APPLICATION OF MINERAL AND ORGANIC BIOSTIMULANTS TO IMPROVE GROWTH INDICATORS AND LEAF SURFACE AREA IN APPLE ORCHARDS OF SOUTHEASTERN KAZAKHSTAN

Saltanat Maulenova; Aigul Zhapparova; Hairinissa Aisakulova; Tursunay Vasilina; Zhenisgul Bakenova; Karlyga Karayeva

doi:10.37884/2-2025/33

Аңдатпа

Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы құрғақ климат пен суару қажеттілігімен сипатталатын жағдайларда бақ шаруашылығында органикалық биологиялық белсенді препараттарды қолдану болашағы зор бағыт болып табылады. Бұл мақалада Агрофлорин, Al Karal және Биосок Energy плюс препараттарының Голден Делишес сортының алма ағашына биометриялық көрсеткіштерге әсерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеуде негізгі назар өсінділер ұзындығының, бұтақтардың диаметрінің, жапырақ бетінің ауданының және өсімдіктердің басқа да морфологиялық белгілерінің қалыптасуына аударылды.

Бұл зерттеудің ғылыми жаңалығы – топырақ микроорганизмдерінің белсенділігін арттыратын органикалық тыңайтқыштар мен биопрепараттарды қолдану технологиясын әзірлеуде болып табылады. Бұл микроорганизмдер топырақтағы биологиялық үдерістерді реттеп, өсімдіктердің тамыр жүйесі арқылы қоректік заттарды тиімді сіңіруіне ықпал етеді.

Оңтүстік-шығыс Қазақстанның суармалы ашық қоңыр топырақтарында жүргізілген тәжірибелік зерттеулер органикалық тыңайтқыштар мен биопрепараттардың, әсіресе «БиоСок Energy Plus», Агрофлорин және Alkaral препараттарының, пайдалы топырақ микроорганизмдерінің тіршілік белсенділігін арттырып, өсімдіктердің қоректенуін жақсартатынын көрсетті.

Топырақ микроорганизмдері органикалық заттарды минералдандыру және көміртек пен азотты пайдалана отырып, жасушалық ақуыздарды синтездеу үдерісінде маңызды рөл атқарады. Актиномицеттер, зең саңырауқұлақтары және бактериялар секілді микробтар топтары органикалық заттарды ыдырату арқылы топырақтағы азот қорын толықтырады. Олар үшін азоттың негізгі көзі – тез еритін азот қосылыстары, бұл органикалық тыңайтқыштар мен биопрепараттарды енгізу арқылы қамтамасыз етіледі.

Зерттеу нәтижесінде, әсіресе БиоСок Energy Plus пен Агрофлорин органикалық тыңайтқыштарының, аммонификациялаушы бактериялар, псевдомонадтар, амилолитикалық бактериялар және микромицеттер флорасының санына оң әсер ететіні анықталды. Бұл өз кезегінде алма ағаштарының тамыр жүйесінің қоректенуін жақсартып, олардың жалпы физиологиялық жағдайын күшейтеді.

алма ағашы биопрепараттар жапырақ беті биометрия органикалық егіншілік Голден Делишес Қазақстанның оңтүстік-шығысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Ilchenko, A.V. Ecological Problems of Agriculture. // Problems of Modern Economics. – 2015. – No. 23. – P. 97–102.
2 Bashkin, V.N. Modern Problems of the Biologicalization of Agriculture. // Life of the Earth. – 2022. – No. 2. – P. 180–191.
3 Sokolov, N.A., Dyachenko, O.V., Babyak, M.A. Trends in the Biologicalization of Agriculture in the Bryansk Region. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2021. – No. 2. – P. 65–73.
4 Dolgopolova, N.V., Malysheva, E.V., Nagornykh, A.V., Voronina, A.A., Kovynyev, B.M. Fundamentals of the Biologicalization of Agriculture in Agricultural Agro-landscapes. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2021. – No. 7. – P. 6–11.
5 Lovchikov, A.P., Lovchikov, V.P., Pozdeev, E.A. Biologicalization of Agriculture in Resource-saving Technologies for Grain Crops Cultivation. // MNIJ. – 2016. – No. 1–2 (43). – P. 44–47.
6 Nasiyev B. N., Bekkaliyeva A. K., Vassilina T. K., Shibaikin V. A., Zhylkybay A. M.“Biologized Technologies for Cultivation of Field Crops in the Organic Farming System of West Kazakhstan.” Journal of Ecological Engineering, 2022; 23(8): 77–88.
7 Abilgazieva Zh., Sabyŕova M., Duı̈sembekova G., Uzbekova R.“Economic Efficiency and Prospects of Implementing Biological Methods of Plant Protection in Agriculture: Example of Kazakhstan.” Vestnik KazNU, 2015.
8 Zezin, N.N., Namyatov, M.A., Postnikov, P.A., Zubarev, Yu.N. Assessment of the Effectiveness of Biologicalization Factors in Agriculture in the Ural Region. // Perm Agrarian Bulletin. – 2019. – No. 1 (25). – P. 34–41.
9 Lukmanov, A.A., Gairov, R.R., Karimova, L.Z. Biologicalization of Agriculture – An Affordable Source for Increasing Soil Fertility. // Agrochemical Bulletin. – 2015. – No. 2. – P. 6–9.
10 Lukin, S.V. Influence of the Biologicalization of Agriculture on Soil Fertility and Agrocenosis Productivity (Using the Example of the Belgorod Region). // Agriculture. – 2021. – No. 1. – P. 11–15.
11 Егорова Л.А.Установление потребности яблони в удобрениях методами почвенно-растительной диагностики. садоводстве. Москва. 1986г. сс.47-56
12 Кудрявец Р.П. Продуктивность яблони. Москва. 1987. -303с.
13 Mudrykh, N.M. Biologicalization of Agriculture – The Basis for Preserving Soil Fertility in the Non-Chernozem Zone. // Bulletin of AGAU. – 2017. – No. 9 (155). – P. 28–34.
14 Masalov, V.N., Berezina, N.A., Lobkov, V.T., Bobkova, Yu.A. Soil Fertility Management Based on the Intensification of Biological Factors in Farming Systems. // Bulletin of OrelSAU. – 2021. – No. 3 (90). – P. 10–17.
15 Lobkov, V.T., Abakumov, N.I., Bobkova, Yu.A., Napolov, V.V. Intensification of Biological Factors of Soil Fertility Reproduction in Agriculture: Monograph. – Orel: Publishing House of FSBEI HE Orel SAU, 2016. – 160 p.
16 Dudkin, I.V., Dudkina, T.A. Bioenergetic Assessment of Biologicalization Factors in Agriculture. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2017. – No. 2. – P. 6–10.
17 Koinova, A.N. Biologicalization of Agriculture: Realities and Prospects. // AgroForum. – 2019. – No. 7. – P. 41–47.
18 http://kazakhstan.pogoda360.ru/333984/january/
19 Suleimenova N.Sh., Togisbaeva A., Makhamedova B. Influence of abiotic factors of the ecosystem on the growth and development of fruit crops, apple trees under climate change. – Research, results. No2 (102) 2024. –Р.63-74.
20 Kuznetsov, V.I., Shaulsky, Yu.M., Gilyazetdinov, Sh.Ya. Anti-stress High-yield Agriculture (AVZ) – A Biotechnology for the Cultivation of Crops as an Innovative Basis of Modern Agriculture. // Achievements of Science and Technology in the Agro-industrial Complex. – No.5. – 2011. – P. 17–19.
21 Kolomiets, E.I., Romanovskaya, T.V., Zdor, N.A. Microbial Pesticides: Theoretical and Applied Aspects. // Materials of the Scientific Conference. – Chisinau, 2004. – P. 428–432.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 335–344. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/33.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 335-344. https://doi.org/10.37884/2-2025/33.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 335-344. https://doi.org/10.37884/2-2025/33

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 335–344, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/33. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/943. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 335-44. https://doi.org/10.37884/2-2025/33.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 335–344. doi:10.37884/2-2025/33.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 335–344, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/33.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 335-44, https://doi.org/10.37884/2-2025/33.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 335–344. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/943.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):335-44. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/943

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АЛМА БАҚТАРЫНДА ӨСУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ЖАПЫРАҚ БЕТІНІҢ АУДАНЫН ЖАҚСАРТУ ҮШІН МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ БИОСТИМУЛЯТОРЛАРДЫ ҚОЛДАНУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):335-344. doi:10.37884/2-2025/33

[1] 1 Ilchenko, A.V. Ecological Problems of Agriculture. // Problems of Modern Economics. – 2015. – No. 23. – P. 97–102.

[2] 2 Bashkin, V.N. Modern Problems of the Biologicalization of Agriculture. // Life of the Earth. – 2022. – No. 2. – P. 180–191.

[3] 3 Sokolov, N.A., Dyachenko, O.V., Babyak, M.A. Trends in the Biologicalization of Agriculture in the Bryansk Region. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2021. – No. 2. – P. 65–73.

[4] 4 Dolgopolova, N.V., Malysheva, E.V., Nagornykh, A.V., Voronina, A.A., Kovynyev, B.M. Fundamentals of the Biologicalization of Agriculture in Agricultural Agro-landscapes. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2021. – No. 7. – P. 6–11.

[5] 5 Lovchikov, A.P., Lovchikov, V.P., Pozdeev, E.A. Biologicalization of Agriculture in Resource-saving Technologies for Grain Crops Cultivation. // MNIJ. – 2016. – No. 1–2 (43). – P. 44–47.

[6] 6 Nasiyev B. N., Bekkaliyeva A. K., Vassilina T. K., Shibaikin V. A., Zhylkybay A. M.“Biologized Technologies for Cultivation of Field Crops in the Organic Farming System of West Kazakhstan.” Journal of Ecological Engineering, 2022; 23(8): 77–88.

[7] 7 Abilgazieva Zh., Sabyŕova M., Duı̈sembekova G., Uzbekova R.“Economic Efficiency and Prospects of Implementing Biological Methods of Plant Protection in Agriculture: Example of Kazakhstan.” Vestnik KazNU, 2015.

[8] 8 Zezin, N.N., Namyatov, M.A., Postnikov, P.A., Zubarev, Yu.N. Assessment of the Effectiveness of Biologicalization Factors in Agriculture in the Ural Region. // Perm Agrarian Bulletin. – 2019. – No. 1 (25). – P. 34–41.

[9] 9 Lukmanov, A.A., Gairov, R.R., Karimova, L.Z. Biologicalization of Agriculture – An Affordable Source for Increasing Soil Fertility. // Agrochemical Bulletin. – 2015. – No. 2. – P. 6–9.

[10] 10 Lukin, S.V. Influence of the Biologicalization of Agriculture on Soil Fertility and Agrocenosis Productivity (Using the Example of the Belgorod Region). // Agriculture. – 2021. – No. 1. – P. 11–15.

[11] 11 Егорова Л.А.Установление потребности яблони в удобрениях методами почвенно-растительной диагностики. садоводстве. Москва. 1986г. сс.47-56

[12] 12 Кудрявец Р.П. Продуктивность яблони. Москва. 1987. -303с.

[13] 13 Mudrykh, N.M. Biologicalization of Agriculture – The Basis for Preserving Soil Fertility in the Non-Chernozem Zone. // Bulletin of AGAU. – 2017. – No. 9 (155). – P. 28–34.

[14] 14 Masalov, V.N., Berezina, N.A., Lobkov, V.T., Bobkova, Yu.A. Soil Fertility Management Based on the Intensification of Biological Factors in Farming Systems. // Bulletin of OrelSAU. – 2021. – No. 3 (90). – P. 10–17.

[15] 15 Lobkov, V.T., Abakumov, N.I., Bobkova, Yu.A., Napolov, V.V. Intensification of Biological Factors of Soil Fertility Reproduction in Agriculture: Monograph. – Orel: Publishing House of FSBEI HE Orel SAU, 2016. – 160 p.

[16] 16 Dudkin, I.V., Dudkina, T.A. Bioenergetic Assessment of Biologicalization Factors in Agriculture. // Bulletin of the Kursk State Agricultural Academy. – 2017. – No. 2. – P. 6–10.

[17] 17 Koinova, A.N. Biologicalization of Agriculture: Realities and Prospects. // AgroForum. – 2019. – No. 7. – P. 41–47.

[18] 18 http://kazakhstan.pogoda360.ru/333984/january/

[19] 19 Suleimenova N.Sh., Togisbaeva A., Makhamedova B. Influence of abiotic factors of the ecosystem on the growth and development of fruit crops, apple trees under climate change. – Research, results. No2 (102) 2024. –Р.63-74.

[20] 20 Kuznetsov, V.I., Shaulsky, Yu.M., Gilyazetdinov, Sh.Ya. Anti-stress High-yield Agriculture (AVZ) – A Biotechnology for the Cultivation of Crops as an Innovative Basis of Modern Agriculture. // Achievements of Science and Technology in the Agro-industrial Complex. – No.5. – 2011. – P. 17–19.

[21] 21 Kolomiets, E.I., Romanovskaya, T.V., Zdor, N.A. Microbial Pesticides: Theoretical and Applied Aspects. // Materials of the Scientific Conference. – Chisinau, 2004. – P. 428–432.