СТРУКТУРА УРОЖАЙНОСТИ ГЕНОТИПОВ РИСА С ОКРАШЕННЫМ ПЕРИКАРПОМ ПОЗДНИХ ПОКОЛЕНИЙ

Хорлан  Беркімбай; Гулназ  Байсеитова; Бакдаулет Усенбеков; Айгуль  Амирова; Дана  Мынбаева; Даурен  Казкеев; Серик  Мухамбетжанов

doi:10.37884/1-2024/05

Аңдатпа

Күріш – әлемдегі негізгі және ең маңызды астық дақылдарының бірі және миллиондаған адамдар үшін негізгі азық-түлік көзі болып табылады. Жыл сайын халық саны өсуде, сондықтан азық-түлікке деген сұраныс артады. Соңғы уақытта түрлі-түсті күрішке көбірек көңіл бөлінуде, өйткені оның тағамдық құндылығы мен денсаулыққа пайдасы ақ ұнтақталған күрішке қарағанда жоғары. Түстердің өзгеруіне жауапты қосылыстар тағамдық құндылығы жоғары флавоноидтар, антоцианиндер және проантоцианидиндер болып табылады. Мақалада Алматы облысы Балқаш ауданындағы Ақдала күріш өсіру алқабына бейімделген перикарпы боялған күріш өсімдігі сортүлгілерінің маңызды құнды-шаруашылық белгілерін сипаттайтын деректер келтірілген. Өнімділіктің сандық көрсеткіштері болып табылатын түптілігі, өсімдік биіктігі, масақшалар саны, 1000 дәннің салмағы зерттелді. Зерттеуге 16 будан, оның ішінде 5 қызыл және 11 қара дәнді, 1 дигаплоид және Альмавита сорты пайдаланылды. Негізгі сипаттамалар БРӨИ-де әзірленген нұсқауларға сәйкес 1-ден 9-ға дейінгі ұпайлармен бағаланды. Зерттеу нәтижесінде негізгі экономикалық құнды белгілері бойынша перикарпы боялған күріштің перспективті линиялары таңдалып алынды.

перикарпы боялған күріш, перспективті линиялар, дигаплоид, антоцианиндер, флавоноидтар, проантоцианидиндер, түптілік, масақ

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ahuja U., Ahuja S., Chaudhary N., Thakrar R.. Red rices - past, present, and future [Text] // Article in Asian Agri-History Article in Asian Agri-History, – V.11, 2007, – P. 291-304.
2. Hedge S., Yenagi N. B., Kasturiba B.. Indigenous knowledge of the traditional and qualified ayurveda practitioners on the nutritional significance and use of red rice in medications [Text] // Indian J. Tradit. Knowl. – V.12, 2013, – P.506-511.
3. Rao Y., Li Y., Qian Q.. Recent progress on molecular breeding of rice in China [Text] // Plant Cell Reports. – V. 33, 2014, – P.551-564, doi: 10.1007/s00299-013-1551-x
4. Berni R., Id C. C., Romi M., Hausman J., Guerriero G., Cai G.. Agrobiotechnology goes wild?: ancient local varieties as sources of bioactives [Text] // International Journal of Molecular Sciences. , – V 19(8), – P.22-48, doi: 10.3390/ijms19082248) 19:E2248. 10.3390/ijms19082248
5. Yang W, Chen L, Zhao J, Wang J, Li W, Yang T, Dong J, Ma Y, Zhou L, Chen J, Wu W, Zhang S and Liu B. Genome-Wide Association Study of Pericarp Color in Rice Using Different Germplasm and Phenotyping Methods Reveals Different Genetic Architectures [Text] // Front. Plant Science, – V.13:841191, 2022, – P.1-11, doi: 10.3389/fpls.2022.841191
6. Umadevi M., Pushpa R., Sampathkumar K. P., Bhowmik D. Rice-traditional medicinal plant in India [Text] // Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, – V1(1), 2012, – P.6-12.
7. Sathya A. Are the Indian rice landraces a heritage of biodiversity to reminisce their past or to reinvent for future? [Text] // Asian Agrihist, – V.17, – P.221-232.
8. Hemamalini S., Umamaheswari D. S., Lavanya D. R., Umamaheswara R. D. C.. exploring the therapeutic potential and nutritional properties of ‘Karuppu Kavuni’ variety rice of Tamil Nadu [Text] // International Journal of Pharma and Bio Sciences, – V.9, 2018, – P.88-96.
9. Chakuton, K., Puangpronpitag, D., Nakornriab, M.. Phytochemichal content and antioxidant activity of colored and non-colored Thai rice cultivars [Text] // Asian Journal of Plant Sciences. – V 6, 2012, – P.285-293, doi: 10.3923/ajps.2012.285.293.
10. Ерыгин П.С., Красноок Н.П. [Текст] // Основы биологии риса. М., 1965. – С.15-
33.
11. Костылева П.И. // Методы селекции, семеноводства и сортовой агротехники риса. Ростовн/ Д [Текст] : ЗАО «Книга», 2011. – С.288.
12. Коротенко Т.Л. Перспективный исходный материал риса для селекционных программ юга России [Текст] // «Научное обеспечение инновационных технологий производства и хранения сельскохозяйственной и пищевой продукции»; Сборник материалов 1-й Международной научно-практической конференции молодых ученых и аспирантов 9-23 апреля 2018. Краснодар: ФГБНУ ВНИИТТИ, ̶ 2018. ̶ С.40-49.
13. Громова С.Н., Костылев П.И. // Роль флагового листа и остей в формировании продуктивности озимой пшеницы [Текст] / Зерновое хозяйство России, ̶ 2018, ̶ № 4, ̶ С.32-34.
14. В.А.Дзюба. «Теоретическое и прикладное растениеводство: на примере пщеницы, ячменя и риса [Текст] / Научно-методическое пособие, Краснодар, ̶ 2010 г., – С. 475.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 46–56. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/05.

(1)ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 46-56. https://doi.org/10.37884/1-2024/05.

ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . (2024). Izdenister Natigeler, 1 (101), 46-56. https://doi.org/10.37884/1-2024/05

ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 46–56, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/05. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/464. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 46-56. https://doi.org/10.37884/1-2024/05.

“ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ” (2024) Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 46–56. doi:10.37884/1-2024/05.

[1]“ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 46–56, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/05.

“ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 46-56, https://doi.org/10.37884/1-2024/05.

“ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 46–56. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/464.

1.ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Sep. 15];(1 (101):46-5. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/464

1.ПЕРИКАРПЫ БОЯЛҒАН КҮРІШ ГЕНОТИПТЕРІНІҢ СОҢҒЫ ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ . Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):46-56. doi:10.37884/1-2024/05

[1] 1. Ahuja U., Ahuja S., Chaudhary N., Thakrar R.. Red rices - past, present, and future [Text] // Article in Asian Agri-History Article in Asian Agri-History, – V.11, 2007, – P. 291-304.

[2] 2. Hedge S., Yenagi N. B., Kasturiba B.. Indigenous knowledge of the traditional and qualified ayurveda practitioners on the nutritional significance and use of red rice in medications [Text] // Indian J. Tradit. Knowl. – V.12, 2013, – P.506-511.

[3] 3. Rao Y., Li Y., Qian Q.. Recent progress on molecular breeding of rice in China [Text] // Plant Cell Reports. – V. 33, 2014, – P.551-564, doi: 10.1007/s00299-013-1551-x

[4] 4. Berni R., Id C. C., Romi M., Hausman J., Guerriero G., Cai G.. Agrobiotechnology goes wild?: ancient local varieties as sources of bioactives [Text] // International Journal of Molecular Sciences. , – V 19(8), – P.22-48, doi: 10.3390/ijms19082248) 19:E2248. 10.3390/ijms19082248

[5] 5. Yang W, Chen L, Zhao J, Wang J, Li W, Yang T, Dong J, Ma Y, Zhou L, Chen J, Wu W, Zhang S and Liu B. Genome-Wide Association Study of Pericarp Color in Rice Using Different Germplasm and Phenotyping Methods Reveals Different Genetic Architectures [Text] // Front. Plant Science, – V.13:841191, 2022, – P.1-11, doi: 10.3389/fpls.2022.841191

[6] 6. Umadevi M., Pushpa R., Sampathkumar K. P., Bhowmik D. Rice-traditional medicinal plant in India [Text] // Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, – V1(1), 2012, – P.6-12.

[7] 7. Sathya A. Are the Indian rice landraces a heritage of biodiversity to reminisce their past or to reinvent for future? [Text] // Asian Agrihist, – V.17, – P.221-232.

[8] 8. Hemamalini S., Umamaheswari D. S., Lavanya D. R., Umamaheswara R. D. C.. exploring the therapeutic potential and nutritional properties of ‘Karuppu Kavuni’ variety rice of Tamil Nadu [Text] // International Journal of Pharma and Bio Sciences, – V.9, 2018, – P.88-96.

[9] 9. Chakuton, K., Puangpronpitag, D., Nakornriab, M.. Phytochemichal content and antioxidant activity of colored and non-colored Thai rice cultivars [Text] // Asian Journal of Plant Sciences. – V 6, 2012, – P.285-293, doi: 10.3923/ajps.2012.285.293.

[10] 10. Ерыгин П.С., Красноок Н.П. [Текст] // Основы биологии риса. М., 1965. – С.15-

[11] 33.

[12] 11. Костылева П.И. // Методы селекции, семеноводства и сортовой агротехники риса. Ростовн/ Д [Текст] : ЗАО «Книга», 2011. – С.288.

[13] 12. Коротенко Т.Л. Перспективный исходный материал риса для селекционных программ юга России [Текст] // «Научное обеспечение инновационных технологий производства и хранения сельскохозяйственной и пищевой продукции»; Сборник материалов 1-й Международной научно-практической конференции молодых ученых и аспирантов 9-23 апреля 2018. Краснодар: ФГБНУ ВНИИТТИ, ̶ 2018. ̶ С.40-49.

[14] 13. Громова С.Н., Костылев П.И. // Роль флагового листа и остей в формировании продуктивности озимой пшеницы [Текст] / Зерновое хозяйство России, ̶ 2018, ̶ № 4, ̶ С.32-34.

[15] 14. В.А.Дзюба. «Теоретическое и прикладное растениеводство: на примере пщеницы, ячменя и риса [Текст] / Научно-методическое пособие, Краснодар, ̶ 2010 г., – С. 475.