Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ

Аширали Сманов 1 , Елдос Жанбырбаев 1 , Куаныш Карабаев 2 , Асанбай Тагаев 3

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 2 Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты; 3 Мақта және бақша ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы

doi.org/10.37884/4-2025/25 Бет. 245-254 Қабылданды 01.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Алғышарттар мен мақсат. Бұл мақалада қазіргі заманғы ауыл шаруашылығын экологиялық тұрғыдан тиімді және ұзақ мерзімді тұрақты дамыту мәселелері қарастырылады. Әлемдік климаттың өзгеруі, топырақтың тозуы мен эрозиясы, химиялық заттардың шамадан тыс қолданылуы сияқты ғаламдық сын-қатерлер аясында ауыл шаруашылығының жаңа бағыттары – органикалық тыңайтқыштарды пайдалану және регенеративті агротехнологияларды енгізу өзекті мәселеге айналуда.

Материалдар мен әдістер. Органикалық тыңайтқыштар (биогумус, компост, жасыл тыңайтқыштар және т.б.) топырақтың табиғи құнарлылығын сақтап, ауылшаруашылық дақылдарының сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл тыңайтқыштар экожүйеге зиян келтірмей, жердің микробиологиялық белсенділігін арттыру арқылы ұзақмерзімді өнімділікке қол жеткізуге ықпал етеді [1].

Нәтижелер. Регенеративті ауыл шаруашылығы – бұл тек өнім алуға емес, сонымен қатар топырақ құрылымын қалпына келтіруге, биоалуантүрлілікті сақтауға және экологиялық тепе-теңдікті ұстауға бағытталған кешенді тәсіл. Бұл жүйеде нөлдік немесе аз көлемді жер өңдеу, дақылдарды ауыспалы егу, покровные культуры (жамылғы дақылдар), органикалық мал шаруашылығын егіншілікпен біріктіру сияқты әдістер қолданылады. Мұндай тәсілдер топырақты эрозиядан қорғайды, ылғалдылықты сақтайды, зиянкестерге қарсы биологиялық тепе-теңдік қалыптастырады.

Қорытынды. Қазақстан жағдайында органикалық және регенеративті әдістерді қолдану жер ресурстарын сақтауға, ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақтылығын арттыруға және экологиялық қауіпсіз өнім өндіруге мүмкіндік береді. Аталған бағыттар – агрономия мамандығы бойынша болашақ мамандар үшін аса өзекті, себебі олар тек өндірістік тиімділікті ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортамен үйлесімділікті де қамтамасыз етеді. Мақалада осы әдістердің артықшылықтары, іске асыру жолдары және олардың ауыл шаруашылығындағы орны терең талданады. Бұл зерттеу – экологиялық баламаларға негізделген тұрақты ауыл шаруашылығын қалыптастыруға арналған ғылыми-тәжірибелік негіз болып табылады.

Органикалық тыңайтқыштар регенеративті ауыл шаруашылығы тұрақты даму топырақ құнарлылығы биогумус жасыл тыңайтқыштар ауыспалы егіс ауыл шаруашылығы өндірісі экологиялық қауіпсіз өнім

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Massaliyev N., Ramazanova S., Karayeva K., Oshakbayeva Z., Zhamangarayeva A., Smanov A., Aubakirov N., Duisekov S.; IMPACT OF PHOSPHORUS FERTILIZATION ON THE YIELD AND QUALITY OF VARIOUS ALFALFA (MEDICAGO SATIVA L.) VARIETIES IN LIGHT CHESTNUT SOILS, Eurasian Journal of Soil Science 2024, 13(4), 328 – 337. https://doi.org/10.18393/ejss.1521142
  2. 2 Мельникова К., ВЛИЯНИЕ ОРГАНИЧЕСКИХ УДОБРЕНИЙ НА РАЗВИТИЕ МИКРОЗЕЛЕНИ. Научный журнал молодых ученых 2 (42), 2025 года. стр. 20-24 [in Russian].
  3. 3 Атакулов Т. Сманов А. Ержанова К. Жунисхан Д. Толеков А. Назаров Х. ОРГАНИЗАЦИЯ ЗЕЛЕНОГОКОНВЕЙЕРА НА ЮГО-ВОСТОКЕ КАЗАХСТАНА. Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. № 3 (99) 2023, ISSN 2304-3334., 219-227 с. https://doi.org/10.37884/3-2023/22
  4. 4 Nugmanov, A. B., Tulayev, Y. V., Tulkubayeva, S. A., & Somova, S. V. (2018). Developing a System of Organic Farming Technologies to Obtain Environmentally Clean Agricultural Products (Organic Food) in the Steppe Zone of the Kostanai Region. OnLine Journal of Biological Sciences, 18(2), 130–137. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2018.130.137
  5. 5 Erkasovich Aitbayev, T., Zholdybaev, J., Aitbayeva, A., Turegeldiyev, B., Rakhymzhanov, B., et al. (2018). The Influence of Biorganic Fertilizers on Productivity and Quality of Vegetables in the System of “Green” Vegetable Farming in the Conditions of the South-East of Kazakhstan. OnLine Journal of Biological Sciences, 18(2), 277–284. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2018.277.284
  6. 6 Zharlygassov, Z., Kalimov, N., Ansabayeva, A., Zharlygassov, Z., Moskvicheva, E., İslamzade, R., ау, A., Akça, İ., Kızılkaya, R. (2025). Sustainable nutrient management and agricultural productivity in chernozem soils of the Kostanay Region, Kazakhstan. Eurasian Journal of Soil Science. DOI: 10.18393/ejss.1592633
  7. 7 Суслов С.А., Дулепов М.А. БИОГУМУС-РЕЗЕРВ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА // Вестник Нижегор. гос. инженерно-экономического ин-та. Cep. Экономические науки. Княгинино: Изд-во НГИЭИ, 2011. - Вып. 2. - С. 38-47.
  8. 8 Сманов, А.Ж., Жанбырбаев, Е.А., Барлықова, Н.Ә. (2024). АГРОНОМИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ НЕГІЗДЕРІ. Оқу құралы. Алматы: «Атамұра» баспасы, 6-159.
  9. 9 Erzhanova, K., Atakulov, T., Ospanbayev, Zh., Kestutis, R. Smanov, A. EVALUATING THE POTENTIAL FOR MULTICROPPING IN SE KAZAKHSTAN : DOUBLE-CROPPING CORN AFTER WINTER TRITICALE AND WINTER OILSEED RAPE. Eurasian Journal of Soil Science 2023, 12(1), 79 – 84. https://doi.org/10.18393/ejss.1187439
  10. 10 Базилова Д.С., Долинный Ю.Ю., Иванова Г.Н. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫНА АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛ. Ғылыми журнал «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты», №2 (94), 2022 ж., 37–46 б. https://doi.org/10.37884/2-2022/05

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 245–254. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/25.
(1)ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 245-254. https://doi.org/10.37884/4-2025/25.
ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 245-254. https://doi.org/10.37884/4-2025/25
ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 245–254, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/25. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1114. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 245-54. https://doi.org/10.37884/4-2025/25.
“ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 245–254. doi:10.37884/4-2025/25.
[1]“ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 245–254, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/25.
“ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 245-54, https://doi.org/10.37884/4-2025/25.
“ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 245–254. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1114.
1.ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):245-54. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1114
1.ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАР МЕН РЕГЕНЕРАТИВТІ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ТҰРАҚТЫ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):245-254. doi:10.37884/4-2025/25