ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

Дулат Тлеш; Бостандық Халхабай; Амирхан Хойшиев; Мадияр Байарыстанов

doi:10.37884/2-2025/40

Аңдатпа

Аңдатпа

Шахтадан ағызылатын су әртүрлі дәрежеде қалқымалы заттармен, еріген минералдармен, бактериялық қоспалармен ластанады сондықтан халық шаруашылығында толық пайдаланылуы және алдын-ала тазартылмай су объектілеріне ағызылуы мүмкін емес.

Шахта суларының ластануының ең көп тараған түрі-қалқыма заттар. Олар шахтаның жұмыс айналасынан жер бетіне шығарылатын барлық шахта суларында белгілі бір мөлшерде болады. Нәтижесінде қалқыма заттарды жою бейтарап және сілтілі шахта суларын тазартудың негізгі түрі және тұщы шахта суларын тазартудың бірінші кезеңі болып табылады.

Бұл жұмыста тәжірибелік зерттеулер мен шахталық суларды тазарту бойынша салалық кәсіпорындарда жинақталған тәжірибені жалпылау негізінде ең тиімді және үнемді әдістер мен құрылымдар таңдалды. Салынып жатқан және қайта құрылып жатқан шахталарда кеңінен қолдану үшін шахта суларын тазалаудың технологиялық схемалары ұсынылды. Шахта суларын тазалаудың қазіргі қолданыстағы тұндырғыш-тоған түріндегі бірнеше нұсқалары көрсетілді.

Мақалада шахта суларын қалқыма заттардан тиімді тазарту технологиялары және әдістері көрсетілген. Технологиялық схема бойынша тазарту құрылыстары қалқыма заттардан және нейтралды шахталық суды зарарсыздандыруға арналған, оның рН мәні 6,5-8,5 аралығында. Бастапқы шахталық суда қалқыма заттардың жалпы концентрациясы шектелмейді, гидравликалық ірілігі 0,05 мм/с кем болмауы тиіс және 50 мг/л-ден аспауы керек. Сондай-ақ тазалау технологиялары шахталық судың артық көлемін ағызу нәтижесінде су қоймаларының ластануын болдырмау мақсатында іске асырылады.

шахта суы, қалқыма заттар, коагулянт, флокулянт, коли индекс, коли титр, тұндырғыш тоған

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Джетимов, М.А, Ыбраймжанова, Л.К, Камбарова, Э.А, Игембаева, А., Абаева, К.А, Тажетдинов, Н.Д (2024). Очистка сточных вод модифицированными природными сорбентами. Izdenister Natigeler, (4 (104), 316–326. https://doi.org/10.37884/4-2024/33
2 N.K. Kortei, M.E. Heymann, E.K. Essuman, F.M. Kpodo, P.T. Akonor, S.Y. Lokpo, N.O. Boadi, M. Ayim-Akonor, C. Tettey, Health risk assessment and levels of toxic metals in fishes (Oreochromis noliticus and Clarias anguillaris) from Ankobrah and Pra basins: impact of illegal mining activities on food safety, Toxicol. Reports. 7 (2020) 360–369, https://doi.org/10.1016/J.TOXREP.2020.02.011
3 M. Hosseinpour, M. Osanloo, Y. Azimi, Evaluation of positive and negative impacts of mining on sustainable development by a semi-quantitative method, J. Clean. Prod. 366 (2022) 132955, https://doi.org/10.1016/J.JCLEPRO.2022.132955
4 Mike Agbesi Acheampong, Ebenezer David Okwaning Ansa, low-cost technologies for mining wastewater treatment, J. Environ. Sci. Eng. B. 6 (2017), https://doi.org/10.17265/2162-5263/2017.08.001
5 Баринов М.Ю., Щербаков С.А., Терентьева А.А. Опытно-промышленные испытания очистки шахтных вод // Строительство-2009: материалы юбилейной международной науч.-практич. конф. Ростов н/Д: РГСУ, 2009. С. 62—65
6 Шитова В.О., Фарносова Е.Н., Каграманов Г.Г. Разработка мембранной технологии очистки шахтных вод / Фаткуллин З.З., Шитова В.О., Фарносова Е.Н., Каграманов Г.Г. // Успехи в химии и химической технологии. – 2015. – Т. 29, № 2 (161). – С. 110-112
7 Щадов В.М., Агапов А.Е., Каплунов Ю.В., Навитний А.М. Научно-технические разработки по охране водных ресурсов и очистке сточных вод в угольной промышленности: Обзор. – М., 2003. – 116 с.
8 S. Meibner, The impact of metal mining on global water stress and regional carrying capacities—a gis-based water impact assessment, Resources 10 (2021) 120, https://doi.org/10.3390/RESOURCES10120120/S1.
9 Pinto PX, Al-Abed SR, Balz DA, Butler BA, Landy RB, Smith SJ. Bench-scale and pilot-scale treatment technologies for the removal of total dissolved solids from coal mine water: a review. Mine Water Environ 2016;35:94–112. https://doi.org/10. 1007/s10230-015-0351-7.
10 Runtti H, Tolonen ET, Tuomikoski S, Luukkonen T, Lassi U. How to tackle the stringent sulfate removal requirements in mine water treatment—A review of potential methods. Environ Res 2018;167:207–22. https://doi.org/10.1016/j.envres. 2018.07.018.
11 Foudhaili T, Lefebvre O, Coudert L, Neculita CM. Sulfate removal from mine drainage by electrocoagulation as a stand-alone treatment or polishing step. Miner Eng 2020;152:106337. https://doi.org/10.1016/j.mineng.2020.106337.
12 Xin Wang, Zhimin Xu, Yajun Sun, Jieming Zheng, Chenghang Zhang, Zhongwen Duan. Construction of multi-factor identification model for real-time monitoring and early warning of mine water inrush. International Journal of Mining Science and Technology 31 (2021), 853-866.
13 Неверов, Е. Н. Анализ современных методов и технологий промышленной водоочистки / Е. Н. Неверов, А. К. Горелкина, Р. Ю. Схаплок // Ползуновский вестник. 2023. № 3. С. 215-225. DOI 10.25712/ASTU.2072-8921.2023.03.30.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 401–409. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/40.

(1)ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 401-409. https://doi.org/10.37884/2-2025/40.

ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 401-409. https://doi.org/10.37884/2-2025/40

ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 401–409, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/40. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/880. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 401-9. https://doi.org/10.37884/2-2025/40.

“ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 401–409. doi:10.37884/2-2025/40.

[1]“ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 401–409, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/40.

“ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 401-9, https://doi.org/10.37884/2-2025/40.

“ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 401–409. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/880.

1.ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):401-9. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/880

1.ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):401-409. doi:10.37884/2-2025/40

[1] 1 Джетимов, М.А, Ыбраймжанова, Л.К, Камбарова, Э.А, Игембаева, А., Абаева, К.А, Тажетдинов, Н.Д (2024). Очистка сточных вод модифицированными природными сорбентами. Izdenister Natigeler, (4 (104), 316–326. https://doi.org/10.37884/4-2024/33

[2] 2 N.K. Kortei, M.E. Heymann, E.K. Essuman, F.M. Kpodo, P.T. Akonor, S.Y. Lokpo, N.O. Boadi, M. Ayim-Akonor, C. Tettey, Health risk assessment and levels of toxic metals in fishes (Oreochromis noliticus and Clarias anguillaris) from Ankobrah and Pra basins: impact of illegal mining activities on food safety, Toxicol. Reports. 7 (2020) 360–369, https://doi.org/10.1016/J.TOXREP.2020.02.011

[3] 3 M. Hosseinpour, M. Osanloo, Y. Azimi, Evaluation of positive and negative impacts of mining on sustainable development by a semi-quantitative method, J. Clean. Prod. 366 (2022) 132955, https://doi.org/10.1016/J.JCLEPRO.2022.132955

[4] 4 Mike Agbesi Acheampong, Ebenezer David Okwaning Ansa, low-cost technologies for mining wastewater treatment, J. Environ. Sci. Eng. B. 6 (2017), https://doi.org/10.17265/2162-5263/2017.08.001

[5] 5 Баринов М.Ю., Щербаков С.А., Терентьева А.А. Опытно-промышленные испытания очистки шахтных вод // Строительство-2009: материалы юбилейной международной науч.-практич. конф. Ростов н/Д: РГСУ, 2009. С. 62—65

[6] 6 Шитова В.О., Фарносова Е.Н., Каграманов Г.Г. Разработка мембранной технологии очистки шахтных вод / Фаткуллин З.З., Шитова В.О., Фарносова Е.Н., Каграманов Г.Г. // Успехи в химии и химической технологии. – 2015. – Т. 29, № 2 (161). – С. 110-112

[7] 7 Щадов В.М., Агапов А.Е., Каплунов Ю.В., Навитний А.М. Научно-технические разработки по охране водных ресурсов и очистке сточных вод в угольной промышленности: Обзор. – М., 2003. – 116 с.

[8] 8 S. Meibner, The impact of metal mining on global water stress and regional carrying capacities—a gis-based water impact assessment, Resources 10 (2021) 120, https://doi.org/10.3390/RESOURCES10120120/S1.

[9] 9 Pinto PX, Al-Abed SR, Balz DA, Butler BA, Landy RB, Smith SJ. Bench-scale and pilot-scale treatment technologies for the removal of total dissolved solids from coal mine water: a review. Mine Water Environ 2016;35:94–112. https://doi.org/10. 1007/s10230-015-0351-7.

[10] 10 Runtti H, Tolonen ET, Tuomikoski S, Luukkonen T, Lassi U. How to tackle the stringent sulfate removal requirements in mine water treatment—A review of potential methods. Environ Res 2018;167:207–22. https://doi.org/10.1016/j.envres. 2018.07.018.

[11] 11 Foudhaili T, Lefebvre O, Coudert L, Neculita CM. Sulfate removal from mine drainage by electrocoagulation as a stand-alone treatment or polishing step. Miner Eng 2020;152:106337. https://doi.org/10.1016/j.mineng.2020.106337.

[12] 12 Xin Wang, Zhimin Xu, Yajun Sun, Jieming Zheng, Chenghang Zhang, Zhongwen Duan. Construction of multi-factor identification model for real-time monitoring and early warning of mine water inrush. International Journal of Mining Science and Technology 31 (2021), 853-866.

[13] 13 Неверов, Е. Н. Анализ современных методов и технологий промышленной водоочистки / Е. Н. Неверов, А. К. Горелкина, Р. Ю. Схаплок // Ползуновский вестник. 2023. № 3. С. 215-225. DOI 10.25712/ASTU.2072-8921.2023.03.30.