование в ветеринарии, 1, 56–59. https://doi.org/10.52419/issn2782-6252.2023.1.56
  11. Ляшенко В.В., Смирнов А.А., Петров И.В., Губина А.В. (2021). Эффективность использования сексированной спермы у тёлок голштинской породы. Зоотехния. 9. 36–39. https://doi.org/10.25708/ZT.2021.57.40.010
  12. Jeong J.-K., Kim U.-H., Kang H.-G., & Kim I.-H. (2022). Selective use of a modified presynchronization-Ovsynch and resynchronization reproductive strategy in dairy herds // A field application study. Reproduction in Domestic Animals, 57(1), 45–54. https://doi.org/10.1111/rda.14027
  13. Jakupov I.T., Kurmangaliyev Y.Ü., & Zharkimbaeva Zh.Z. (2024). The instrumental method of pregnancy and infertility diagnosis in cattle: Age-wise efficiency // Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University: Veterinary Sciences, 2(006). https://doi.org/10.51452/kazatuvc.2024.2(006).1659
  14. Fricke P.M., & Wiltbank M.C. (2022). Symposium review: The implications of spontaneous versus synchronized ovulations on the reproductive performance of lactating dairy cows // Journal of Dairy Science. 105(5). 4679–4689. https://doi.org/10.3168/jds.2021-21431
  15. Fricke P.M., Ricci A., Giordano J.O., & Carvalho P.D. (2016). Methods for and implementation of pregnancy diagnosis in dairy cows. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 32(1), 165–180. https://doi.org/10.1016/j.cvfa.2015.09.006
  16. Hu H.H., Mu T., Zhang Z.B., Zhang J.X., Feng X., Han L.Y., Hao F., Ma Y.F., Jiang Y., & Ma Y. (2024). Genetic analysis of health traits and their associations with longevity, fertility, production, and conformation traits in Holstein cattle. Animal, 18(6), 101177. https://doi.org/10.1016/j.animal.2024.101177
  17. Gabdullin D., Abdrakhmanov T., Nysanov E., Kaiypbay B., & Sabyrova A. (2025). Comparative diagnostics of pregnancy detection methods in cattle. Science and Education, 1(3), 3–12. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-3-12
  18. Giordano J.O., & Sauls J.A. (2023). Precision reproductive management in dairy herds using timed artificial insemination programs // Animal Reproduction Science. 258. 107390. https://doi.org/10.1016/j.anireprosci.2023.107390
  19. Madoz L.V., Lorenti S.N., Rearte R., Quintero-Rodríguez, L., Migliorisi A.L., Jaureguiberry M., Gabler, C., Drillich M., & de la Sota R.L.(2022). Detection of nonpregnant cows and potential embryo losses by color Doppler ultrasound and interferon-stimulated gene expression in grazing dairy cows. Journal of Dairy Science. 105(8). 6973–6984. https://doi.org/10.3168/jds.2021-21171
  20. Urgesa L., & Yang J. (2026). Hormonal estrus synchronization in dairy cattle in Ethiopia: Opportunities, constraints and strategies for improved reproductive efficiency (Review) // International Journal of Food Science and Biotechnology. 11 (1). 1–7. https://doi.org/10.11648/j.ijfsb.20261101.11

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 28, 3 (111) (Jun. 2026), 23–37. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2026/02.
(1)ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (3 (111), 23-37. https://doi.org/10.37884/3-2026/02.
ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(3 (111), 23-37. https://doi.org/10.37884/3-2026/02
ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 3 (111), p. 23–37, 2026. DOI: 10.37884/3-2026/02. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1274. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (3 (111): 23-37. https://doi.org/10.37884/3-2026/02.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ” (2026) Izdenister natigeler, 28(3 (111), pp. 23–37. doi:10.37884/3-2026/02.
[1]“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 3 (111), pp. 23–37, Jun. 2026, doi: 10.37884/3-2026/02.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 3 (111), June 2026, pp. 23-37, https://doi.org/10.37884/3-2026/02.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler 28, no. 3 (111) (June 30, 2026): 23–37. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1274.
1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];28(3 (111):23-37. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1274
1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ СҮТТІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА КӨБЕЮДІҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2026;28(3 (111):23-37. doi:10.37884/3-2026/02