Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

Айгуль Маденова 1 , Еркеназ Қайыпжан 1 , Серік Джантасов 2 , Айгуль Нусупова 3 , Айгерим Джантасова 2

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 2 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтынын» «Қайнар» регионалды филиалы; 3 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтынын» «Қайнар» регионалды филиалы

doi.org/10.37884/3-2025/32 Бет. 335-344 Қабылданды 18.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Пероноспороз (Pseudoperonospora cubensis) – ашық және қорғалған топырақ жағдайларында қиярға (Cucumis sativus L.) кең таралған және аса зиянды аурулардың бірі. Бұл ауру Қазақстанды қоса алғанда, қияр өсірілетін барлық негізгі аймақтарда кездеседі және өнімнің сапасы мен шығымын едәуір төмендетуі мүмкін. Қазіргі жағдайда пероноспороздан қорғанудың ең тиімді, экологиялық қауіпсіз әрі экономикалық жағынан тиімді тәсілі – патогенге генетикалық төзімділігі бар сорттар мен будандарды пайдалану.

Осы зерттеудің мақсаты – ПЦР-талдауы мен төзімділікке байланысты микросателлитті (SSR) маркерлерді қолдана отырып, пероноспорозға төзімді қияр үлгілерін молекулалық деңгейде сәйкестендіру болды. Зерттеуде қиярдың 35 селекциялық үлгісі талданды. SSR-маркерлерін қолдану арқылы төзімділіктің Dm5.1 және Dm5.3 QTL-аймақтарымен байланысы анықталды. Dm5.1 локусымен байланысты CAPs_ENK60 маркері 26 үлгіде (74,2 %) төзімділіктің болуын көрсетті. Dm5.3 аймағында орналасқан Dm5.3-SSR00772 маркері 32 үлгіде (91,4 %) төзімділікті растады.

Алынған нәтижелер молекулалық маркерлерді пероноспорозға төзімді қияр сорттарын селекциялауда тиімді пайдалануға болатынын көрсетеді. Айқындалған төзімді үлгілер болашақта жаңа төзімді сорттар мен будандарды жасауға бағытталған селекциялық бағдарламаларда үлкен қызығушылық тудырады.

қияр пероноспороз төзімділік SSR-маркерлер Dm-гендер QTL-аймақтар селекция ПТР-талдау (полимеразды тізбекті реакция)

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Yang F. et al. Genetic Basis of Agronomic Traits in Cucumber: A Review of QTL Mapping Studies //Molecular Plant Breeding. – 2025. – Т. 16.
  2. 2. Шойбекова *, А., Джантасов, С., & Нусипжанов, Н. (2021). Прививка Гибрида Огурца (Лат. Cucumis Sativus) На Подвои Тыквы (Лат. Cucurbita), Устойчивых К Патогену Fusarium. Izdenister Natigeler, (1 (89), 167–176. https://Doi.Org/10.37884/1-2021/18
  3. 3. Kumari P. et al. Studies on Heterotic Pattern for Earliness, Yield and Quality Traits in Cucumber by Utilizing Monoecious, Gynoecious and Parthenocarpic Lines //Tropical Plant Biology. – 2025. – Т. 18. – №. 1. – С. 23. https://doi.org/10.1007/s12042-024-09390-0
  4. 4. Абзеитова Е.А. и др. Продуктивность тепличного огурца в зависимости от типов почв и норм внесения минеральных удобрений в условиях Юго-Восточного Казахстана. – 2015.
  5. 5. Kahveci E. et al. Genomic-assisted marker development suitable for Cscvy-1 selection in cucumber breeding //Frontiers in Plant Science. – 2021. – Т. 12. – С. 691576. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.691576
  6. 6. Bhattarai K. et al. Improvement of crop production in controlled environment agriculture through breeding //Frontiers in Plant Science. – 2025. – Т. 15. – С. 1524601. https://doi.org/10.3389/fpls.2024.1524601
  7. 7. Thapliyal V. et al. Utilizing novel parthenocarpic gynoecious cucumber (Cucumis sativus L.) inbreds for exploiting their heterotic potential under poly-house conditions //Euphytica. – 2023. – Т. 219. – №. 9. – С. 99. https://doi.org/10.1007/s10681-023-03229-7
  8. 8. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. Выпуск первый общая часть. Москва 2019 г.
  9. 9. Кулякина Н. В., Юречко Т. К., Кузьмицкая Г. А. Наследник–новый сорт огурца дальневосточной селекции //Овощи России. – 2018. – №. 2. – С. 65-67. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2018-2-65-67
  10. 10. Лаптев В. Н., Пучков М. Ю. Инновационные сорта и теоретические разработки отдела селекции и биотехнологии овощных культур внииоб и нпп" агровнедрение" за 45 лет //Селекция, семеноводство и технологии выращивания овощных, бахчевых, технических и кормовых культур. – 2014. – №. 1. – С. 5-18. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2017-3-3-15
  11. 11. Суханбердина Э. Х., Грушин А. А., Пискунова Т. М. Скрининг коллекции огурца по устойчивости к ложной мучнистой росе в зоне Нижнего Поволжья //Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. – 2019. – Т. 180. – №. 2. – С. 102-108. https://doi.org/10.30901/2227-8834-2019-2-102-108
  12. 12. Пахратдинова Ж. У., Рсалиев А. С., Амирханова Н. Т. Изучение генетических основ устойчивости сортов огурца к пероноспорозу на основе молекулярно-генетических маркеров //Международный научно-исследовательский журнал. – 2017. – №. 11-3 (65). – С. 85-89. https://Doi.Org/10.37884/1-2021/18
  13. 13. Brunborg G., Rolstadaas L., Gutzkow K. B. Electrophoresis in the comet assay //Electrophoresis: Life Sciences Practical Applications. – 2018. – С. 526-652. http://dx.doi.org/10.5772/intechopen.76880

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 335–344. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/32.
(1)ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 335-344. https://doi.org/10.37884/3-2025/32.
ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 335-344. https://doi.org/10.37884/3-2025/32
ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 335–344, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/32. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1061. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 335-44. https://doi.org/10.37884/3-2025/32.
“ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 335–344. doi:10.37884/3-2025/32.
[1]“ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 335–344, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/32.
“ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 335-44, https://doi.org/10.37884/3-2025/32.
“ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 335–344. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1061.
1.ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):335-44. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1061
1.ҚИЯРДЫҢ (CUCUMIS SATIVUS L.) ПЕРОНОСПОРОЗ ҚОЗДЫРҒЫШЫНА (PSEUDOPERONOSPORA CUBENSIS) ТӨЗІМДІЛІГІН МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):335-344. doi:10.37884/3-2025/32