Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ

Ахылбек Куришбаев 1 , Ділмұрат Ержан 2 , Исмаил Токбергенов 3 , Жанна Алманова 4 , Григорий Звягин 5 , Исламбек Какимбек 4 , Гүлайым Аймұхамбет 2

1 "Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы" КЕАҚ ; 2 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 3 "Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы" КЕАҚ ; 4 "Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы" КЕАҚ; 5 «С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КеАҚ

doi.org/10.37884/2-2025/37 Бет. 375-383 Қабылданды 18.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Қостанай облысының кәдімгі қара топырақтарында жүргізілген ғылыми-тәжірибелік зерттеу барысында әртүрлі топырақ өңдеу жүйелері мен ауыл шаруашылығы дақылдарының органикалық көміртек, жалпы азот мөлшеріне және гумус фракцияларының құрамына әсері зерттелді. Тәжірибе жаздық бидай, бұршақ және пар алқаптарында дәстүрлі және нөлдік (No-Till) топырақ өңдеу технологиялары жағдайында жүргізілді. Органикалық көміртек пен жалпы азоттың, сондай-ақ гумин қышқылдары (Сгк) мен фульвоқышқылдар (Сфк) арасындағы өзара байланысқа корреляциялық талдау жүргізілді. No-Till жүйесі көп жағдайда органикалық заттардың жиналуына ықпал ететіні анықталды. Пар алқаптарында Сорг. мен Nжалпы арасында жоғары оң корреляция (r = 0.78), ал Сгк мен Сфк арасында күшті байланыс (r = 0.978) тіркелді. Зерттеу нәтижелері топырақтағы органикалық заттардың жинақталу механизмдерін тереңірек түсінуге және агротехнологиялардың көміртек-азот теңгеріміне әсерін бағалауға мүмкіндік береді.

топырақтың органикалық көміртегі топырақтағы жалпы азот Сгк/Сфк арақатынасы дәстүрлі технология No-Till агротехнологиялар гумус фракциялық құрамы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Когут Б.М., Милановский Е.Ю., Хаматнуров Ш.А. О методах определения содержания органического углерода в почвах (критический обзор) // Бюл. Почв. ин-та им. В.В. Докучаева. — 2023. — Вып. 114. — С. 5–28.
  2. 2. Когут Б.М., Семенов В.М., Артемьева З.С., Данченко Н.Н. Дегумусирование и почвенная секвестрация углерода // Агрохимия. — 2021. — № 5. — С. 3–13.
  3. 3. Шамрикова Е.В., Ванчикова Е.В., Кондратёнок Б.М., Лаптева Е.М., Кострова С.Н. Проблемы и ограничения дихроматометрического метода измерения содержания почвенного органического вещества (обзор) // Почвоведение. — 2022. — № 7. — С. 787–794.
  4. 4. Шаповалова Н.Н., Годунова Е.И. Изменение общих запасов углерода и азота в черноземе обыкновенном под влиянием длительного применения и последействия минеральных удобрений // Плодородие. — 2020. — № 5. — С. 29–33.
  5. 5. Кёршенс М. Значение содержания гумуса для плодородия почв и круговорота азота : [посвящается 100-летию со дня рождения проф. акад. И.В. Тюрина] // Почвоведение. — 1992. — № 6. — С. 22–30.
  6. 6. Базилевич Н.И., Титлянова А.А. Биотический круговорот на пяти континентах. — Новосибирск : СО РАН, 2008. — 376 с.
  7. 7. Воронова Л.М., Мазиров М.А., Зинченко С.И. Оптимизация планирования системы земледелия // Агрохим. вестн. — 2009. — № 4. — С. 50–53.
  8. 8. Гармашов В.М., Турусов В.И., Гаврилова С.А. Изменение свойств чернозема обыкновенного при различных способах основной обработки почвы // Земледелие. — 2014. — № 6. — С. 17–19.
  9. 9. Liu X., Wang Y., Zhang H., Chen J. Soil organic carbon sequestration in agricultural long-term field experiments // Geoderma. — 2023. — Vol. 432. — Article ID 116129. — DOI: 10.1016/j.geoderma.2023.116129.
  10. 10. Алманова Ж., Куришбаев А., Жакенова А., Ержан Д., Какимбек И., Бодрый К. Интенсивность выделения CO₂ в период вегетации на черноземах обыкновенных Костанайской области // Izdenister Natigeler. — 2024. — № 4 (104). — С. 101–107. — DOI: 10.37884/4-2024/10.
  11. 11. Промтов М.А., Рудобашта С.П. Экстрагирование гуминовых и фульвовых кислот из гуматосодержащего сырья в роторном импульсном аппарате : монография. — Тамбов : Изд. центр ФГБОУ ВО «ТГТУ», 2022. — 124 с.
  12. 12. Орлов Д.С. Гумусовые кислоты почв и общая теория гумификации. — М. : Изд-во МГУ, 1990. — 325 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 375–383. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/37.
(1)ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 375-383. https://doi.org/10.37884/2-2025/37.
ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 375-383. https://doi.org/10.37884/2-2025/37
ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 375–383, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/37. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/955. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 375-83. https://doi.org/10.37884/2-2025/37.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 375–383. doi:10.37884/2-2025/37.
[1]“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 375–383, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/37.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 375-83, https://doi.org/10.37884/2-2025/37.
“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 375–383. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/955.
1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):375-83. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/955
1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ КӘДІМГІ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ КӨМІРТЕК ПЕН ГУМУСТЫҚ КОМПОНЕНТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН КОРРЕЛЯЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):375-383. doi:10.37884/2-2025/37