Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ.

Гульнур Сулейманова 1 , Бауыржан Калибаев 1 , Гулдана Айткалиева 1 , Данияр Таджибаев 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/2-2023/28 Бет. 283-294 Қабылданды 03.04.2023 Жарияланды 29.06.2023

Аңдатпа

Бұл мақалада дала жағдайында ноқат топтамасының шығымдылығын және аскохитоз ауруының көрінісін анықтауға арналған зерттеулердің нәтижелері көрсетілген. Қазақстандағы ноқат өндірісі ауыл шаруашылығының маңызды саласы болып табылады және ел үшін маңызды экономикалық маңызы бар.

Зерттеу объектілері 78  қазақстандық және шетелдік ноқат сорттары мен линиялары болып табылады, бұл топтама әртүрлі елдерден: Сирия, Ресей, Украина, Түркия, Мексика, Португалия, Болгария, Иран, Армения, Аргентина, Әзірбайжан, Қырғызстан, Марокко, Ирак, Үндістан, Қазақстаннан алынған үлгілермен ұсынылған. Зерттеулер 2021-2022 жж. Алматы облысы Саймасай агропаркінде жүргізілді. Стандарт ретінде Қазақстанның аудандастырылған Нұрлы 80,  Камила, Икарда 1 сорттары қолданылды. Стандартты сорттың өнімділігі 2021 жылы 71 г/м2, өсімдік биіктігі 61,2 см, вегетациялық кезеңі 112 күнге созылды, 1000 дәннің салмағы 270 г стандартты сорттан Flip 98 -129, к 151, Мирас , к 2412, к510, к 1221, Малхотра, к 482 асып түскен үлгілер болды. Олардың өнімділігі 86,9 г/м2, 80,7 г/м2, 78,7 г/м2, 78,6 г/м2, 76,9 г/м құрады, сәйкесінше қалған үлгілер Нұрлы 80 стандартымен салыстырғанда өнімділігі төмен, бірақ Икарда 1-ге қарағанда өнімділігі жоғары болды. Аскохитоз мен 1000 дәннің салмағы арасындағы жоғары теріс корреляция ауру көрінісінің шығымдылығының төмендеуіне жоғары әсер ететінін растайды. Әрі қарай іріктеу үшін ең үлкен салмағы 1000 дәнді, қысқа және ұзақ вегетациялық кезеңді және жоғары өнімді генотипті үлгілер таңдалды.

 

пияз, зиянкестер, пияз шыбыны, темекі трипсі, өсімдіктерді кешенді қорғау, биологиялық инсектицид.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Земледелие. Учебник для вузов/Г.И. Баздырев, В.Г. Лошаков, А.И. Пупонин и др. — М.: Издательство «Колос», 2000. - 551 с.
  2. 2 Посевные площади сои в Казахстане. http://www.fcc.kz. 28.04.2019.
  3. 3 FAO (2021). "Food and Agriculture Organization of the United Nations." FAOSTAT. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC
  4. 4 Годовой отчет ООН в Казахстане за 2020 год.
  5. 5 Вишнякова М.А., Александрова Т.Г., Буравцева Т.В., Бурляева М.О., Егорова Г.П., Семенова Е.В., Сеферова И.В., Суворова Г.Н. Видовое разнообразие коллекции генетических ресурсов зернобобовых ВИР и его использование в отечественной селекции (ОБЗОР). Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. 2019;180(2):109-123.
  6. 6 Kenenbayeva, S., & Toregozhina, A. (2020). "Efficiency of chickpea production in Kazakhstan." Agriculture and Forestry, 66(1), 15-23.
  7. 7 Akhmetov, Z., Akanov, A., Beisembekova, A., & Madenova, A. (2020). The development of sustainable agriculture in Kazakhstan. Journal of Cleaner Production, 258, 120902.
  8. 8 Tleuov, A., Ziyadin, S., Ibatullin, I., & Khamzina, A. (2021). Sustainable crop production in Central Asia: challenges and opportunities. Journal of Cleaner Production, 314, 128055.
  9. 9 Baidalinova, A., Zhumabekova, A., & Rakhmetova, A. (2020). Sustainable agriculture in Kazakhstan: current status and prospects for development. Environmental Science and Pollution Research, 27(17), 21622-21634.
  10. 10 Рахманов Ж.Х. / Санкт-Петербург – Вестник защиты растений 4(90)/ Ж.Х. Рахманов
  11. [Текст] – 2016. - С. 94–96.
  12. 11 Akylbekova, M., Otarov, A., & Massalimova, A. (2019). Plant protection in Kazakhstan: current status and prospects for development. In Plant Protection in the XXI Century (pp. 51-60). Springer, Cham.
  13. 12 Zhubanova, A., & Iminov, M. (2021). A study of the effectiveness of fungicides against Ascochyta blight of chickpea. Bulletin of the Karaganda University-Mathematics, 1(101), 121-129.
  14. 13 Tleubergenova, T., Ismailova, R., Abdikerim, M., & Tleubergenov, S. (2019). Effects of temperature and humidity on the development of Ascochyta rabiei on chickpea in Kazakhstan. Journal of Plant Protection Research, 59(4), 515-522.
  15. 14 Изменение климата, 2021 год. Физическая научная основа, Вклад Рабочей группы I в Шестой оценочный доклад Межправительственной группы экспертов по изменению климата
  16. 15 Пересыпкин В.Ф. Болезни сельскохозяйственных культур. Том 1. Болезни зерновых и зернобобовых культур, Киев: Урожай, 1989. – 216 с.
  17. 16 Satbayev, Y., Khabdullina, G., Kudabayeva, A., & Khamzina, A. (2019). Climate change impacts and adaptation options for agriculture in Kazakhstan. Climate, 7(12), 147.
  18. 17 Serik, Z., & Ibatullin, I. (2019). Assessment of the ecological state of the arable lands of Kazakhstan. Bulletin of KazNU. Series Geography and Geoecology, 4(82), 48-54.
  19. 18 Manzoor, M. A., et al."Climate Change and Plant Diseases: A Review." Plants 10.8 (2021): 1626. https://www.mdpi.com/2223-7747/10/8/1626
  20. 19 Mirzaei, M. R., et al. "Effects of global warming on plant diseases." Archives оf Phytopathology and Plant Protection 48.3 (2015): 98-111. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03235408.2014.905346.
  21. 20 Erzhanova, A., & Tanirbergenov, S. (2020). Agroecological assessment of the cultivation of grain legumes in Kazakhstan. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 26(2), 338-343.
  22. 21 Методика Государственного сортоиспытания, 2019
  23. 22 Методике опытного дела в агрономии по Б.А. Доспехову (2012).
  24. 23 Suleimanova G. A., Sapakhova Z. B., Kalibayev B. B. УСТОЙЧИВОСТЬ ГЕНОТИПОВ НУТА К ГРИБНЫМ БОЛЕЗНЯМ //HERALD OF SCIENCE OF S SEIFULLIN KAZAKH AGRO TECHNICAL UNIVERSITY. – 2022. – №. 1 (112). – С. 198-206. https://doi.org/10.51452/kazatu.2022.1(112).938

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 283–294. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/28.
(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 283-294. https://doi.org/10.37884/2-2023/28.
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 283-294. https://doi.org/10.37884/2-2023/28
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 283–294, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/28. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/259. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 283-94. https://doi.org/10.37884/2-2023/28.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ”. (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 283–294. doi:10.37884/2-2023/28.
[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ”., Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 283–294, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/28.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 283-94, https://doi.org/10.37884/2-2023/28.
“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 283–294. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/259.
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):283-94. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/259
1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА НОҚАТ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ АСКОХИТОЗ АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):283-294. doi:10.37884/2-2023/28