Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)

Gulaisha Abdramanova 1 , Rustem Kadyrbekov 1

1 ҚР ҒЖБМ ҒК Зоология институты

doi.org/10.37884/2-2025/15 Бет. 155-161 Қабылданды 01.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Aphidina тұқымдастығына жататын ксеробионтты бітелер туыстары — Protaphis Börner, 1940, Brachyunguis B. Das, 1918, Xerobion Nevsky, 1928 — жүйелілігі мен таксономиясы бойынша мәселелер әлі де өзекті болып отыр. Бұл туыстардың өкілдері Қазақстан аумағында кең таралған, олар сазды, құмды, тасты және тұзды шөлдерде, сондай-ақ дала және орманды дала аймақтарында кездеседі. Xerobion Nevsky, 1928 туысы Оңтүстік Палеарктиканың құрғақ аймақтарына тән. Қазіргі уақытта бұл туысқа әлемдік фаунада белгілі 21 түр кіреді. Қазақстанда осы туысқа жататын 15 түр анықталған. Барлық белгілі түрлер — Chenopodiaceae және Asteraceae тұқымдастарына жататын өсімдіктердің жер бетіндегі бөліктерінде тіршілік ететін тар маманданған олигофагтар немесе монофагтар.

2022 жылы Тарбағатай жотасының солтүстік макробөктерінде (Сынтас шатқалы) Seriphidium sublessingianum өсімдігінде Xerobion hortobagyi (Szelegiewicz, 1978) түрінің бірнеше дарасы алғаш рет жиналды. Бұған дейін бұл түр тек Венгрия мен Словакия далаларынан белгілі болған. Бұл жұмыста аталған түрдің морфологиялық сипаттамалары келтіріліп, оның ықтимал таралу аймақтары талқыланды. Сонымен қатар ақпараттық таралу картасы жасалды.

бітелер Xerobion X. hortobagyi алғаш анықталуы Aphididae Aphidina Тарбағатай жотасы Қазақстан

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Abdramanova G.A., Kadyrbekov R.Kh. Taxonomic diversity of Aphids (Hemiptera: Aphidomorpha) damaging plants of the Amaranthaceae and Asteraceae (Artemisia) families in the pasture territories of South-Eastern Kazakhstan [Text] / Abdramanova G.A., Kadyrbekov R.Kh. // Izdenister, natizheler – research, results. 2023 № 3(99). С. 73‒81. ISSN 2304-3334. https: //doi.org./10.37884/3-2023/07
  2. 2 Szelegiewicz H. Three new aphid species (Hom., Aphidoidea) from Artemisia in Hungary [Text] / Szelegiewicz H. // Acta Zoologica Academie Scince Hungary. ‒ 1978. ‒ V. 24. ‒ P. 211‒218
  3. 3 Goffova K., Wojciechowski W. Checklist of Aphidomorpha (Hemiptera: Sternorrhyncha) known from Slovakia [Text] / K. Goffova, W. Wojciechowski // Folia faunistica Slovaca. ‒ 2013. ‒ V. 18. ‒ No 3. ‒ P. 275–300
  4. 4 Blackman R.L. & Eastop V.F. Aphids on the World’s Herbaceous Plants and Shrubs. London: Wiley, 2006. ‒ P. 1‒2. ‒ 1439 pp. (updated version available online at www.aphidsonworldsplants.info, 09.2021).
  5. 5 Favret C. Aphid Species File. 2023. Version 5.0/5.0) [retrieval date]. <http:/Aphid.Species.File.org>.
  6. 6 Кадырбеков Р.Х. Тли (Hemiptera, Aphidomorpha) Казахстана и Средней Азии (Определитель) [Текст] / Р.Х. Кадырбеков – Алматы: ИП «Волкова», 2022. – 412 с. ISBN: 978-601-80704-9-5
  7. 7 Kadyrbekov R.Kh. A new species of genus Xerobion Nevsky, 1928 (Hemiptera: Aphidoidea, Aphididae) from Kazakhstan, with a key to apterous viviparous females of the genus [Text] / R.Kh. Kadyrbekov // Far Eastern Entomologist. – 2021. ‒ No 431. ‒ P. 10–16. https://doi.org/10.25221/fee.431.2
  8. 8 Kadyrbekov R. Kh. Aphids (Homoptera, Aphidoidea) of the mountains of Kazakhstan [Text] / R.Kh. Kadyrbekov // Saarbrücken: LAP, ‒ 2014. ‒ 442 p.
  9. 9 Plants on the World Online < http://powo.science.kew.org/>. ‒ 2024.
  10. 10 Holman J. Host plant catalog of Aphids: Palearctic region / J. Holman // Springer. ‒ 2009. ‒ 1114 p. http://link.springer.com/referencework/10.1007/978-1-4020-8286-3/page1 retrieved on 12/04.2013.
  11. 11 Голоскокова В.П. (ред.) Иллюстрированный определитель растений Казахстана [Текст] / В.П. Голоскокова. ‒ Алма-Ата, 1972. ‒ T. 2 ‒ 571 с.
  12. 12 Поляков П.П. Систематика и происхождение сложноцветных [Текст] / П.П. Поляков. ‒ Алма-Ата: Наука, 1967. ‒ 334 с.
  13. 13 Николаев В. А. Ландшафты азиатских степей [Текст] / В. А. Николаев. ‒ Москва: издательство МГУ, 1999. ‒ 286 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 155–161. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/15.
(1)XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 155-161. https://doi.org/10.37884/2-2025/15.
XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 155-161. https://doi.org/10.37884/2-2025/15
XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 155–161, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/15. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/893. Acesso em: 15 sep. 2026.
“XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 155-61. https://doi.org/10.37884/2-2025/15.
“XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 155–161. doi:10.37884/2-2025/15.
[1]“XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 155–161, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/15.
“XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 155-61, https://doi.org/10.37884/2-2025/15.
“XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA)”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 155–161. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/893.
1.XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):155-61. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/893
1.XEROBION HORTOBAGYI (SZELEGIEWICZ 1978) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА АЛҒАШ ТІРКЕЛУІ ЖӘНЕ БИОНОМИЯСЫ БОЙЫНША ЕСКЕРТПЕЛЕРІМЕН (HEMIPTERA: APHIDOMORPHA). Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):155-161. doi:10.37884/2-2025/15