"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ

Кайрат Искаков; Нурлан Малмаков; Айгуль Сембаева; Бейбит Кулатаев; Максат Тастаганов; Сагдат Елболсын

doi:10.37884/2-2025/02

Аңдатпа

Мақалада "Тоқан-1", "Медхан" және "Разахун"ШҚ-да қазақтың құйрықты қойларының көбею өнімділігін зерттеу бойынша материалдар ұсынылған. Үш отарда 2023 жылғы қарашада 950 аналық қазақтың құйрықты және шетелдік қошқарлардың жаңадан алынған ұрығымен жатыр мойнына ұрықтандырылды. Табиғи куйлеген қойларды тәулігіне бір рет таңертең 6-дан 7-ге дейін қошқарлардың көмегімен анықталды. 11 ірі қошқардың ұрығын жасанды қынаптың көмегімен алынды. Екі рет жатыр мойнына ұрықтандыру сағат 9-дан 10-ға дейін және 16-дан 17-ге дейін жүргізілді. Барлығы 950 ұрықтандырылған қойдың 868 басы мерзімінде қоздады. Барлығы 914 қозы немесе орта есеппен 104 қозы 100 аналыққа шаққанда туылғаны. Дорпер мен прекостың будан қозыларының салмағы "Тоқан-1" ШҚ-да орта есеппен 4,7±0,17(n =96) және 5,0±0,19 (n =95) кг; "Медхан" ШҚ будан дорпер қозылар 4,3±0,21 кг (n=44) құрады. "Разахун" ШҚ австралиялық ақ будан қозылар сәйкесінше 4,8±0,25 (n=195) кг. Туылған кезде будан қозылардың тірі салмағы 0,6-0,7 кг таза тұқымды қозылардың көрсеткіштерінен сәл төмен болды. Жалпы, алынған қозыларда оның әлсіреу белгілері жоқ күшті конституция байқалды. Бақылау қозыларының туу кезіндегі орташа тірі салмағы: "Тоқан-1" ШҚ 5,1±0,21 кг; "Медхан" ШҚ 4,9±0,22 кг; "Разахун" ШҚ тиісінше 5,4±0,18 кг құрады."Тоқан-1 "Медхан" және "Разахун" ШҚ-ның шетелдік Австралиялық ақ, дорпер және прекос тұқымды қошқарлардың ұрығымен ұрықтанған қазақтың құйрықты қылшық жүнді саулықтардың төлдеу нәтижелері жақсы дәрежедегі көрсеткіштермен сипатталады.

құйрықты қой дене салмағы ұрық қойды қолдан ұрықтандыру көптөлділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.https://stat.gov.kz/[Электронный ресурс]ref=bluescreen.kz
2.Муканова Л., Садыкулов Т., Адылканова Ш. Малмаков Н. Рост, развитие и мясная продуктивность курдючных ягнят разных генотипов.[Текст]/ Л. Муканова Т. Садыкулов Ш. Адылканова Н. Малмаков // Izdenister Natigeler, (2 (98), (2023) 60–68. https://doi.org/10.37884/2-2023/06
3.Chadwick M. and Pearce K. Nutritional management of Dorpers for reproduction and growth in Australia. [Text]/ literature review М. Chadwick К. Pearce // Final Report. Facey Goup. Project B.COM.0320, Published by Meat & Livestock Australia Limited, Sydney 2013, 64 pp.
4.https://en.wikipedia.org/wiki/[Электронный ресурс] Australian_White_sheep.
5.Baringa Sheep Studs, owned & operated by Ian & Donna Gilmore and their sons Brayden & Lachlan. Oberon, New South Wales, [Электронный ресурс] Australia. Email: baringa@baringasheepstuds.com.au.
6. Gootwine E. Opportunities for genetic improvement toward higher prolificacy in sheep. [Text]/Invited review Е. Gootwine // Small Ruminant Research 2020, 186, 106090. https://doi.org/10.1016/j.smallrumres.2020.106090
7. Канапин К. Едилбаевская овца. [Учебник]/ К. Канапин// Алматы 2009, 184 с.
8. Алишев К.З. Актюбинские полугрубошерстные овцы. [Учебник]/ К.З. Алишев// Актюбинск 1994, 185 с.
9. Инструкция по искусственному осеменению овец и коз.[Текст]/Москва// Агропромиздат 1986,33 с.
10. Kandemir Ç. Effect of oxytocin added into sperm on artificial insemination in sheep. [Text]/Invited review С. Kandemir// Arch. Anim. Breed., 66, 61–69, https://doi.org/10.5194/aab-66-61-2023, 2023.
11. Williams K. and Macdonald S. Body Condition Scoring of Mature Sheep. [Text]/Invited review К.Williams and S. Macdonald// Technical Note TN702, ELEC, SAC Consulting, June 2018.
12. Плохинский Н.А. Биометрия.[Текст]/ Н.А.Плохинский// Новосибирск 1961,364 с.
13. Рахимов Ш.Т., Бобокалонов И.И. Основные направления повышения плодовитости овец гиссарской породы. [Текст]/ Ш.Т. Рахимов И.И. Бобокалонов// Известия Оренбургского гос. аграрного университета 2015, № 5, с. 157-159.
14. Pettigrew E., Hickson R., Morris S., Kenyon P., Corner-Thomas R., Haslin E. and Blair H. The Effect of Age of Dam and Birth Rank on the Reproductive Performance of Ewes as One- and Two-Year-Olds. [Text]/Invited review E. Pettigrew R. Hickson S. Morris P. Kenyon R. Corner-Thomas E. Haslin and H. Blair// Animals 2021, 11, 770. doi.org/10.3390/ani11030770
15. Halaweh W. Khnissi S. Ben Souf I. Salman M. M’Hamdi N. (2025). Impact of Mating Methods and Semen Preservation on Reproductive and Growth Performances in Palestinian Assaf Sheep.[Text]/Invited review W. Halaweh S. Khnissi I. Ben Souf M.Salman N.M’Hamdi// Biology, 14(1), 80. doi:10.3390/biology14010080.
16. Morel P.C.H., Morris S.T. and Kenyon P.R. Effects of birth weight on survival in twin born lambs.[Text]/Invited review P.C.H. Morel S.T. Morris and P.R. Kenyon// Proceedings of the New Zealand Society of Animal Production 2009, volume 69: p. 75-79.
17. Бегембеков К.Н., Тореханов А.А., Шауенов С.К., Кумганбаева Р.М., Альжаксина Н.Е. Рост и развитие дегересских овец актогайской популяции. [Текст]/ К.Н. Бегембеков А.А.Тореханов С.К. Шауенов Р.М. Кумганбаева Н.Е. Альжаксина// Вестник науки Каз. агротехн. универс. им. Сейфуллина 2016, № 4, 91: 27-31.
18. Cosentino IO, Balaro MFA, Menchaca A, Perez-Clariget R, Ungerfeld R, Brandão FZ. Recent advances in treatments for resynchronization of ovulation in small ruminants. [Text]/Invited review IO.Cosentino MFA. Balaro A. Menchaca R. Perez-Clariget R. Ungerfeld FZ. Brandão// Anim Reprod. 2023;20(1):e20220111. DOI: https://doi.org/10.1590/1984-3143-AR-2022-011
19. McGovern F. M., McHugh N.S., Pabiou T., McDermott K., Wall E. and Fetherstone N. Phenotypic factors associated with lamb live weight and carcass composition measurements in an Irish multi-breed sheep population. [Text]/Invited review F. M. McGovern N.S. McHugh T Pabiou K. McDermott E. Wall and N. Fetherstone// Translational Animal Science 2020, volume 4, issue 4, txaa206, https://doi.org/10.1093/tas/txaa206.
20. Yenilmez K, Arslan S, Kılıç S, Atalay H. The Effect of Twinship on Mineral Matter, Immunoglobulin G and Lamb Birth Weight in Late Pregnant Ewes and Their Newborn Lambs. [Text]/Invited review K. Yenilmez S. Arslan S. Kılıç H. Atalay// Van Vet J 2021, volume 32, issue 2, p. 62-68. DOI: https://doi.org/10.36483/vanvetj.883472.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. "ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 17–25. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/02.

(1)"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 17-25. https://doi.org/10.37884/2-2025/02.

"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 17-25. https://doi.org/10.37884/2-2025/02

"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 17–25, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/02. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/897. Acesso em: 15 sep. 2026.

“"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", ‘РАЗАХУН’ ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 17-25. https://doi.org/10.37884/2-2025/02.

“"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", ‘РАЗАХУН’ ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 17–25. doi:10.37884/2-2025/02.

[1]“"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", ‘РАЗАХУН’ ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 17–25, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/02.

“"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", ‘РАЗАХУН’ ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 17-25, https://doi.org/10.37884/2-2025/02.

“"ТОҚАН-1", "МЕДХАН", ‘РАЗАХУН’ ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 17–25. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/897.

1."ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):17-25. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/897

1."ТОҚАН-1", "МЕДХАН", "РАЗАХУН" ШҚ-ДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚОЙЛАРДЫҢ КӨБЕЮ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):17-25. doi:10.37884/2-2025/02

[1] 1.https://stat.gov.kz/[Электронный ресурс]ref=bluescreen.kz

[2] 2.Муканова Л., Садыкулов Т., Адылканова Ш. Малмаков Н. Рост, развитие и мясная продуктивность курдючных ягнят разных генотипов.[Текст]/ Л. Муканова Т. Садыкулов Ш. Адылканова Н. Малмаков // Izdenister Natigeler, (2 (98), (2023) 60–68. https://doi.org/10.37884/2-2023/06

[3] 3.Chadwick M. and Pearce K. Nutritional management of Dorpers for reproduction and growth in Australia. [Text]/ literature review М. Chadwick К. Pearce // Final Report. Facey Goup. Project B.COM.0320, Published by Meat & Livestock Australia Limited, Sydney 2013, 64 pp.

[4] 4.https://en.wikipedia.org/wiki/[Электронный ресурс] Australian_White_sheep.

[5] 5.Baringa Sheep Studs, owned & operated by Ian & Donna Gilmore and their sons Brayden & Lachlan. Oberon, New South Wales, [Электронный ресурс] Australia. Email: baringa@baringasheepstuds.com.au.

[6] 6. Gootwine E. Opportunities for genetic improvement toward higher prolificacy in sheep. [Text]/Invited review Е. Gootwine // Small Ruminant Research 2020, 186, 106090. https://doi.org/10.1016/j.smallrumres.2020.106090

[7] 7. Канапин К. Едилбаевская овца. [Учебник]/ К. Канапин// Алматы 2009, 184 с.

[8] 8. Алишев К.З. Актюбинские полугрубошерстные овцы. [Учебник]/ К.З. Алишев// Актюбинск 1994, 185 с.

[9] 9. Инструкция по искусственному осеменению овец и коз.[Текст]/Москва// Агропромиздат 1986,33 с.

[10] 10. Kandemir Ç. Effect of oxytocin added into sperm on artificial insemination in sheep. [Text]/Invited review С. Kandemir// Arch. Anim. Breed., 66, 61–69, https://doi.org/10.5194/aab-66-61-2023, 2023.

[11] 11. Williams K. and Macdonald S. Body Condition Scoring of Mature Sheep. [Text]/Invited review К.Williams and S. Macdonald// Technical Note TN702, ELEC, SAC Consulting, June 2018.

[12] 12. Плохинский Н.А. Биометрия.[Текст]/ Н.А.Плохинский// Новосибирск 1961,364 с.

[13] 13. Рахимов Ш.Т., Бобокалонов И.И. Основные направления повышения плодовитости овец гиссарской породы. [Текст]/ Ш.Т. Рахимов И.И. Бобокалонов// Известия Оренбургского гос. аграрного университета 2015, № 5, с. 157-159.

[14] 14. Pettigrew E., Hickson R., Morris S., Kenyon P., Corner-Thomas R., Haslin E. and Blair H. The Effect of Age of Dam and Birth Rank on the Reproductive Performance of Ewes as One- and Two-Year-Olds. [Text]/Invited review E. Pettigrew R. Hickson S. Morris P. Kenyon R. Corner-Thomas E. Haslin and H. Blair// Animals 2021, 11, 770. doi.org/10.3390/ani11030770

[15] 15. Halaweh W. Khnissi S. Ben Souf I. Salman M. M’Hamdi N. (2025). Impact of Mating Methods and Semen Preservation on Reproductive and Growth Performances in Palestinian Assaf Sheep.[Text]/Invited review W. Halaweh S. Khnissi I. Ben Souf M.Salman N.M’Hamdi// Biology, 14(1), 80. doi:10.3390/biology14010080.

[16] 16. Morel P.C.H., Morris S.T. and Kenyon P.R. Effects of birth weight on survival in twin born lambs.[Text]/Invited review P.C.H. Morel S.T. Morris and P.R. Kenyon// Proceedings of the New Zealand Society of Animal Production 2009, volume 69: p. 75-79.

[17] 17. Бегембеков К.Н., Тореханов А.А., Шауенов С.К., Кумганбаева Р.М., Альжаксина Н.Е. Рост и развитие дегересских овец актогайской популяции. [Текст]/ К.Н. Бегембеков А.А.Тореханов С.К. Шауенов Р.М. Кумганбаева Н.Е. Альжаксина// Вестник науки Каз. агротехн. универс. им. Сейфуллина 2016, № 4, 91: 27-31.

[18] 18. Cosentino IO, Balaro MFA, Menchaca A, Perez-Clariget R, Ungerfeld R, Brandão FZ. Recent advances in treatments for resynchronization of ovulation in small ruminants. [Text]/Invited review IO.Cosentino MFA. Balaro A. Menchaca R. Perez-Clariget R. Ungerfeld FZ. Brandão// Anim Reprod. 2023;20(1):e20220111. DOI: https://doi.org/10.1590/1984-3143-AR-2022-011

[19] 19. McGovern F. M., McHugh N.S., Pabiou T., McDermott K., Wall E. and Fetherstone N. Phenotypic factors associated with lamb live weight and carcass composition measurements in an Irish multi-breed sheep population. [Text]/Invited review F. M. McGovern N.S. McHugh T Pabiou K. McDermott E. Wall and N. Fetherstone// Translational Animal Science 2020, volume 4, issue 4, txaa206, https://doi.org/10.1093/tas/txaa206.

[20] 20. Yenilmez K, Arslan S, Kılıç S, Atalay H. The Effect of Twinship on Mineral Matter, Immunoglobulin G and Lamb Birth Weight in Late Pregnant Ewes and Their Newborn Lambs. [Text]/Invited review K. Yenilmez S. Arslan S. Kılıç H. Atalay// Van Vet J 2021, volume 32, issue 2, p. 62-68. DOI: https://doi.org/10.36483/vanvetj.883472.