ВОЗРАСТНАЯ ДИНАМИКА ПРОДУКТИВНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ГОЛШТИНСКОЙ И АЛАТАУСКОЙ ПОРОД

Айжан Байсабырова

doi:10.37884/1-2026/01

Аңдатпа

Сауын сиырларды өнеркәсіптік технология жағдайында пайдалану кезінде оларға белгілі бір талаптар қойылады. Селекционер ғалымдардың алға қойған мақсаттарының бірі, конституциясының мықтылығымен және экстерьерлік кемшіліктердің болмауымен, сондай-ақ жоғары өнімділігімен, ерекшеленетін сиырларды өсіру. Ғылыми зерттеулер Жетісу облысының «Каримов» ЖК-да жүргізілді.

Зерттеу нысандары әртүрлі жастағы голштин және алатау тұқымды сиырларыны құралды. 2023-2025 жылдар аралығында жүргізілген әртүрлі жастағы голштин және алатау тұқымдарының өнімділік көрсеткіштерін салыстырмалы талдау барысында барлық жас топтарында және барлық жылдар бойынша голштин сиырларының сүт өнімділігі алатау тұқымымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары екендігі анықталды. Мәселен, 2023 жылы голштин тұқымды тұмса сиырлардың сүт өнімі алатау тұқымды сиырларға қарағанда 2339 кг-ға (P<0,001), үшінші және одан жоғары төлдегендер – 1254 кг-ға (P<0,001) жоғары болды. 2024 жылы басымдық тиісінше 1848 кг (P<0,001) және 2636 кг-ды (P<0,001), ал 2025 жылы тиісінше 1825 кг (P<0,001) және 2318 кг-ды (P<0,001) құрады.

Жастың ұлғаюына байланысты сүт өнімділігінің динамикасы әр тұқымда өзіндік ерекшеліктерге ие. Сапалық көрсеткіштер бойынша, айырмашылық сенімсіз болғанымен, алатау тұқымының көрсеткіштері сәл жоғары. Сүт өнімі бойынша белгілердің өзгергіштігі нормативтік көрсеткіштерге сәйкес келеді, бірақ алатау тұқымды сиырлардың сүт өнімінде біршама тұрақсыздық анықталды.

Голштин тұқымды сиырлардың біршама ірі екендігі анықталды. Мәселен, 1-лактация бойынша бұл басымдық 9 кг-ды, ал толық жастағыларда 17 кг-ды (P<0,05) құрады. Голштин тұқымы лактация кезеңіндегі сүт өнімі бойынша алатау тұқымды сиырлардан сенімді түрде асып түсетіндіктен, олар сүттілік коэффициенті бойынша да басым болды: бірінші лактацияда 23,6%-ға, ал толық жастағыларда – 25,4%-ға.

тұқым лактациядағы сүт өнімі майлылығы ақуыз мөлшері тірілей салмағы сүттілік коэффициенті селекциялық-генетикалық параметрлер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Государственная программа развития аграрного бизнеса в Республике Беларусь на 2016-2020 годы. – Минск, 2016. – 61 с.
2 Харитонова А.С. (2020). Взаимосвязь между селекционными признаками у коров голштинской породы разных линий // Вестник аграрной науки. - № 3(84). - С. 184-189.
3 Сложенкина М.И., Горлов И.Ф., Кудряшова О.В. и др. (2024). Продуктивные качества коров разных сроков лактации в условиях промышленных технологий // Известия НВ АУК. - №6 (78). - C. 174-182.
4 Гриценко С.А., Хакназаров А.А., Ребезов М.Б. (2023). Продуктивные качества коров голштинской породы различных поколений, возраста в лактациях и линейной принадлежности // Аграрная наука. - №3. - С.74-79.
5 Бекенов Д., Чиндалиев А., Буралхиев Б., Каргаева М., Ғабит Г., Ян М. (2024). Эффективность схем гормональной индукции полиовуляции у доноров крупного рогатого скота молочных пород в условиях Юго-Восточного региона Казахстана. «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №2(102), С. 42–55. https://doi.org/10.37884/3-2025/48
6 Sharma A.K., Singh U., Goel N.K. (2021). Effect of Non-Genetic Factors on Milk Yield and Somatic Cell Count in Dairy Cattle // Tropical Animal Health and Production. – Vol. 53: 128. https://doi.org/10.1007/s11250-020-02443-9
7 Ahmad S., Khan M.A., Zubair M. (2022). Genetic and Environmental Influences on Milk Yield and Body Weight in Dairy Cows // Livestock Science. – Vol. 259: 105009. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2022.105009
8 Konte A., Karlikova G. (2021). Genetic variability of productivity traits and evaluation of exterior of Holstein cows depending on body type / Agrarian Bulletin of the. - 212 (09). P. 53–62.
9 Lind V., Strandberg E., Sahana G. (2021). Genetic Parameters of Lactation Curve Traits in Holstein Cattle // Journal of Dairy Research. – Vol. 88 (3): 300–307. https://doi.org/10.1017/S0022029921000345
10 Тумов А.А. (2018). Продуктивные особенности коров голштинской породы разной селекции // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – № 3 (161). С. 101–105.
11 Кадиева Т.А., Чохатаиди Т.А., Карапетянц А.Н., Хубаева М.М. (2022). Сравнительная оценка молочной продуктивности коров различных линий голштинской породы // Зоотехническая наука России. - № 2. - С. 55–60.
12 Шендаков А., Анисимова Л. (2016). Генетическая детерминация молочной продуктивности и живой массы у черно-пестрых коров в Орловской области // Главный зоотехник. - № 4. – C. 157 -165.
13 Лещук Г. П. (2020). Влияние линейной принадлежности быков-производителей на молочную продуктивность их дочерей // Молочное и мясное скотоводство. - № 4. - С. 27–31.
14 Нурбаев С.Д. (2013). Элементарная биометрия (основы, концепции, методы): Palmarium academic publishing. – Германия. – Т.1. – 207 с.
15 Костомакин Н. (2008). Голштинская порода крупного рогатого скота // Главный зоотехник. – М., – № 7. – С. 13-16.
16 Антал Л. (1996). Венгерский опыт голштинизации // Молочное и мясное скотоводство. – № 1. – С. 25-29.
17 Boichard, D., Brochard, M. (2019). New phenotypes for new breeding goals in dairy cattle. // Animal.- Vol. 13, No. S1. - P. 144–150.
18 Berry D.P., Evans R.D., McParland S. (2019). Milk production of Holstein-Friesian cows of divergent Economic Breeding Index // Journal of Dairy Science. – Vol. 102. https://doi.org/10.3168/jds.2018-15632
19 Кожахметова А.К. (2022). Адаптация голштинского скота в условиях Северного Казахстана // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. - № 4. - С. 45–50.
20 Jamrozik J., Schaeffer L.R. (1997). Genetic evaluation of dairy cattle for lactation persistency // Journal of Dairy Science. – Vol. 80. https://doi.org/10.3168/jds.S0022-0302(97)76059-5

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 9–16. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/01.

(1)ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 9-16. https://doi.org/10.37884/1-2026/01.

ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 9-16. https://doi.org/10.37884/1-2026/01

ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 9–16, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/01. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1214. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 9-16. https://doi.org/10.37884/1-2026/01.

“ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 9–16. doi:10.37884/1-2026/01.

[1]“ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 9–16, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/01.

“ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 9-16, https://doi.org/10.37884/1-2026/01.

“ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 9–16. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1214.

1.ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):9-16. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1214

1.ГОЛШТИН ЖӘНЕ АЛАТАУ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІК КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ДИНАМИКАСЫ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):9-16. doi:10.37884/1-2026/01

[1] 1 Государственная программа развития аграрного бизнеса в Республике Беларусь на 2016-2020 годы. – Минск, 2016. – 61 с.

[2] 2 Харитонова А.С. (2020). Взаимосвязь между селекционными признаками у коров голштинской породы разных линий // Вестник аграрной науки. - № 3(84). - С. 184-189.

[3] 3 Сложенкина М.И., Горлов И.Ф., Кудряшова О.В. и др. (2024). Продуктивные качества коров разных сроков лактации в условиях промышленных технологий // Известия НВ АУК. - №6 (78). - C. 174-182.

[4] 4 Гриценко С.А., Хакназаров А.А., Ребезов М.Б. (2023). Продуктивные качества коров голштинской породы различных поколений, возраста в лактациях и линейной принадлежности // Аграрная наука. - №3. - С.74-79.

[5] 5 Бекенов Д., Чиндалиев А., Буралхиев Б., Каргаева М., Ғабит Г., Ян М. (2024). Эффективность схем гормональной индукции полиовуляции у доноров крупного рогатого скота молочных пород в условиях Юго-Восточного региона Казахстана. «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №2(102), С. 42–55. https://doi.org/10.37884/3-2025/48

[6] 6 Sharma A.K., Singh U., Goel N.K. (2021). Effect of Non-Genetic Factors on Milk Yield and Somatic Cell Count in Dairy Cattle // Tropical Animal Health and Production. – Vol. 53: 128. https://doi.org/10.1007/s11250-020-02443-9

[7] 7 Ahmad S., Khan M.A., Zubair M. (2022). Genetic and Environmental Influences on Milk Yield and Body Weight in Dairy Cows // Livestock Science. – Vol. 259: 105009. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2022.105009

[8] 8 Konte A., Karlikova G. (2021). Genetic variability of productivity traits and evaluation of exterior of Holstein cows depending on body type / Agrarian Bulletin of the. - 212 (09). P. 53–62.

[9] 9 Lind V., Strandberg E., Sahana G. (2021). Genetic Parameters of Lactation Curve Traits in Holstein Cattle // Journal of Dairy Research. – Vol. 88 (3): 300–307. https://doi.org/10.1017/S0022029921000345

[10] 10 Тумов А.А. (2018). Продуктивные особенности коров голштинской породы разной селекции // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – № 3 (161). С. 101–105.

[11] 11 Кадиева Т.А., Чохатаиди Т.А., Карапетянц А.Н., Хубаева М.М. (2022). Сравнительная оценка молочной продуктивности коров различных линий голштинской породы // Зоотехническая наука России. - № 2. - С. 55–60.

[12] 12 Шендаков А., Анисимова Л. (2016). Генетическая детерминация молочной продуктивности и живой массы у черно-пестрых коров в Орловской области // Главный зоотехник. - № 4. – C. 157 -165.

[13] 13 Лещук Г. П. (2020). Влияние линейной принадлежности быков-производителей на молочную продуктивность их дочерей // Молочное и мясное скотоводство. - № 4. - С. 27–31.

[14] 14 Нурбаев С.Д. (2013). Элементарная биометрия (основы, концепции, методы): Palmarium academic publishing. – Германия. – Т.1. – 207 с.

[15] 15 Костомакин Н. (2008). Голштинская порода крупного рогатого скота // Главный зоотехник. – М., – № 7. – С. 13-16.

[16] 16 Антал Л. (1996). Венгерский опыт голштинизации // Молочное и мясное скотоводство. – № 1. – С. 25-29.

[17] 17 Boichard, D., Brochard, M. (2019). New phenotypes for new breeding goals in dairy cattle. // Animal.- Vol. 13, No. S1. - P. 144–150.

[18] 18 Berry D.P., Evans R.D., McParland S. (2019). Milk production of Holstein-Friesian cows of divergent Economic Breeding Index // Journal of Dairy Science. – Vol. 102. https://doi.org/10.3168/jds.2018-15632

[19] 19 Кожахметова А.К. (2022). Адаптация голштинского скота в условиях Северного Казахстана // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. - № 4. - С. 45–50.

[20] 20 Jamrozik J., Schaeffer L.R. (1997). Genetic evaluation of dairy cattle for lactation persistency // Journal of Dairy Science. – Vol. 80. https://doi.org/10.3168/jds.S0022-0302(97)76059-5