Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ

Шынболат Рсалиев 1 , Рахим Оразалиев 1 , Бақыт Айнебекова 1 , Сейсекүл Әшірбаева 2 , Ақбөпе Абдикадырова 2 , Рахила Ибадуллаева 2 , Ғалия Әбуғали 1

1 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты» ЖШС; 2 Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

doi.org/10.37884/2-1-2024/566 Бет. 294-304 Қабылданды 17.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Соңғы жылдардағы ауа-райының ауытқулары Қазақстанда өсімдіктердің температуралық стресстерге төзімділігін арттыруға ерекше назар аудару керектігін көрсетеді. Мақалада Қазақстанның күздік бидай егетін өңірлеріндегі ауа-райы-климаттық жағдайлардың өзгеруі туралы мәліметтер келтірілген. Алматы облысында 2021-2023 жылдары вегетациялық кезеңде ауа температурасының орташа көпжылдық деректермен салыстырғанда 1,73-2,60 °С артуы байқалды. Аймақта өсімдіктердің вегетациялық кезеңінде жауын-шашынның азаюы және біркелкі еместігі атап өтілді. Заманауи күздік бидай сорттарының құрғақшылыққа төзімділігінің негізгі белгілері және оларды зерттеу әдістері көрсетілді. Әдеби деректер мен жүргізілген зерттеулерге сүйене отырып, күздік бидайдың жалауша жапырақ өлшемдері (ұзындығы, ені, ауданы), құрғақшылық кезінде жапырақтардың бұралуы, өсімдік қартаюының баяулауы "Stay-green", жапырақтың түктілігі және балауыз жабынының құрғақшылыққа төзімділігіне әсері анықталды. Күздік бидай сорттары табиғи құрғақшылық жағдайында өнімділік көрсеткіштері бойынша бағаланды. Аймақтағы климаттың жылынуына байланысты күздік бидайдың құрғақшылыққа төзімділігі өсімдіктердің түптенуі, вегетациялық кезеңі, биіктігі, сабақтың жоғарғы буынының ұзындығы, жалау жапырағының ауданы, жапырақтардың бұралуы, балауыз жабыны, сондай-ақ өсімдіктердің NDVI индексі бойынша зерттеулерді жалғастыру қажет екендігі атап өтілді.

күздік бидай; климаттың өзгеруі; құрғақшылық; құрғақшылыққа төзімділік көрсеткіштері; жапырақтың бұралуы; NDVI индексі; құрғақшылыққа төзімділік селекциясы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Сулейменова Н.Ш., Калыков Д.Б. Влияние изменения климата на функционирование АПК юго-востока Казахстана. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. - 2019. - 2 (82). – С.266-275.
  2. 2. Алабушев А.В., Ионова Е.В., Лиховидова В.А., Газе В.Л. Оценка засухоустойчивости озимой мягкой пшеницы в условиях модельной засухи. Земледелие. - 2019. – 7. – С.35-37. DOI 10.24411/0044-3913-2019-10709.
  3. 3. O'Toole J.C., Cruz R.T., Singh T.N. Leaf rolling and transpiration. Plant Science Letters. - 1979. - 16(1). – P.111-114. DOI 10.1016/0304-4211(79)90015-4
  4. 4. Бaймагамбетова К., Булатова K. Поэтапная оценка сортов и линий яровой пшеницы на засухоустойчивость. Selekcija i semenarstvo. - 2013. – 19(2). С.27-34.
  5. 5. Ионова Е.В., Лиховидова В.А., Лобунская И.А. Засуха и гидротермический коэффициент увлажнения как один из критериев оценки степени ее интенсивности (обзор литературы). Зерновое хозяйство России. - 2019. – 6. – С.18-22. DOI 10.31367/2079-8725-2019-66-6-18-22
  6. 6. Fischer R., Maurer R. Drought tolerance in spring wheat cultivars. I. Grain Yield Responses. Australian Journal of Agricultural Research. - 1978. – 29. – P.897-912. DOI 10.1071/AR9780897
  7. 7. Rosielle A.A., Hamblin J. Theoretical Aspects of Selection for Yield in Stress and Non-Stress Environment. Crop Science. - 1981. – 21. – P.943-946. DOI 10.2135/cropsci1981.0011183X002100060033x
  8. 8. Fernandez G. Effective Selection Criteria for Assessing Plant Stress Tolerance. In Proceedings of the International Symposium on Adaptation of Vegetables and Other Food Crops in Temperature and Water Stress, Tainan, Taiwan, 13-18 August - 1992. – P.257-270. DOI 10.22001/wvc.72511
  9. 9. Farshadfar E., Sutka J. Screening Drought Tolerance Criteria in Maize. Acta Agronomica Hungarica. - 2002. – 50. – P.411-416. DOI 10.1556/AAgr.50.2002.4.3
  10. 10. Hunt E., Femia F., Werrell C., Christian J.I., Otkin J.A., Basara J., Anderson M., White T., Hain C., Randall R., McGaughey K. Agricultural and food security impacts from the 2010 Russia flash drought. Weather and Climate Extremes. - 2021. – 34. – 100383. DOI 10.1016/j.wace.2021.100383
  11. 11. Lindsey R., Dahlman L. Climate Change: Global Temperature. Published January 18, 2024. https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature
  12. 12. Лепехов С.Б., Коробейников Н.И. Сопряженность площади двух верхних листьев с массой зерна главного колоса яровой пшеницы. Вестник Алтайского государственного аграрного университета. - 2012. - 11(97). – C.57-60.
  13. 13. Akmal M., Shah S.M., Asim M. Yield performance in three commercial wheat varieties due to flag leaf area. Pakistan Journal of Biological Sciences. - 2000. - 12(3). – P.2072-2074. DOI 10.3923/pjbs.2000.2072.2074
  14. 14. Гудкова Г.Н. Связь морфотипов листа с урожайностью у сортов озимой мягкой пшеницы. Вестник Адыгейского государственного университета. Естественно-математические и технические науки. - 2008. – 4. – C.105-107.
  15. 15. Ali Z., Merrium S., Habib‑ur‑Rahman M., Hakeem S., Saddique M.A.B., Sher M.A. Wetting mechanism and morphological adaptation; leaf rolling enhancing atmospheric water acquisition in wheat crop – a review. Environmental Science and Pollution Research. - 2022. – 29. – P.30967-30985. DOI 10.1007/s11356-022-18846-3
  16. 16. Ben-Amar A., Véry Anne-Aliénor, Sentenac H., Bouizgaren A., Mahboub S., Nsarellah N.E., El Bouhmadi K. Role of leaf rolling on agronomic performances of durum wheat subjected to water stress. African Journal of Agricultural Research. - 2020. – 16(6). – С.791-810. DOI 10.5897/AJAR2019.14620
  17. 17. Анапияев Б.Б., Рсалиев Ш.С., Сарбаев А.Т., Искакова К.М., Сатыбалдиев Д.Д., Казкеев Д.Т., Евдакова Н.А. Ускоренная селекция на устойчивость к биотическим факторам окружающей среды Triticum aestivum L. методом гаплоидный биотехнологии. Доклады Российской Академии сельскохозяйственных наук. - 2002. – 4. – C.15-17.
  18. 18. Borill P., Fahy B., Smith A.M., Uaya C. Wheat Grain Filling is Limited by Grain Filling Capacity Rather than the Duration of Flag leaf photosynthesis: A Case Study using NAM RNAi plants. PLoS ONE. - 2015. - 10(8). – e0134947. DOI 10.1371/journal.pone.0134947
  19. 19. Bi H., Kovalchuk N., Langridge P., Tricker P.J., Lopato S., Borisjuk N. The impact of drought on wheat leaf cuticle properties. BMC Plant Biology. - 2017. – 17. – 85. DOI 10.1186/s12870-017-1033-3
  20. 20. Reynolds M.P., Lewis J.M., Ammar K. Harnessing translational research in wheat for climate resilience. Journal of Experimental Botany. – 2021. - 72(14). – P.5134-5157. DOI 10.1093/jxb/erab256

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 294–304. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/566.
(1)КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 294-304. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/566.
КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 294-304. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/566
КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 294–304, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/566. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/566. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 294-304. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/566.
“КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 294–304. doi:10.37884/2-1-2024/566.
[1]“КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 294–304, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/566.
“КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 294-0, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/566.
“КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 294–304. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/566.
1.КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):294-30. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/566
1.КҮЗДІК БИДАЙДЫҢ ҚАЗІРГІ СОРТТАРЫНЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІЛІГІНІҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):294-304. doi:10.37884/2-1-2024/566