Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ

Серік Джантасов 1 , Айгуль Нусупова 1 , Айгерим Джантасова 2 , Габит Бәри 3

1 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтынын» «Қайнар» регионалды филиалы, ; 2 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтынын» «Қайнар» регионалды филиалы; 3 «Қазақ ұлттық аграрлық ұлттық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/3-2025/13 Бет. 145-155 Қабылданды 10.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Қиярды асқабақтың басқа түрлеріне жасалған телу жұмыстары өсімдіктердің өсуі мен дамуына жағымды әсер етеді, егілген үлгілердің өнімділігі мен тұрақтылығын арттырады. Бұл зерттеулерде жаңа телітуші материалы - Seminis компанияның фигофолия асқабағы Корея үлгісінін жылыжай жағдайында Adritto және Асылым қиярының телінген сорттарына әсері зерттелді.  Телінген қияр сорттарында олардың тамыр үлгілерімен салыстырғанда өнімділіктің артуы анықталды. Сонымен, телінген Adritto сорты 15,9 кг/м2 көрсетті, оның өз тамырдағы үлгісі 12,9 кг/м2, асып кету 22,9% құрады, телінген Асылым сортында сәйкесінше 15,9 кг/м2 және 14,7 кг/м2, асып кету 15,7% құрады.  Телінген қияр сорттарында гүлдер мен жемістер санының артуы байқалды, өнімділіктің артуы жемістердің көп болуына байланысты болды: телінген Adritto сортында жемістердің жалпы саны 512 дана, өз тамырдағы үлгісі – 417 дана, телінген Асылым сортында - 544 дана, оның өз тамырдағы үлгісі - 419 дана. Барлық негізгі көрсеткіштер бойынша фигофолия асқабағы басқа телітушілерден кем түспейтіндігіне және жақсы нәтиже көрсететіндігіне байланысты оны жылыжай қиярының әртүрлі сорттарында телітуші ретінде пайдалануға болады.

телітуші телуші телу сорт қияр асқабақ өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 A.R. Davis, P.Perkins-Veazie, Y.Sakata, S.Lopez-Galarza, J.V. Maroto, S.G. Lee, Y.Ch. Huh, Zh. Sun, A. Miguel, S.R. King, R. Cohen, and J.M. Lee. Cucurbit Grafting//Critical Reviews in Plant Sciences, 27:50–74, 2008 http://dx.doi.org/10.1080/07352680802053940
  2. 2 https://primeminister.kz/ru
  3. 3 https://strategy2050.kz/ru/news/49655/?ysclid=la1xr719c4917787868
  4. 4 Yoldaş, F., Kandemir, D., Bekar, N.K., Balkaya, A., Göçmen, M. Determination of Yield and Quality Performances of Cucumber Cultivars Grafted with Different Pumpkin Rootstock Can-didates on Küçük Menderes Basin, Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg., 2019. 56(3):319-326, DOI: 10.20289/zfdergi.508122
  5. 5 M.D.Camalle, N.Sikron, U.Zurgil, J.Khadkа, Sh.Pivonia, A.Pencíkef, O.Novak, A.Fait, N.Tel-Zur. Does scion–rootstock compatibility modulate photoassimilate and hormone trafficking through the graft junction in melon–pumpkin graft combinations? Pl. Sci. 306(2021) 110852 https://doi.org/10.1016/j.plantsci.2021.110852
  6. 6. G.S.Martirosyan. Application results of cucumber grafting on different rootstosks of pump-kin. Veg. crops of Russia. 2018;(6):31-33.https://doi.org/10.18619/2072-9146-2018-6-31-33
  7. 7 T.K.Lim Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants. Fruits. 2012 V. 2,. inbookpp.250-255. DOI:10.1007/978-94-007-1764-0
  8. 8 T.Zhang, J.J. Xie, J. Zhang, Zh.A. Yang, X.Li, Sh.L. He. Analysis of Cucurbita ficifolia (Cucurbitaceae) chloroplast genome and its phylogenetic implications. Mitochondrial DNA Part B, 2021, vol. 6, No 10, 3033–3035, doi: 10.1080/23802359.2021.1959440
  9. 9 M.B.Bertucci, D.H.Suchoff, K.M.Jennings, D.W.Monks, C.C.Gunter, J.R.Schultheis, and F.J.Louws. Comparison of root system morphology of cucurbit rootstocks for use in watermelon grafting.//Hort Tech.. 2018 28(5):625-636 doi:10.21273/horttech04098-18
  10. 10 L.Miao, Sh.Lia, L.Baia, A.Anwara, Y.Lia, Ch.Hea, X.Yua. Effect of grafting methods on physiological change of graft union formation in cucumber grafted onto bottle gourd rootstock. Sci. Horti. 244 (2019) p.249–256https://doi.org/10.1016/j.scienta.2018.09.061
  11. 11 Liu,R. Zhang,Ch. Xiang,R. Zhang,Q. Wang,T. Wang,X. Li,X. Lu,Sh. Gao,Z. Liu, M.Liu, L.Gao, W.Zhang. Transcriptomic and Physiological Analysis Reveal That α-Linolenic Acid Biosynthesis Responds to Early Chilling Tolerance in Pumpkin Rootstock Varieties. Front. Plant Sci., 2021. Plant Abiotic Stress https://doi.org/10.3389/fpls.2021.669565
  12. 12 M. Wang, Sh. Zhou, J. Lu, A. Xu, Y. Huang, Zh. Bie, F. Cheng. CmRCC1 Gene From Pumpkin Confers Cold Tolerance in Tobacco by Modulating Root Architecture and Photosynthetic Activity. Front. Plant Sci., Sec. Crop and Product Physiology. 2021. vol.12, art. 765302. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.765302
  13. 13 Miao L., Qin X., Gao L., Li Q., Li S., He C., Li Y., Yu X. Selection of reference genes for quantitative real-time PCR analysis in cucumber (Cucumis sativus L.), pumpkin (Cucurbita moschata Duch.) and cucumber–pumpkin grafted plants. PeerJ 7:e6536 http://doi.org/10.7717/peerj.6536 2019.
  14. 14 P.Gao, W.W.Xing, S.H.Li, S.Shu, H.Li, N.Li, Q.S.Shao and S.R.Guo. Effect of Pumpkin Rootstock on Antioxidant Enzyme Activities and Photosynthetic Fluorescence Characteristics of Cucumber under Ca(NO3)2 Stress. Acta Hort. 2015, 177-187 https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2015.1086.22
  15. 15 M.Davoudi, M.Song, M.Zhang, J.Chen, Q.Lou. Long-distance control of the scion by the rootstock under drought stress as revealed by transcriptome sequencing and mobile mRNA identifi-cation. Horti. Res., 2022, 9: https://doi.org/10.1093/hortre/uhab033
  16. 16 O.I.Sanjur, D.R.Piperno, T.C.Andres, L.Wessel-Beaver. Phylogenetic relationships among domesticated and wild species of Cucurbita (Cucurbitaceae) inferred from a mitochondrial gene: Implications for crop plant evolution and areas of origin. PNAS 2002.Proceedings of the National Academy of Sciences 99(1):535-40vol. 99.doi:10.1073/pnas.012577299
  17. 17 N.N.Nguyen, M.Kim, J.K.Jung, E.J.Shim, S.M.Chung, Y.Park,G.P.Lee, S.Ch.Sim. Ge-nome-wide SNP discovery and core marker sets for assessment of genetic variations in cultivated pumpkin (Cucurbita spp.). Horti. Res. (2020) 7:121 https://doi.org/10.1038/s41438-020-00342-9
  18. 18 B.Aloni, R.Cohen, L.Karni, H.Aktas, M.Edelstein. Hormonal signaling in rootstock–scion interactions. Sci. Horti. 127 (2010) 119–126doi.org/10.1016/j.scienta.2010.09.003
  19. 19 K.Ando, K. M Carr, R. Grumet. Transcriptome analyses of early cucumber fruit growth identifies distinct gene modules associated with phases of development. BMC Ge-nomics, vol.13,518 (2012) https://doi.org/10.1186/1471-2164-13-518
  20. 20 P. Liu, X. Yang, Y. Zhang, Sh. Wang, Q. Ge, Q. Li, Ch. Wang, Q. Shi, Zh. Ren, L. Wang. Genome-Wide Identification of Two-Component Signal Transduction System Genes in Melon (Cu-cumis melon L.). Agri. Sci.. Vol.9 No.4, April 201809(04):469-479. doi:10.4236/as.2018.94032
  21. 21 H.Sun, Sh.Wu, G.Zhang, Ch.Jiao, Sh.Guo, Y.Ren, J.Zhang, H.Zhang, G.Gong, Zh.Jia, F.Zhang, J.Tian, W.J.Lucas, J.J.Doyle, H.Li, Zh.Fei, Y.Xu. Karyotype Stability and Unbiased Frac-tionation inthe Paleo-Allotetraploid Cucurbita Genomes. Molecular Plant 10, 1293–1306, 2017 https://doi.org/10.1016/j.molp.2017.09.003
  22. 22 C.Wang, W.Li, F.Chen, Y.Cheng, X.Huang, B.Zou, Y.Wang, W.Xu, S.Qu. Genome-wideidentification and characterization ofmembers of the ACS gene family inCucurbita maxima and their transcriptional responses to thespecific treatments. Molec. Sci.2 022, 23, 8476.2022, 23, 8476. https://doi.org/10.3390/ijms23158476
  23. 23L.Gong, M.Pachner, K.Kalai, T.Lelley. SSR-based genetic linkage map of Cucurbitamos-chata and its synteny with Cucurbita pepo. Genome. 2008. Vol. 51, No. 11. p.878–887. doi:10.1139/G08-072
  24. 24 Manda D.N., Prasad R.V., Palmei G. Physico-chemical characterisation of pumpkin seeds. Inter. J. .Chem. Stud.. 2018. Vol. 6(5). Р. 828-831. https://www.doi.org/10.22271/allresearch
  25. 25 Овощеводство защищенного грунта /В.А. Брызгалов, В.Е. Советкина, Н.И. Савино-ва и др. Под ред. В. А. Брызгалова. 2-е изд., перераб, и доп. -М.:Колос, 1995. -325с.
  26. 26 Шойбекова А.Ж., Джантасов С.К., Нусипжанов Н.С. Прививка гибрида огурца (лат. Cucumis Sativus) на подвои тыквы (лат. Cucurbita), устойчивых к патогену Fusarium. Исследования, результаты. № 1 (89) 2021 с.322-331 DOI:10.37884/1-2021/18
  27. 27 A.Zh. Shoibekova, S.K. Jantassov, A.S. Jantassova, A.T. Samatov, T.S. Sagindykov, A.N. Karimova, G.A. Serikbayeva, M.R. Toishimanov, G.T. Bari. Influence of selected rootstock on growth parameters, accumulation of IAA and vitamins in scions of Cucumis sativus and Cucumis melo//Vavilov J. Gen. Breed. 2025;29(4):559-567 doi 10.18699/vjgb-25-59

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 145–155. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/13.
(1)ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 145-155. https://doi.org/10.37884/3-2025/13.
ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 145-155. https://doi.org/10.37884/3-2025/13
ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 145–155, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/13. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/967. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 145-55. https://doi.org/10.37884/3-2025/13.
“ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 145–155. doi:10.37884/3-2025/13.
[1]“ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 145–155, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/13.
“ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 145-5, https://doi.org/10.37884/3-2025/13.
“ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 145–155. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/967.
1.ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):145-5. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/967
1.ҚАРАҚАУЫНҒА (CUCURBITA FICIFOLIA) БҮЙІР ТІЛІНДІСІ ТЕЛУ ӘДІСІМЕН ҚИЯР СОРТҮЛГІЛЕРІНІН ӨНІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):145-155. doi:10.37884/3-2025/13