Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР

Нургуль Мустафина 1 , Надежда Филиппова 1 , Татьяна Коберницкая 2

1 «А.И.Бараев атындағы астық шаруашылық ғылыми - өндірістік орталығы» ЖШС; 2 «А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС

doi.org/10.37884/4-2025/29 Бет. 281-290 Қабылданды 03.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Солтүстік Қазақстанның далалық және құрғақ дала аймақтарының жағдайлары үшін кең масақты еркекшөп селекциясы зерттеулердің басым бағыты жем-шөп сапасының көрсеткіштері жақсартылған, қысқа және құрғақшылыққа төзімділігі жоғары, сонымен қатар аурулар мен зиянкестерге төзімділігі жоғары өнімді бәсекеге қабілетті сорттарды әзірлеу болып табылады.

Мақалада Қазақстанның далалық және құрғақ далалы аймақтары үшін шығарылған кең масақты еркекшөп Искандер жаңа сортының морфологиялық, шаруашылық-құнды және биологиялық ерекшеліктеріне сипаттама берілген.

Еркекшөптің жаңа Искандер сорты мал азығы мен тұқым өнімділігі бойынша аудандастырылған сорттардан 10 пайызға асып түседі. Сорттың айрықша ерекшелігі - оның абиотикалық және биотикалық сияқты қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына жоғары төзімділігі.

Шабындыққа қолдану үшін кең масақты еркекшөп Искандер сорты шығарылды. Бұл орташа пісетін сорт. Сорттың вегетациялық кезеңі шөп үшін орылғанда 65 күн, тұқым үшін орылғанда 100 күн.

Конкурстық сорт сынау көшетіндегі Искандер сортының жасыл масса өнімділігі бес жыл ішінде (2018-2022 жж.) орта есеппен 108 ц/га, құрғақ зат өнімділігі (пішен) - 40,9 ц/га, тұқым өнімділігі - 3,40 ц/га болып, стандартты Бурабай сортынан асып түсті (8/2 ц/га;8/2;га; 2,46 ц/га) жасыл массада өнімділік 22,1 ц/га, 25,7%, құрғақ зат - 8,7 ц/га, 27,0%, тұқымда - 0,94 ц/га, 38,2%. Құрғақ заттың құрамында 11,85% шикі ақуыз, 27,77% шикі талшық, 6,17% шикі күл, 1,86% шикі май, 50,95% азотсыз экстракциялық заттар, 7,41% қорытылатын ақуыз, 9,28 МДж алмасу энергиясы, 0,59 кг/кг жем бірлігі бар. Жаңа сорттың қысқы төзімділігі және құрғақшылыққа төзімділігі жоғары.

еркекшөп сорт селекция жасыл масса шығымы құрғақ зат шығымы тұқым өнімділігі шикі ақуыз мөлшері шикі талшықтылық құрғақшылыққа төзімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Потеряева А. Посевная кампания завершилась в СКО [Электронный ресурс]. - 2023. Режим доступа: https://mtrk.kz/ru/2023/06/06/posevnaya-kampaniya-zavershilas-v-sko/ свободный (дата обращения: 06.06. 2023)
  2. 2. Акимат Костанайской области. Растениеводство [Электронный ресурс]. - Костанай, 2025. Режим доступа: https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/activities/1406?lang=ru свободный
  3. 3. Акимат Павлодарской области [Электронный ресурс]. - 2022. Режим доступа: https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-depagri/press/news/details/405851?lang=ru свободный (дата обращения: 26.07. 2022)
  4. 4. Акимат Акмолинской области, Акмолинские фермеры приступили к уборке урожая [Электронный ресурс]. - 2023. Режим доступа:https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola/press/news/details/607747?lang=ru свободный (дата обращения: 24.08. 2023)
  5. 5. Акимат Северо-Казахстанской области, О развитии сельского хозяйства [Электронный ресурс]. - 2023. Режим доступа:https://www.gov.kz/memleket/entities/sko/press/article/details/33683?lang=ru свободный(дата обращения: 12.08. 2023)
  6. 6. Акимат Костанайской области, Сельское хозяйство [Электронный ресурс]. - 2022. Режим доступа: https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanay/press/article/details/2505?lang=ru свободный (дата обращения: 04.11. 2022)
  7. 7. Управление сельского хозяйства Павлодарской области, Об итогах развития агропромышленного комплекса за 6 месяцев 2022 года [Электронный ресурс]. - 2022. Режим доступа: https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-depagri/press/news/details/405851?lang=ru свободный (дата обращения: 26.07.2022)
  8. 8. Акимат Акмолинской области, Сельское хозяйство [Электронный ресурс]. - 2021. Режим доступа: https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola/press/article/details/64216?lang=ru свободный(дата обращения: 1310.2021)
  9. 9. Островский, В., Мустафина, Н.,Филиппова Н. (2023). Оценка злаково-бобовых травосмесей в условиях северного Казахстана. Izdenister Natigeler, (4 (100), 81–88. https://doi.org/10.37884/4-2023/10
  10. 10. Величко Л. К. Житняк. – Алма-Ата : Кайнар, 1981. – 160 с.
  11. 11. Чекалин С. Г., Диденко И. Л. Технология возделывания житняка и его травосмесей в Западном Казахстане. – Уральск : ЗКФ АО «НЦНТИ», 2012. – 25 с.
  12. 12. Повышение долголетия и продуктивности совмещенных посевов многолетних трав с горчицей на каштановых солонцеватых почвах северного Прикаспия / В. И. Буянкин, Андриевская Л. П., Молдабеков К. Б., Лиманская В. Б., Булеков Т. А. // Экологические проблемы развитие агроландшафтов и способы повышения их продуктивности : сб. статей по материалам Междунар. науч. экол. конф. – Краснодар : КубГАУ, 2018. – С. 400– 406.
  13. 13. Буянкин В. И., Манаенков А. С., Лиманская В. Б., Повышение продуктивности деградированных земель засушливой зоны. – Волгоград : ФНЦ агроэкологии РАН, 2019. – 156 с.
  14. 14. Государственный реестр селекционных достижений, рекомендуемых к использованию в Республике Казахстан.-Астана: -2024.-151 с.
  15. 15. Robins J.G., Jensen K.B.. Breeding of the Crested Wheatgrass Complex (Agropyron spp.) for North American Temperate Rangeland Agriculture and Conservation. Agronomy. 2020; 10(8):1134. https://doi.org/10.3390/agronomy10081134
  16. 16. Wu Z., Maga D., Aryan V., Reimann A., Safarpour T, Schillberg S.,A life cycle assessment of protein production from wheatgrass: Optimization potential of a novel vertical farming system, Sustainable Production and Consumption,Volume 51,2024, Pages 105-117, ISSN 2352-5509, https://doi.org/10.1016/j.spc.2024.08.031.
  17. 17. Tang, F.H.M., Crews, T.E., Brunsell, N.A. et al. Perennial intermediate wheatgrass accumulates more soil organic carbon than annual winter wheat – a model assessment. Plant Soil 494, 509–528 (2024). https://doi.org/10.1007/s11104-023-06298-8
  18. 18. Методические указания по селекции многолетних злаковых трав. – М., 2012. –52с.
  19. 19. Государственное сортоиспытание сельскохозяйственных культур. - М., 1979. - 235 с.
  20. 20. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Колос, 1968. — 336 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 281–290. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/29.
(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 281-290. https://doi.org/10.37884/4-2025/29.
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 281-290. https://doi.org/10.37884/4-2025/29
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 281–290, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/29. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1125. Acesso em: 15 sep. 2026.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 281-90. https://doi.org/10.37884/4-2025/29.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 281–290. doi:10.37884/4-2025/29.
[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 281–290, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/29.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 281-90, https://doi.org/10.37884/4-2025/29.
“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 281–290. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1125.
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):281-90. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1125
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КЕҢМАСАҚТЫ ЕРКЕКШӨПТІҢ ЖАҢА СОРТЫ (AGROPYRON PECTINIFORME ROEM. ET SCULT) ИСКАНДЕР. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):281-290. doi:10.37884/4-2025/29