Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ

Ақерке Жамалбекова 1 , Айжан Сардар 1 , Аренц Бретт 2 , Алибек Успанов 1

1 «Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми зерттеу институты» ЖШС; 2 Миннесота университеті

doi.org/10.37884/03-1-2025/15 Қабылданды 23.07.2025 Жарияланды 15.10.2025

Аңдатпа

Phytophthora infestans — алқа (Solanaceae) тұқымдас дақылдарда кездесетін ең экономикалық маңызды аурулардың бірі болып табылатын фитофтороз ауруының қоздырғышы. Жеке жапырақтарды бөліп алып зерттеу әдісі әртүрлі қоршаған орта жағдайлары мен агротехникалық тәсілдердің аурудың даму процесі мен қауіптілігіне қалай әсер ететінін тиімді бағалауға мүмкіндік береді. Алайда бұл әдістерді табиғи жағдайда инфекцияның даму ерекшеліктерін дәлірек көрсету үшін жетілдіру қажет. Бұл зерттеуде жапырақтарды бөліп алып жұқтыру әдісі қолданылып, бастапқы спорангий концентрациясының фитофтороздың даму деңгейіне әсері зерттелді. Жылыжайда өсірілген қызанақ (Solanum lycopersicum), картоп (Solanum tuberosum) және баялды (Solanum melongena) үлгілері пайдаланылды. Зерттеу нәтижесінде айқын дозаға тәуелді жауап байқалды: жоғары концентрациялар (50 000/мл және 10 000/мл) ауру белгілерінің жылдам әрі кең таралуына себеп болды, ал төмен концентрацияда (2 000/мл) ауру белгілері әлсіз байқалып, бақылау үлгілерінде ауру болмады. Жапырақтағы дақтардың таралуы мен зақымдалған ауданның пайызы 7 күн ішінде ImageJ бағдарламасының көмегімен бағаланды.

Нәтижелер жапырақпен жұмыс істеудің бұл әдісінің патогеннің агрессивтілігін сандық тұрғыда бағалауда тиімді екенін және өсімдік пен патоген арасындағы ерте кезеңдегі әрекеттестікті зерттеуге мүмкіндік беретінін көрсетті.

жеке жапырақтарды зерттеу әдісі Phytophthora infestans картоп қызанақ спорангия егу колонизация

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Fontana, D. C., de Paula, S., Torres, A. G., de Souza, V. H. M., Pascholati, S. F., Schmidt, D., & Dourado Neto, D. (2021). Endophytic fungi: Biological control and induced resistance to phytopathogens and abiotic stresses. Pathogens, 10(5), 570. https://www.mdpi.com/2076-0817/10/5/570
  2. 2. Aono, N., Asami, H., Naito, T., & Ozawa, Y. (1977). Chemical control of phytophthora rot of eggplant. In Proceedings of the Kanto Tosan Plant Protection Society.
  3. 3. Gough, F. J. (1957). The sexual stage of Phytophthora infestans, the cause of potato and tomato late blight. West Virginia University.
  4. 4. Nizkorodova, A., Kryldakov, R., Karimov, N., Polimbetova, N., & Iskakov, B. (2024). Obtaining transgenic potato plants for countering Phytophthora infestans via “HIGS” method implementation. Izdenister natigeler, (3 (103)), 151-158. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/681/428
  5. 5. Karki, H. S., & Halterman, D. A. (2021). Phytophthora infestans (late blight) infection assay in a detached leaf of potato. Bio-protocol, 11(4), e3926-e3926.
  6. 6. Ivors, K. L. (Ed.). (2015). Laboratory protocols for Phytophthora species. The American Phytopathological Society.
  7. 7. Vincent, D. P., Elie, K. K., & Gaston, T. N. (2023). Impact of introduced tomato cultivars and chemical fungicides on the occurrence and intensity of late blight in Western Cameroon. Journal of Experimental Agriculture International, 45(9), 71-84.
  8. 8. Raza, W., Ghazanfar, M. U., Sullivan, L., Cooke, D. E., & Cooke, L. R. (2021). Mating type and aggressiveness of Phytophthora infestans (Mont.) de Bary in potato-growing areas of Punjab, Pakistan, 2017–2018 and identification of genotype 13_A2 in 2019–2020. Potato Research, 64(1), 115-129. https://apsjournals.apsnet.org/doi/full/10.1094/PDIS-06-20-1367-RE
  9. 9. Karki, H. S., Jansky, S. H., & Halterman, D. A. (2021). Screening of wild potatoes identifies new sources of late blight resistance. Plant disease, 105(2), 368-376. https://apsjournals.apsnet.org/doi/full/10.1094/PDIS-06-20-1367-RE
  10. 10. Aregbesola, E., Ortega-Beltran, A., Falade, T., Jonathan, G., Hearne, S., & Bandyopadhyay, R. (2020). A detached leaf assay to rapidly screen for resistance of maize to Bipolaris maydis, the causal agent of southern corn leaf blight. European Journal of Plant Pathology, 156(1), 133-145. https://link.springer.com/article/10.1007/s10658-019-01870-4
  11. 11. Mazumdar, P., Singh, P., Kethiravan, D., Ramathani, I., & Ramakrishnan, N. (2021). Late blight in tomato: insights into the pathogenesis of the aggressive pathogen Phytophthora infestans and future research priorities. Planta, 253(6), 119. https://link.springer.com/article/10.1007/s00425-021-03636-x
  12. 12. Macan, G. P. F., Khalil, S., Kalyandurg, P. B., Pareek, N., & Vetukuri, R. R. (2022). A detached leaf assay for rapidly screening plant pathogen-biological control agents. In Plant Pathology: Method and Protocols (pp. 449-458). New York, NY: Springer US.
  13. 13. Sakr, N. (2022). In vitro methodology to assess quantitative resistance in plant-fungus pathosystems. The Open Agriculture Journal, 17(1). https://www.openagriculturejournal.com/VOLUME/17/ELOCATOR/e187433152210120/FULLTEXT/
  14. 14. Hjelkrem, A. G. R., Eikemo, H., Le, V. H., Hermansen, A., & Nærstad, R. (2021). A process-based model to forecast risk of potato late blight in Norway (The Nærstad model): Model development, sensitivity analysis and Bayesian calibration. Ecological Modelling, 450, 109565. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304380021001344
  15. 15. McDonald, S. C., Buck, J., & Li, Z. (2022). Automated, image-based disease measurement for phenotyping resistance to soybean frogeye leaf spot. Plant Methods, 18(1), 103. https://link.springer.com/article/10.1186/s13007-022-00934-7
  16. 16. Abdi, H., & Williams, L. J. (2010). Tukey’s honestly significant difference (HSD) test. Encyclopedia of research design, 3(1), 1-5.
  17. 17. Wang, R. F., & Su, W. H. (2024). The application of deep learning in the whole potato production Chain: A Comprehensive review. Agriculture, 14(8), 1225. https://www.mdpi.com/2077-0472/14/8/1225
  18. 18. Guha Roy, S., Dey, T., Cooke, D. E., & Cooke, L. R. (2021). The dynamics of Phytophthora infestans populations in the major potato‐growing regions of Asia–A review. Plant Pathology, 70(5), 1015-1031. https://bsppjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/ppa.13360

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 03-1(special) (Oct. 2025). DOI:https://doi.org/10.37884/03-1-2025/15.
(1)АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/15.
АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/15
АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 03-1(special), 2025. DOI: 10.37884/03-1-2025/15. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1077. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special) (October). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/15.
“АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler [Preprint], (03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/15.
[1]“АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 03-1, Oct. 2025, doi: 10.37884/03-1-2025/15.
“АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special), Oct. 2025, https://doi.org/10.37884/03-1-2025/15.
“АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 03-1(special) (October 15, 2025). Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1077.
1.АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Oct. 15 [cited 2026 Sep. 15];(03-1(special). Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1077
1.АЛҚА ТҰҚЫМДАС ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ PHYTOPHTHORA INFESTANS ТУДЫРҒАН ИНФЕКЦИЯСЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫН ӘРТҮРЛІ СПОРАНГИЙ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/15