Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ

Жазира Жұматаева 1 , Земфира Құзаирова 1 , Жұлдыз Мәулен 1 , Айжан Жилдикбаева 2 , Roslan Bin Ismail 3

1 Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, 050000, Қазақстан Республикасы; 2 Қазақ Ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, 050010, Қазақстан Республикасы; 3 Universiti Putra Malaysia, Serdang, Селангор, Малайзия

doi.org/10.37884/1-2026/15 Бет. 145-154 Қабылданды 05.01.2026 Жарияланды 27.02.2026

Аңдатпа

Цифрлық картографиялық негізді (ЦКН) қалыптастыру аумақты бағалау және талдау мақсатында пайдаланылатын ақпараттық-бағалау карталарын құрудың маңызды алғышарты болып табылады. Бұл мақалада Шығыс Қазақстан облысының аумағы үшін топографиялық карталар мен Жерді қашықтан зондтау деректерін пайдалана отырып цифрлық картографиялық негізді қалыптастырудың әдістемелік тәсілдері қарастырылған. Зерттеу барысында деректерді жинау, алдын ала өңдеу, кеңістіктік талдау, векторлау, визуализация және тақырыптық қабаттарды біріктіруді қамтитын толық технологиялық үдеріс сипатталған.

Зерттеудің бастапқы картографиялық негізі ретінде 1:200 000 масштабтағы топографиялық карталар қолданылды, олар зерттелетін аумақты толық қамтуды қамтамасыз етті. Кеңістіктік деректерді жаңарту және нақтылау үшін Sentinel-1 (SAR) және Sentinel-2 (мультиспектралды) спутниктік түсірілімдері пайдаланылды. Радиолокациялық және оптикалық деректерді біріктіру табиғи және антропогендік объектілерді, соның ішінде гидрографиялық желіні, өсімдік жамылғысын, көлік инфрақұрылымын және елді мекендердің шекараларын дәл көрсетуге мүмкіндік берді.

Картографиялық материалдарды геобайланыстыру және векторлау ArcMap 10.8 геоақпараттық жүйесінде жүзеге асырылды. Нәтижесінде растырлық және векторлық деректердің кеңістіктік үйлесімділігін қамтамасыз ететін бірыңғай цифрлық картографиялық негіз құрылды. Зерттеу нәтижелері заманауи ГИС-технологиялар мен спутниктік деректерді қолдану ақпараттық-бағалау карталарының дәлдігі мен өзектілігін арттыратынын және оларды аумақтық жоспарлау, экологиялық мониторинг және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану міндеттерінде тиімді қолдануға болатынын көрсетеді.

цифрлық картографиялық негіз геоақпараттық жүйелер қашықтан зондтау Sentinel-1 Sentinel-2 ақпараттық-бағалау карталары Шығыс Қазақстан облысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Comber, A., Fisher, P. & Wadsworth, R. (2020). Spatial analysis and GIS: Past, present and future perspectives. Computers, Environment and Urban Systems, 82, 101459. https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2020.101459
  2. Felegari, S., Tavakoli, M. & Delavar, M.R. (2021). Analysis of land surface features using multispectral satellite imagery. Remote Sensing Applications: Society and Environment, 21, 100445. https://doi.org/10.1016/j.rsase.2020.100445
  3. Foody, G.M. (2020). Explaining the unsuitability of accuracy assessment metrics for image classification. Remote Sensing of Environment, 238, 111322. https://doi.org/10.1016/j.rse.2019.111322
  4. Joiner, J., Yoshida, Y., Anderson, M.C., Hain, C., Reichle, R.H. & Koster, R.D. (2018). Global relationships among NDVI, evapotranspiration, and soil moisture. Remote Sensing of Environment, 219, 339–352. https://doi.org/10.1016/j.rse.2018.10.020
  5. Kaku, K. (2019). Satellite remote sensing for disaster management support. Progress in Disaster Science, 1, 100002. https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2019.100002
  6. Li, X., Zhang, Y. & Liu, Y. (2021). GIS-based spatial analysis for land-use change and land management. Sustainability, 13(5), 2687. https://doi.org/10.3390/su13052687
  7. Phiri, D., Simwanda, M., Salekin, S., Nyirenda, V.R., Murayama, Y. & Ranagalage, M. (2020). Sentinel-2 data for land cover/use classification. Remote Sensing, 12(14), 2291. https://doi.org/10.3390/rs12142291
  8. Tiede, D., Lang, S. & Hölbling, D. (2019). Transferability of OBIA rulesets for landslide susceptibility mapping. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 80, 59–70. https://doi.org/10.1016/j.jag.2019.04.003
  9. ESA. (2023). Sentinel-2 user handbook. European Space Agency. https://sentinel.esa.int/web/sentinel/documentatio
  10. Rafikov, T., Zhumatayeva, Z., Mukaliyev, Z., & Zhildikbayeva, A. (2024). Evaluating land degradation in East Kazakhstan using NDVI and Landsat data. International Journal of Design & Nature and Ecodynamics, 19(5), 1677–1686. https://doi.org/10.18280/ijdne.190521
  11. Sarmah, K., Deka, C.R., Sharma, U. & Sarma, R. (2018). Role of GIS-based technologies in sustainable agriculture resource planning. International Journal of Innovative Research in Engineering & Management, 5, 30–34. https://www.ijirem.org
  12. Sivakumar, V.G., Vijaya Baskar, V., Vadivel, M. & Murugan, S. (2023). IoT and GIS integration for real-time monitoring of soil health. IEEE ICSSAS Proceedings, 1265–1270. https://doi.org/10.1109/ICSSAS57918.2023.10331694
  13. Padhiary M., Kumar R. & Sethi L.N. (2024). Precision agriculture and remote sensing integration. Journal of The Institution of Engineers (India) Series A, 105, 767–782. https://doi.org/10.1007/s40030-024-00816-2
  14. Sun, T., Cheng, W., Abdelkareem, M., & Al-Arifi, N. (2022). Mapping land use and water resources using remote sensing and GIS. Water, 14, 2435. https://doi.org/10.3390/w14152435
  15. Zhumataeva, Zh., Serikbayeva, G., Turganaliev, S., Mukaliev, Zh., & Rafikov, T. (2024). Enhancing the ecological and economic efficiency of land resource use. Izdenister Natigeler, 2(102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35
  16. Zhumatayeva, Zh., Serikbayeva, G., Turganaliev, S., Mukaliyev Zh. & Rafikov, T. (2024). Povyshenie ekologo-ekonomicheskoy effektivnosti ispol’zovaniya zemel’nykh resursov. Izdenister, natizheler – Issledovaniya, rezul’taty, 2 (102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35 [in Russ.]

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 145–154. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/15.
(1)ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 145-154. https://doi.org/10.37884/1-2026/15.
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 145-154. https://doi.org/10.37884/1-2026/15
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 145–154, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/15. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1150. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 145-54. https://doi.org/10.37884/1-2026/15.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 145–154. doi:10.37884/1-2026/15.
[1]“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 145–154, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/15.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 145-54, https://doi.org/10.37884/1-2026/15.
“ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 145–154. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1150.
1.ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):145-54. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1150
1.ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-ТАЛДАУЛЫҚ КАРТОГРАФИЯЛАУЫ ҮШІН ЦИФРЛЫҚ КЕҢІСТІК НЕГІЗДІ ӘЗІРЛЕУ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):145-154. doi:10.37884/1-2026/15