Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ

Есенбай Исламов 1 , Гульжан Кулманова 1 , Сәуле Жумашева 1 , Аманжан  Нусупов 2

1 "Қазақ АӨК және РСТ Экономика ҒЗИ" ЖШС; 2 «Шәкәрім университет»

doi.org/10.37884/4-2025/11 Бет. 98-107 Қабылданды 04.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының "Украинское"ЖШС-де өсірілген будандастырылған қозылардың өсуі мен дамуы туралы мәліметтер ұсынылған. Жас қойлардың өнімділігі бағаланды және зерттелді. Жас малдың өсуі мен дамуы, тірі салмағының сыртқы көрсеткіштері мен динамикасын бағалау, сою көрсеткіштері, жас тоқтылардың (МШК х ККПГ) будандарының бордақылауы және ет сапасы зерттелді. Зерттеу барысында қозылардың туған кездегі өлшемдері алынды және олардың дене бітімі индекстері есептелді. Бастапқы аналық тұқымның қойлары бар будандастырылған тоқтылардың өнімді және гематологиялық сипаттамаларына салыстырмалы сипаттама берілген. Биылғы жылы тұылған 4-4,5 айлық жастағы төлдердің аналықтардан бөліп шығару кезінде алдын ала сұрыптау және ұрпақтарының сапасы бойынша 10 өндіруші қошқардың сынақ деректері өңделген. Бұдан қозылардың жүні биязылау жүүн қасиеттеріне ие екендігі анықталды, биязылау жүнің жіңішкелеу сапасына (50-48 сапа) және (48 сапасына) жатқызылды.

Әр түрлі генотиптегі 4-4,5 айлық қозылардың сою көрсеткіштері мен ет сапасы және олардың ұшаларының морфологиялық құрамы ұшалардағы бұлшық етімен майдың оңтайлы арақатынасын көрсетті. Ет коэффициенті топтар бойынша 4,46 және 4,24% құрады. Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы "Украинское" ЖШС жағдайында қазақ құйрықты ұяң жүнді тұқымы мен қазақтың етті-жүнді биязылау жүнді қойларының (ЕЖБЖҚ) қатысуымен бұдандастыру, жүннің өнімділігін, сапасын және қой шаруашылығының рентабельділігін арттырудың жоғары тиімді құралы болып табылады.

тұқым будандастырылған қозылар тірі салмақ сою қасиеттері жүн өнімділігі жүнді шығымы жүн жіңішкелігі жүн сапасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. I.Islamov., S. Shauyenov S. NarbayevD. Ibrayev. Adaptation of crossbred young sheep of Kazakh meat-wool half-fine breed to conditions of Chu-Ili’s Low mountains and Moin-Kum’s sands. Biology and Medicine (ISSN 0974-8369), Volume 7. – Issue 3. – 2015 ВМ-110-15 (Scopus (Elsevier, Нидерланды), SJR (SCJmago Journal Rank) 2014 – 0,275)
  2. 2. Исламов Е.И., Кулманова Г.А., Жумашева С.Т. Продуктивные и воспроизводительные качества баранов-производителей казахской мясо-шерстной полутонкорунной породы в новых климатических условиях содержания и выращивания. Журнал «Исследования и результаты» №3, Изд. Агроуниверситет, г. Алматы, 2025г. с.81-95.
  3. 3. Шауенов С.К., Исламов Е.И., Ибраев Д.К., Мухаметжарова И.Е. , Касымов К.М., Оспанов С.Р., Хамзин К.П. Рекомендация по использованию полутонкорунных овец зарубежной селекции. Рекомендация, Типография «Казахский агротехнический университет им. С.Сейфуллина», – Астана. -2018. –С.23.
  4. 4. Мырзабеков С.Ш., Ерохин А.И. Овцеводство. -Алматы: Издатмаркет, 2005. -10 с.
  5. 5. Кулманова Г.А., Исламов Е.И., Жаксыбек А. Шерстная продуктивность казахских мясо-шерстных овец в к/х Батай-шу. Журнал «Исследования и результаты» №3, Изд. Агроуниверситет, 2019г., с.100-105.
  6. 6. Интенсификация производства продукции овцеводства на основе изучения физиологических, биохимических и молекулярно-генетических особенностей формирования мясной и шерстной продуктивности овец в условиях пустынь и полупустынь юга и юго-востока Казахстана. / Исламов Е.И.,Кулманова Г.А., Кулатаев Б.Т., Бекбаева Д.Н. Рекомендации. Алматы. Издательство «Айтумар», 2020. 58с.
  7. 7. Куанышев Р. А., Ахметов, Ж. С. Промышленное скрещивание в овцеводстве: особенности и перспективы // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. – 2021. – Т. 8, – № 3. – С. 56–64.
  8. 8. Islamov T.I., Kulmanova G.A., Kulataev B.T., Zhumanova A.S. A Genetic Basis for Improving the Reproductive Qualities and Productivity of South-Kazakh Merinoes Islamov, E.I., Kulmanova, G.A., Kulataev, B.T., Zhumanova, A.I. Archives of Razi Institute, 2021, 76(5), pp. 1371–1380 DOI:10.22092/ARI.2021.356168.1795
  9. 9. Исламов Е.И., Petrovic P.M., Кулманова Г.А., Бекбаева Д.Н., Кулатаев Б.Т. Физиологические, биохимические и молекулярно-генетические особенности формирования мясной и шерстной продуктивности овец. Монография. КазНАИУ, Изд. Айтумар.Алматы, 2022.-300 с.
  10. 10. Screening and evaluating of long non-coding RNAs in prenatal and postnatal pituitary gland of sheep. Li, Xiaoyue; Li, Cunyuan; Wureli, Hazi; Ni, Wei Ni W.; Zhang, Mengdan; Li, Huixiang; Xu, Yueren; Rizabek, Kadyken; Bolatkhan, Makhatov; Askar, Dzhunysov; Gulzhan, Kulmanova; Hou, Xiaoxu DOI 10.1016/j.ygeno.2019.06.009
  11. https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000506628500103
  12. 11. Islamov T.I., Kulmanova G.A., Kulataev B.T., Zhumanova A.S. A Genetic Basis for Improving the Reproductive Qualities and Productivity of South-Kazakh Merinoes Islamov, E.I., Kulmanova, G.A., Kulataev, B.T., Zhumanova, A.I. Archives of Razi Institute, 2021, 76(5), pp. 1371–1380 DOI:10.22092/ARI.2021.356168.1795 https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85123285718&origin=resultslist&sort=plf-f
  13. 12. Скоробогатов Ю.А., Касымов К.М., Бетембаева М.М., Бальмонт А.В., Мурзагалиев А.М., Рахимжанов Ж.А., Батыршанов Н.Б., Мирзабеков С.Ш. Племенная работа с мясо-шерстными казахскими тонкорунными овцами. -Рекомендации. - Алма-Ата: Кайнар, 1983. - 20 с.
  14. 13. Onur YILMAZ, Tamer SEZENLER, Nezih ATA, Yalçın YAMAN, İbrahim CEMAL, Orhan KARACA. Polymorphism of the ovine calpastatin gene in some Turkish sheep breeds. Turk J Vet Anim Sci (2014) 38: 354-357.
  15. 14. Effects of inhibin-α and anti-inhibin-α immunization on the reproductive hormones in kazakh sheep Bakhet B.; Lina S.; Kanat T.;Rizabek K.; Gulmira Y.; Bibigul S.; Yang H. Yang H.; Jiang Q.; Xie J.; Oralhazi H. DOI 10.36899/JAPS.2022.5.0530 https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000910997900001
  16. 15. Исламов Е.И. Селекционно-племенной план работы со стадом овец ТОО «Батай-Шу» на период 2020-2030 гг. – Алматы.2019г. - С.58-60.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 98–107. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/11.
(1)ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 98-107. https://doi.org/10.37884/4-2025/11.
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 98-107. https://doi.org/10.37884/4-2025/11
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 98–107, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/11. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1129. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (‘БАЙЫС’ СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 98-107. https://doi.org/10.37884/4-2025/11.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (‘БАЙЫС’ СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 98–107. doi:10.37884/4-2025/11.
[1]“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (‘БАЙЫС’ СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 98–107, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/11.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (‘БАЙЫС’ СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 98-107, https://doi.org/10.37884/4-2025/11.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (‘БАЙЫС’ СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 98–107. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1129.
1.ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):98-107. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1129
1.ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҰЯҢ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ("БАЙЫС" СҮЛЕСІ ККПГ Х ҚЕЖБЖ) БУДАНДАСТЫРЫЛҒАН ҚОЗЫЛАРЫНЫҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):98-107. doi:10.37884/4-2025/11