Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ

Шадия Еликбаева 1 , Жаннат Шокимова 2 , Василий Нилиповский 3 , Нуриддин Ауесбеков 2 , Жазира Нұралы 2

1 Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, 050000, Қазақстан Республикасы; 2 Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті, Тараз, Қазақстан; 3 Мемлекеттік жерді пайдалануды жоспарлау университеті, Мәскеу, Ресей.

doi.org/10.37884/1-2026/14 Бет. 135-144 Қабылданды 15.01.2026 Жарияланды 27.02.2026

Аңдатпа

Бұл мақалада жерге орналастыру жұмыстарындағы негізгі процесстерді жүргізудің ғылыми қағидалары тұжырымдалып берілген.  Кең мағынада алғанда, жерге орналастыру түсінігі жермен тығыз байланысты, қолда бар өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың әсерінен болатын аумақ пен өндіріс құралдарын мақсатты ұйымдастырудың әлеуметтік-экономикалық процесі; тар мағынада бұл жерді пайдалану мен қорғауда тәртіп орнату мақсатында мемлекет, жер иеленушілер мен жер пайдаланушылар жүргізетін іс-әрекеттер. Кез келген қоғамда жерге орналастыру мемлекеттік сипатқа ие. Бұл жер саясатын жүзеге асырудағы, жер пайдалануды басқарудағы, жер қатынастарын реттеудегі мемлекеттің ең маңызды тұтқасы. Жерге орналастыру арқылы жер өнеркәсіп салалары (өнеркәсіп, көлік, ауыл шаруашылығы, орман және қала шаруашылығы, энергетика және т.б.) арасында бөлінеді, азаматтарға, кәсіпорындарға, ұйымдарға, мекемелерге учаскелер беріледі және оларды алып қою жүзеге асырылады, жер учаскелері жер иелері мен жер пайдаланушылар арасында бөлінеді. Жермен ұйымдастырылған ауыл шаруашылығы кәсіпорындары, басым экономикалық және табиғи аумақты дұрыс ұйымдастыру мен жерді жақсы пайдаланудың шарты басқалармен салыстырғанда экономикалық дамудың жоғары көрсеткіштеріне ие. Жалпы айтқанда, Жер ресурстарын басқарудың неғұрлым негізділігі мен тиімділігін арттыру үшін жерді қайта бөлуге, беруге және алып қоюға, жаңа ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын құруға және жұмыс істеп тұрғандарын қайта ұйымдастыруға, жерді ұтымды пайдалану мен қорғауды ұйымдастыруға байланысты барлық іс-әрекеттер жерге орналастыру жобалары негізінде жүзеге асырылады. Сонымиен қатар, басты мақсат қатаң экологиялық талаптар мен жерді пайдаланудың ерекше режимдерін сақтай отырып, жер иелері мен жер пайдаланушылардың экономикалық мүдделерін барынша қанағаттандыру, шаруа қожалықтарының өндірістік әлеуетін және оларға бекітілген жерлерді барынша толық және тиімді пайдалану болып табылады. Жерге орналастыруды жобалаудың әдістемесі мен дәйектілігін айтарлықтай өзгертетін экономикалық ғана емес, ең алдымен экологиялық жағдайларды ескеру қажет болды.

Жерге орналастыру жұмыс процессі ғылыми негіздеу жобалау әдістемесі экономикалық жағдайы экологиялық жағдайы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Brown A.G., Tooth S., Bullard J.E., Thomas D., Chiverrell R., Plater A.J., Murton J., Thorndycraft V.R., Tarolli P., Rose J., Wainwright J., Downs P., Aalto R. (2016). The geomorphology of the Anthropocene: emergence, status and implications. Earth Surface Processes and Landforms 42:71–90. https://durham-repository.worktribe.com/output/1407940
  2. Cheremisinov Yu., Revenkov A.I., Burlakov S.P. (2010). Restoration of damaged areas. Fly. allowance. 80 p. https://www.google.com/search
  3. Chernysheva A.P. (2011). Workshop on forestry and protective forestry. ― M.: Kolos, 2011. –152p. https://www.google.com/search?q=Chernysheva+A.P.+Workshop+on+forestry+and+protective+forestry.+M.%3B+Kolos%2C+2011
  4. Castelltort S., Whittaker A., Vergés J. (2015). Tectonics, sedimentation and surface processes: from the erosional engine to basin deposition. Earth Surface Processes and Landforms 40:1839–1846 https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/esp.3769
  5. Ellis E., Fuller D., Kaplan J., Lutters W. (2013). Dating the Anthropocene: towards an empirical global history of human transformation of the terrestrial biosphere. Elementa: Science of the Anthropocene 1, p.000018, https://folia.unifr.ch/global/documents/182542
  6. Forest reclamation with the basics of forestry. (2012). ―M.: Ear. 333 p. https://www.mdpi.com/1999-4907/12/7/845
  7. Grishin P.N. (2011). Restoration of damaged areas / Mosienko and others. b. Saratov, MGAU publishing house. 236 p. https://www.researchgate.net/publication
  8. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. (2011). ― M.: Kolos, 46 p. https://www.mdpi.com/1999-4907/14/10/1955
  9. Guidelines for the design and cultivation of protective forest plantations on the lands of agricultural enterprises. (2011). ― M.: Kolos, 335 p. https://www.researchgate.net/publication/365369362_
  10. Hromyh V.V., Hromyh O.V. (2007). Cifrovye modeli rel’efa: uchebnoe posobie. ― Tomsk, 2007. [in Russ.] https://vital.lib.tsu.ru/vital/access/manager/Repository/vtls:000244031
  11. Kolpakov V.V., I.P. Sukharev (2012). Agricultural reclamations/ Textbook for universities. ― M.: Kolos, 328 p. https://www.google.com/ search
  12. Kleman J., Borgström I., Skelton A., Hall A. (2016). Landscape evolution and landform inheritance in tectonically active regions: the case of the Southwestern Peloponnese, Greece. Zeitschrift Für Geomorphologie 60:171–193 https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/landscape-evolution-and-landform-inheritance-in-tectonically-acti
  13. Marshall J., Roering J., Gavin D., Granger D. (2017). Late Quaternary climatic controls on erosion rates and geomorphic processes in western Oregon, USA. GSA Bulletin 129:715–731. https://www.google.com/searchMarshall+JA+Gavin+DG%2C+Granger+DE+(2017)
  14. Molzhigitova D.K., Turganaliev S.R., Usenova A.N., Izbasar Z.G., Bisengalieva L.V. (2021). Assessment of land use by small farms in fruit and vegetable growing / Journal: Izdenister, netizheler - Research, results No. 1.2021 (89) IP. 149-156. https://www.researchgate.net/scientific-contributions/DK-Molzigitova-2203982131
  15. Oldroyd D., Grapes, R. (2008). Contributions to the history of geomorphology and Quaternary geology: an introduction:1–17 https://www.lyellcollection.org/doi/full/10.1144/sp301.1
  16. Ospanbaev Zh., Doszhanova A.S., Abdrazakov E., Kozhageldy E. (2021). Features of the formation of productivity of legendary crops under drip irrigation. / Journal: Research, results - Research, results No. 1.2021 (89) ISSN 2304-3334. Pр. 283–292. https://www.researchgate.net/scientific-contributions/DK-Molzigitova-2203982131
  17. Penna D., Borga M., Aronica G.T., Brigandì G., Tarolli P. (2014). The influence of grid resolution on the prediction of natural and road-related shallow landslides. Hydrology and Earth System Sciences 18 (6):2127-2139. https://hess.copernicus.org/articles/18/2127/2014/
  18. Pavlov E.S. (2012). Protective afforestation./ Pod ed. Agropromizdat, 263 p. https://www.researchgate.net/publication/351015523_
  19. Yerkhov N.S., L. P. Kozochkina, T. Orderly. (2010). Land reclamation and restoration workshop. Uch. allowance. / ― M. GUZ, https://www.google.com/searchq=Land..
  20. Ramos-Scharrón C.E. (2018). Land disturbance effects of roads in runoff and sediment production on dry-tropical settings. Geoderma 310:107-119. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii
  21. Szabó J., Dávid L., Lóczy D. (2010). Anthropogenic geomorphology: a guide to man- made landforms. Springer Science & Business Media, Netherland. https://www.researchgate.net/publication/272403864
  22. Tarolli P., Sofia G. (2016). Human topographic signatures and derived geomorphic processes across landscapes. Geomorphology 255:140161. https://www.researchgate.net/publication290390408
  23. Tarolli P. (2020). Humans and the Earth’s surface. Earth Surface Processes and Landforms 41. (15):2301-2304. https://anthroecology.org/wp-content/uploads/2020/09/tarolli_2019.pdf
  24. Zhang J., Yin A., Liu W., Ding L., Xu X. (2016). First geomorphological and sedimentological evidence for the combined tectonic and climate control on Quaternary Yarlung river diversion in the eastern Himalaya. Lithosphere 8: 293–316 https://www.google.com/search

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 135–144. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/14.
(1)ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 135-144. https://doi.org/10.37884/1-2026/14.
ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 135-144. https://doi.org/10.37884/1-2026/14
ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 135–144, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/14. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1211. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 135-44. https://doi.org/10.37884/1-2026/14.
“ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 135–144. doi:10.37884/1-2026/14.
[1]“ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 135–144, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/14.
“ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 135-44, https://doi.org/10.37884/1-2026/14.
“ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 135–144. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1211.
1.ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):135-44. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1211
1.ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ ПРОЦЕСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІН ТҰЖЫРЫМДАУ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):135-144. doi:10.37884/1-2026/14