ОЦЕНКА ВОСПРИИМЧИВОСТИ ПОПУЛЯЦИЙ ПАУТИННОГО КЛЕЩА TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ИЗ АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ К ИНСЕКТИЦИДАМ

Альнура Турсунова; Шырын Турбекова; Ұлжалғас Абылаева; Ләйлә Жұмабай; Алибек Успанов

doi:10.37884/03-1-2025/16

Аңдатпа

Tetranychus urticae Koch өрмекші кенесі ауылшаруашылық дақылдарының кең спектріне әсер ететін ең зиянды полифагты зиянкестердің бірі болып табылады. Оның жоғары репродуктивтік белсенділігі, инсектицидтер мен акарицидтерге төзімділікті тез дамыта алу қабілеті, сондай-ақ қоршаған орта жағдайларына жоғары бейімділігі оны өсімдік шаруашылығы үшін айтарлықтай қауіпке айналдырады. Осы зерттеуде Алматы облысынан алынған далалық популяциялардың абамектин және лямбда-цигалотрин пестицидтеріне төзімділік деңгейі бағаланды. Кенелердің түрлік сәйкестігін растау үшін митохондриялық цитохром оксидаза I (COI) генінің фрагментін амплификациялау және секвенирлеу негізінде молекулалық идентификация жүргізілді. Алынған нуклеотидтік тізбектер T. urticae-нің референстік тізбектерімен ≥99% деңгейінде жоғары ұқсастық көрсетті. Пестицидтердің уыттылығы жапырақты батыру, содан кейін пробиттік талдау арқылы бағаланды. Зерттеу нәтижелері бойынша далалық популяция абамектинге сезімтал болғанымен, лямбда-цигалотринге қатысты төменнен орташа деңгейге дейін төзімділіктің белгілерін көрсетті. Бұл деректер T. urticae популяцияларының резистенттілігін тұрақты бақылаудың және пестицидтерге төзімділіктің дамуын шектеу мақсатында кешенді зиянкестерге қарсы күрес стратегияларын енгізудің өзектілігін көрсетеді.

Tetranychus urticae пестицидтерге төзімділік абамектин лямбда-цигалотрин резистенттілік мониторингі COI

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ilias, A., Vontas, J., & Tsagkarakou, A. (2014). Global distribution and origin of target site insecticide resistance mutations in Tetranychus urticae. Insect biochemistry and molecular biology, 48, 17-28.
2. Van Leeuwen, T., Vontas, J., Tsagkarakou, A., Dermauw, W., & Tirry, L. (2010). Acaricide resistance mechanisms in the two-spotted spider mite Tetranychus urticae and other important Acari: a review. Insect biochemistry and molecular biology, 40(8), 563-572.
3. Xu, D., He, Y., Zhang, Y., Xie, W., Wu, Q., & Wang, S. (2018). Status of pesticide resistance and associated mutations in the two-spotted spider mite, Tetranychus urticae, in China. Pesticide Biochemistry and Physiology, 150, 89-96.
4. Kwon, D. H., Clark, J. M., & Lee, S. H. (2015). Toxicodynamic mechanisms and monitoring of acaricide resistance in the two-spotted spider mite. Pesticide Biochemistry and Physiology, 121, 97-101.
5. Ilias, A., Vassiliou, V. A., Vontas, J., & Tsagkarakou, A. (2017). Molecular diagnostics for detecting pyrethroid and abamectin resistance mutations in Tetranychus urticae. Pesticide biochemistry and physiology, 135, 9-14.
6. Pavlidi, N., Khalighi, M., Myridakis, A., Dermauw, W., Wybouw, N., Tsakireli, D. & Van Leeuwen, T. (2017). A glutathione-S-transferase (TuGSTd05) associated with acaricide resistance in Tetranychus urticae directly metabolizes the complex II inhibitor cyflumetofen. Insect Biochemistry and Molecular Biology, 80, 101-115.
7. Whalon, M. E., Mota-Sanchez, D., Hollingworth, R. M., & Duynslager, L. (2012). Arthropod pesticide resistance database. Leptinotarsa decemlineata.
8. Tang, X., Zhang, Y., Wu, Q., Xie, W., & Wang, S. (2014). Stage-specific expression of resistance to different acaricides in four field populations of Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae). Journal of Economic Entomology, 107(5), 1900-1907.
9. Zhang, Y., Xu, D., Zhang, Y., Wu, Q., Xie, W., Guo, Z., & Wang, S. (2022). Frequencies and mechanisms of pesticide resistance in Tetranychus urticae field populations in China. Insect Science, 29(3), 827-839.
10. Tian, T., Wu, M., Zhang, Y., Xu, D., Wu, M., Xie, W., ... & Wang, S. (2022). Pesticide resistance and related mutation frequencies of Tetranychus urticae in Hainan, China. Horticulturae, 8(7), 590.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 03-1(special) (Oct. 2025). DOI:https://doi.org/10.37884/03-1-2025/16.

(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/16.

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/16

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 03-1(special), 2025. DOI: 10.37884/03-1-2025/16. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1078. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special) (October). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler [Preprint], (03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/16.

[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 03-1, Oct. 2025, doi: 10.37884/03-1-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special), Oct. 2025, https://doi.org/10.37884/03-1-2025/16.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 03-1(special) (October 15, 2025). Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1078.

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Oct. 15 [cited 2026 Sep. 15];(03-1(special). Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1078

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНЫҢ TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARI: TETRANYCHIDAE) ӨРМЕКШІ КЕНЕ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНЫҢ ИНСЕКТИЦИДТЕРГЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/16

[1] 1. Ilias, A., Vontas, J., & Tsagkarakou, A. (2014). Global distribution and origin of target site insecticide resistance mutations in Tetranychus urticae. Insect biochemistry and molecular biology, 48, 17-28.

[2] 2. Van Leeuwen, T., Vontas, J., Tsagkarakou, A., Dermauw, W., & Tirry, L. (2010). Acaricide resistance mechanisms in the two-spotted spider mite Tetranychus urticae and other important Acari: a review. Insect biochemistry and molecular biology, 40(8), 563-572.

[3] 3. Xu, D., He, Y., Zhang, Y., Xie, W., Wu, Q., & Wang, S. (2018). Status of pesticide resistance and associated mutations in the two-spotted spider mite, Tetranychus urticae, in China. Pesticide Biochemistry and Physiology, 150, 89-96.

[4] 4. Kwon, D. H., Clark, J. M., & Lee, S. H. (2015). Toxicodynamic mechanisms and monitoring of acaricide resistance in the two-spotted spider mite. Pesticide Biochemistry and Physiology, 121, 97-101.

[5] 5. Ilias, A., Vassiliou, V. A., Vontas, J., & Tsagkarakou, A. (2017). Molecular diagnostics for detecting pyrethroid and abamectin resistance mutations in Tetranychus urticae. Pesticide biochemistry and physiology, 135, 9-14.

[6] 6. Pavlidi, N., Khalighi, M., Myridakis, A., Dermauw, W., Wybouw, N., Tsakireli, D. & Van Leeuwen, T. (2017). A glutathione-S-transferase (TuGSTd05) associated with acaricide resistance in Tetranychus urticae directly metabolizes the complex II inhibitor cyflumetofen. Insect Biochemistry and Molecular Biology, 80, 101-115.

[7] 7. Whalon, M. E., Mota-Sanchez, D., Hollingworth, R. M., & Duynslager, L. (2012). Arthropod pesticide resistance database. Leptinotarsa decemlineata.

[8] 8. Tang, X., Zhang, Y., Wu, Q., Xie, W., & Wang, S. (2014). Stage-specific expression of resistance to different acaricides in four field populations of Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae). Journal of Economic Entomology, 107(5), 1900-1907.

[9] 9. Zhang, Y., Xu, D., Zhang, Y., Wu, Q., Xie, W., Guo, Z., & Wang, S. (2022). Frequencies and mechanisms of pesticide resistance in Tetranychus urticae field populations in China. Insect Science, 29(3), 827-839.

[10] 10. Tian, T., Wu, M., Zhang, Y., Xu, D., Wu, M., Xie, W., ... & Wang, S. (2022). Pesticide resistance and related mutation frequencies of Tetranychus urticae in Hainan, China. Horticulturae, 8(7), 590.