Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ

Гульвира Есенбаева 1 , Серік Кененбаев 1 , Елдос Жанбырбаев 1 , Қаламқас Құланбай 1 , Аружан Ильяс 1 , Ақниет Құсбек 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/2-2025/18 Бет. 183-190 Қабылданды 02.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Бұршақ тұқымдас дақылдар, биоклиматтық ресурстарды барынша толық пайдалануға және заманауи егіншіліктің биологиялық және экологиялық мәселелерін шешуге бағытталған органикалық ауыл шаруашылығының негізгі буыны болып табылады. Қазақстанның оңтүстік-шығыс өңірі жағдайында дәстүрлі түрде күздік бидай, күздік арпа және күздік тритикале өсіріледі, ал осы аймақ үшін күздік ас бұршағы мүлдем жаңа дақыл болып табылады. Ұсынылып отырған мақалада Серб селекциясының, далалық күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының көк балаусасының, дәнінің және сабанының өнімділігі мен сапалық көрсеткіштері бойынша жүргізілген зерттеу нәтижелері келтірілген. Қазақстанның оңтүстік-шығысында күздік ас бұршақ 13,2 ц/га дән, 21,1 ц/га сабан, 288,5 ц/га жасыл және 93,8 ц/га құрғақ масса берді. Күздік ас бұршағының көк балаусасы, сабаны және дәні тиісінше 21,13%, 15,43% және 25,67% ақуызбен қамтамасыз етті. Майдың максималды мөлшері (4,53%) көк балаусасында, ал минималды мөлшері (0,48%) дәнінде болды. Крахмалдың максималды мәні (16,40%) дәнінен, ал минималды мәні (0,85%) сабанынан алынды. Талшық (33,61%) сабанда көбірек кездеседі. Бір килограмм астықта 1,16 мал азықтық бірлік, 225,87 г қорытылатын ақуыз, 11,71 мдж алмасу энергиясы және 1,17 энергетикалық мал азықтық бірлік болды. Ал бұл көрсеткіштер ас бұршағының көк балаусасы мен сабанында айтарлықтай төмен.

күздік ас бұршақ дән көк балауса сабан өнімділік сапа көрсеткіштері

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Гусманов, Р.У. Оценка экономической эффективности зернобобовых культур как элемент перехода к инновационному развитию / Р.У.Гусманов, Г.Ф.Мукминова // Экономика сельскохозяйственных и перерабатывающих предприятий. – 2010. – № 6. – С. 34-37.
  2. 2. Гречко, В.В. Проблемы возделывания гороха в условиях Краснодарского края и пути их решения / В.В.Гречко, Л.В.Валько, Л.И.Валиуллина // Сибирский вестник с/х наук. – Новосибирск, 2000. - № 3-4. – С. 39-64.
  3. 3. Атакулов, Т., Ержанова, К., Сманов, А., Жунисхан, Д., Толеков, А. & Назаров, Х. (2024). ОСОБЕННОСТИ ВОЗДЕЛЫВАНИЯ ГОРОХА ПРИ ПРОМЕЖУТОЧНОМ ПОСЕВЕ. Izdenister Natigeler, (2 (102), 313–322. https://doi.org/10.37884/2-2024/30
  4. 4. Современная технология возделывания зернобобовых культур в Республике Башкортостан (методические рекомендации) / Коваленко Н.А., Насыров И.С., Сураков И.И., Шириев В.М., Сахибгареев А.А. и др. – Уфа, Мир печати, 2015. – 80 с.
  5. 5. Пармакли Дмитрий. ГОРОХ – ВАЖНАЯ КУЛЬТУРА В СТРУКТУРЕ ПОСЕВНЫХ ПЛОЩАДЕЙ. Международная научно-практическая конференция «Наука. Образование. Культура», 31-ая годовщина Комратского государственного университета. 268-271 https://ibn.idsi.md/sites/default/files/imag_file/p-268-271.pdf
  6. 6. Панов Б.К. Результаты селекции гороха // Достижение науки и техники АПК. – 2007. – № 2. – С. 18-19
  7. 7. Задорин А.Д., Исаев А.П., Лапин А.П. Средообразующая роль бобовых культур. – Орел, 2003. – 126 с.
  8. 8. Расширяем севооборот: озимый горох. http://agropravda.com/news/semena/12269-rasshirjaem-sevooborot-ozimyj-goroh 22.03.2022
  9. 9. http://www.cnshb.ru/AKDiL/0051/base/RP/001057.shtm
  10. 10. Kenenbayev, S., Yessenbayeva. G., Zhanbyrbayev. Y., Yelnazarkyzy, R., Nurgaziev, R., s Seitkadyr, K., Muzdybayeva, K & Seilkhan. A. (2022) Adaptation of Serbian winter pea (Pisum sativum) varieties in the foothills zone of south-east regions of Kazakhstan / Research on Crops, 23 (1): 156-162
  11. 11. Kenenbayev, S., Yessenbayeva, G., Zhanbyrbayev, Y., Zhaksylyk, T. (2022) Ecological and economic indicators of adapted winter pea varieties of foreign breeding in the conditions of Kazakhstan /News of the National Academy of sciences of the republic of Kazakhstan, Series of biological and medical, Volume 1, Number 348, 5-15

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 183–190. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/18.
(1)КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 183-190. https://doi.org/10.37884/2-2025/18.
КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 183-190. https://doi.org/10.37884/2-2025/18
КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 183–190, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/18. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/899. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 183-90. https://doi.org/10.37884/2-2025/18.
“КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 183–190. doi:10.37884/2-2025/18.
[1]“КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 183–190, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/18.
“КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 183-90, https://doi.org/10.37884/2-2025/18.
“КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 183–190. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/899.
1.КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):183-90. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/899
1.КҮЗДІК АС БҰРШАҒЫ «КОСМАJ» СОРТЫНЫҢ КӨК БАЛАУСАСЫ, ДӘНІ МЕН САБАНЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ ЖӘНЕ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):183-190. doi:10.37884/2-2025/18