Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ

Раушан Нурымова 1 , Карима Мырзабек 2 , Лиза Жусупова 1 , Гүлзинат Алдамбергенова 1 , Мансур Балғабаев 1

1 «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті» КЕАҚ; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/23 Бет. 223-234 Қабылданды 01.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада Қызылорда облысының тұзданған топырақтарында түйежоңышқаны (Melilotus officinalis (L.)) өсіру технологиясының ерекшеліктері және негізгі топырақ өңдеу тәсілдерінің өсімдіктің өсуі мен өнімділігіне әсері қарастырылды. Зерттеу нәтижелері бойынша жырту, чизельдеу және тырмалау сияқты түрлі топырақ өңдеу әдістері ылғал қорын жинау мен сақтауға, сондай-ақ өсімдіктердің өсу қарқындылығына елеулі әсер ететіні анықталды. Күрішті ауыспалы егіс жағдайында топырақтағы тұз қалдығының мөлшері 0,88%-ды құрады, ал тұрақты күріш егісінде бұл көрсеткіш 1,65%-ға жетті. Өсімдік көктеу мен түптену фазаларында ең қолайлы ылғал режимі тырмалау элементі бар отамалы өңдеу кезінде байқалды, бұл әдіс өсімдіктердің сақталуын 1,4-1,78 есе арттырып, жасыл масса өнімділігін екі жыл ішінде 6,3-тен 15,9 т/га-ға дейін көбейтті. Сонымен қатар, жырту мен отамалы өңдеу топырақ ылғалдылығына әртүрлі әсер ететіні, оның 18,5-23,4% аралығында өзгеретіні анықталды. Ең жоғары сақталған түйежоңышқа өсімдіктері саны (267 дана/м²) дәл осы отамалы өңдеу жүйесінде тіркелді. Жалпы зерттеу нәтижелері тұзданған топырақтарда көпжылдық бұршақ тұқымдас шөптерді тиімді өсіру үшін агротехникалық шаралардың, әсіресе топырақ өңдеу әдістерінің маңызды екенін дәлелдейді.

Түйежоңышқа чизельдеу өсу мен даму вегетациялық кезең топырақ өңдеу тырмалау егіс айналымы отамалы өңдеу жырту

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Нұрымова Р.Д., Тохетова Л.А., Оспанова Г.Ш., Будикова К.М., Демесінова А.А. КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА БҮРКЕМЕЛІ ЕГІЛГЕН ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ АРПА СЕБУ НОРМАСЫ МЕН ТЫҢАЙТҚЫШ МӨЛШЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің хабаршысы, №2 (65), 2023ж.,7-15б.https://vestnik.korkyt.kz/wp-content/uploads/2023/07/Vestnik2023_2_65.pdf
  2. 2. Тохетова Л.А., Баимбетова Г.З., Абуова Н.А., Нурымова Р.Д., Кеңесалиева Н.Н.ҚАЗАҚСТАНДЫҚ АРАЛ ӨҢІРІНДЕГІ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІСТІГІ ЖАҒДАЙЫНДА МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘРТҮРЛІ НҰСҚАСЫНДА ӘРТАРАПТАНДЫРЫРЫЛҒАН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің хабаршысы, №1 (68), 2024 ж., 15-25 б.https://is.ku.edu.kz/publishings/%7B68C1E0F2-BB69-4739-9AC3-FDE40898A04B%7D.pdf
  3. 3. Жайлыбай К.Н., Медеуова Г.Ж., Мырзабек К.А., Нұрмаш Н.К. АГРОБИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРОДУКТИВНОСТИ ДОННИКА. Исследования, результаты, №03(079), 2018 г., стр. 145-150. https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/full/2018_3.pdf
  4. 4.Ибраева М.А., Сулейменова А.И., Дуйсеков С.Н., Пошанов М.Н., Вырахманова А.С. ВЛИЯНИЕ ПРИМЕНЕНИЯ ДИФФЕРЕНЦИРОВАННОЙ СИСТЕМЫ МЕЛИОРАЦИИ ЗАСОЛЕННЫХ ПОЧВ (НТОЗ-2) НА ПЛОДОРОДИЕ РИСОВЫХ ПОЛЕЙ ИУРОЖАЙНОСТЬ РИСА. Научный журнал «Почвоведение и агрохимия», №1, 2021 г., стр. 31-43. https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-primeneniya-differentsirovannoy-sistemy-melioratsii-zasolennyh-pochv-ntoz-2-na-plodorodie-risovyh-poley-i-urozhaynost-risa
  5. 5.Жумадилова Ж.Ш., Мухамбетов Б., Абдиева К.М., Шорабаев Е.Ж., Саданов А.К. ВЛИЯНИЕ ДОННИКА НА СОЛЕВОЙ РЕЖИМ И ОРГАНО-МИНЕРАЛЬНЫЙ СОСТАВ ПОЧВЫ РИСОВОГО СЕВООБОРОТА В УСЛОВИЯХ ПРИАРАЛЬЯ. Научный журнал «Успехи современного естествознания», №12(5), 2014 г., стр. 546-549. http://natural-sciences.ru/ru/article/view?id=34661
  6. 6. Nichols P.H., Loi A., Nutt B.J. NEW ANNUAL AND SHORT-LIVED PERENNIAL PASTURE LEGUMES FOR AUSTRALIAN AGRICULTURE-15 YEARS OF REVOLUTION. Field Crops Research, Vol. 104, Issues 1-3, 2007, pages 10-23. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378429007001062
  7. 7. DzyubenkoN.I.,DukO.V.,MalyshevL.L.,ProsvirinYu.A.,KosarevaI.A.SCREENING OF SWEET CLOVER (MELILOTUSADANS.) SPECIES DIVERSITY FOR RESISTANCE TO CHLORIDE SALINIZATION. Agrocultural Biologiya,2018, Vol. 53,№6,pages 1294-1302. http://www.agrobiology.ru/6-2018dzyubenko-eng.html
  8. 8.Abigail R. Bell., Nicholas G. Smith. SOIL SALINITY HAS SPECIES-SPECIFIC EFFECTS ON THE GROWTH AND NUTRIENT QUALITY OF FOUR TEXAS GRASSES. Rangeland Ecology & Management, 2021, Vol. 77, pages 39-45. https://doi.org/10.1016/j.rama.2021.03.004
  9. 9. Zi-Qiang Yuan, Kai-Liang Yu. EFFECTS OF LEGUME SPECIES INTRODUCTION ON VEGETATION AND SOIL NUTRIENT DEVELOPMENT ON ABANDONED CROPLANDS IN A SEMI-ARID ENVIRONMENT ON THE LOESS PLATEAU, CHINA. Science of The Total Environment. 2016, Vol. 541, рages 692-700. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv, 2015.09.108
  10. 10. Lijun Chen,Penglei Wang, Xinming Cheng, Zhuanzhuan Yan, Fan Wu, ZulfiJahufer, Yangyang Han, ErmiasHabte, Chris Stephen Jones, Yanfen Cheng, Jiyu Zhang. RECURRENT SELECTION OF NEW BREEDING LINES AND YIELD POTENTIAL, NUTRIENT PROFILE AND IN VITRO RUMEN CHARACTERISTICS OF MELILOTUS OFFICINALIS. Field Crops Research, 2022, Vol. 287. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2022.108657
  11. 11. Fan Wu., Daiyu Zhang, Jinxing Ma, Kai Luo, Hongyan Di, Zhipeng Liu, Jiyu Zhang, Yanrong Wang. ANALYSIS OF GENETIC DIVERSITY AND POPULATION STRUCTURE IN ACCESSIONS OF THE GENUS MELILOTUS. Industrial Crops and Products. 2016, Vol. 85, рages 84-92. https://doi.org/10.1016/j.indcrop,2016.02.055
  12. 12. McEwen J., Johnston A.E.YIELD AND NITROGEN-FIXATION OF MELILOTUS ALBA. Field Crops Research, 1985, Vol. 12, рages 187-188. https://doi.org/10.1016/0378-4290(85)90065-6
  13. 13. Emad A. Al Sherif. MELILOTUS INDICUS (L.) ALL., A SALT-TOLERANT WILD LEGUMINOUS HERB WITH HIGH POTENTIAL FOR USE AS A FORAGE CROP IN SALT-AFFECTED SOILS. Flora-Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants. 2009, Vol. 204, рages 737-746. https://doi.org/10.1016/j.flora.2008.10.004
  14. 14.David G., Sharon E. BIOSALINE AGRICULTURE FOR FORAGE AND LIVESTOCK PRODUCTION. Agriculture, Ecosystems & Environment. 2007, Vol. 119, рages 234-248. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167880906002994
  15. 15. Шпаков А.С., Новоселов Ю.К., Харьков Г.Д. и др.МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПОЛЕВЫХ ОПЫТОВ С КОРМОВЫМИ КУЛЬТУРАМИ. М.: ФГБОУ ДПО РАКО АПК, 2024, 332 с.https://www.cnshb.ru/content/2024/04354524.pdf
  16. 16. МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ ПО ОЦЕНКЕКАЧЕСТВЕ И ПИТАТЕЛЬНОСТИ КОРМОВ. М.: ЦИНАО, 2002, 76 с.https://meganorm.ru/Data2/1/4293750/4293750780.pdf
  17. 17. Доспехов Б.А., Васильев А.М., Туликов А.М. ПРАКТИКУМ ПО ЗЕМЛЕДЕЛИЮ. М.: Агропромиздат, 1987 г., 382 с.https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_rc_425013/
  18. 18. Доспехов Б.А. МЕТОДИКА ПОЛЕВОГО ОПЫТА (с основами статистической обработки результатов исследований). М.: Агропромиздат, 1985 г., 351 с. https://mf.bmstu.ru/assets/files/soil_books/uchebnik9.pdf

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 223–234. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/23.
(1)ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 223-234. https://doi.org/10.37884/4-2025/23.
ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 223-234. https://doi.org/10.37884/4-2025/23
ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 223–234, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/23. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1111. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 223-34. https://doi.org/10.37884/4-2025/23.
“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 223–234. doi:10.37884/4-2025/23.
[1]“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 223–234, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/23.
“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 223-34, https://doi.org/10.37884/4-2025/23.
“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 223–234. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1111.
1.ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):223-34. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1111
1.ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ КҮРІШ АУЫСПАЛЫ ЕГІС ЖАҒДАЙЫНДА ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ (MELILOTUS OFFICINALIS (L.)) ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫНА ТОПЫРАҚ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):223-234. doi:10.37884/4-2025/23