ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ

Серік Кененбаев; Гульвира Есенбаева; Ержан Абилдаев; Елдос Жанбырбаев; Айдос Бектурганов; Нурпейис Калдыкозов

doi:10.37884/1-2025/49

Аңдатпа

Экологиялық проблемалардың шиеленісуі табиғатты пайдаланудың жаңа бағытын жүзеге асыруға, органикалық ауыл шаруашылығын қалыптастыруға және дамытуға алып келді. Ол антропоцентристік концепциядан бас тартуға және табиғат құндылығын мойындауға негізделуі тиіс.Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысында жүгері мен майбұршақ дақылдарын биологияландару әдістерін пайдаланып өсіру мәселелері қарастырылған. Биологияландыру әдістері ретінде биогумус,көң, HansePlant, БиоЭкоГум, Тумат, Агрофлорин сияқты органикалық және биологиялық тыңайтқыштар мен биологиялық биопрепараттар пайдаланылды. Далалық тәжерибелік зерттеулер 2021-2024 жылдары Қазақстанның оңтүстік-шығысында, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Балтабай ауылында орналасқан, «Балтабай 2030» ЖШС егіс алқабында жүргізілді. Биологияландыру әдістерін қолдану, жүгері мен майбұршақ дақылдарының өсуіне, дамуына, өнімділігіне және сапалық көрсеткіштеріне оң әсер етті. Жүгері өнімділігінің деңгейі биологияландыру әдістерін қолдануға байланысты 124,3-155,0 ц/га құрады, бұл көрсеткіштің мәні бақылау нұсқасында 94,1 ц/га болды. Майбұршақ өнімділігінің ең жоғары көрсеткіші HansePlant кешені (40,6 ц/га)мен БиоЭкоГум (38,7 ц/га) препараттарын қолданған нұсқаларында алынды. Бақылау нұсқасының өнімділігі 26,0 ц/га шамасында. Биологияландыру әдістерін пайдалану жүгері дәні құрамындағы ақуыз мөлшерінің 0,13-0,50 %-ға артуын, майбұршақ дәні құрамындағы май мөлшерінің 0,24-0,85%-ға артуын қамтамасыз етті.

Жүгері, майбұршақ, биологияландыру әдістері, өнімнің сапалық көрсеткіштері, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Добровольский, Г.В. Деградация почв – угроза экологического кризиса В сборнике: Куда движется век глобализации?/ Г.В. Добровольский // Волгоград, 2014. - С. 192-203.
2. Банькин В.А., Нужна другая система земледелия. [Электронный ресурс]. – URL: https://rynok-apk.ru
3. Григорук В.В., Климов Е.В. Органическое сельское хозяйство: концептуальная позиция. Проблемы агрорынка, июль-сентябрь, 2020. – С.88-101
4. Bhupenchandra, I., Devi, S. H., Basumatary, A., Dutta, S., Singh, L. K., Kalita, P., Bora, S. S., Devi, S. R., Saikia, A., Sharma, P., Bhagowati, S., Tamuli, B., Dutta, N., & Borah, K. (2020). Biostimulants: Potential and Prospects in Agriculture. International Research Journal of Pure and Applied Chemistry, 21(14), 20-35. https://doi.org/10.9734/irjpac/ 2020/v21i1430244.
5. Лобков, В.Т. Теоретические и практические аспекты биологизации земледелия в современных тенденциях развития мирового сельского хозяйства / В.Т. Лобков, С.А. Плыгун // Вестник АПК Ставрополья. - 2014. - №4 (16). - С. 150-154.
6. Mayer J., Gunst L., Maeder P. Productivity, quality and sustainability of winter wheat under long-term conventional and organic management in Switzerland. European Journal of Agronomy, 2015, vol. 65, pp. 27-39.
7. Vassilev N., Vassilev M., Lopez A. Unexploited potential of some biotechnological techniques for biofertilizer production and formulation. Applied Microbiology and Biotechnology, 2015, vol. 99, i. 12, pp. 4983-4996.].
8. Карабаев К.Б., Сулейменов Б.У., Сманов Ә.Ж. Ашық қара-қоңыр топырақ жағдайында жүгерінің өсіп-дамуы мен өнімділігін арттыруда биоорганикалық тыңайтқыштардың әсері / К.Карабаев және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 1 (101) 2024, 74-84.
9. Бастаубаева Ш.О., Слямова Н.Д., Жасыбаева Г.Д., Колусенко М.Г., Карабаев К.Б.Органикалық егіншілікте биотыңайтқыштар мен биостимуляторлардың дәндік жүгерінің түсімділігіне әсері / Ш.Бастаубаева және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (2-1) 2024, 149-158.
10. Әшірбеков М.Ж., Малицкая Н.В., Такенова Д.Е., Пучкова С.Ю., Аужанова М.А. Солтүстік Қазақстанда майбұршақ дақылдарына бактериялық препараттарды қолдану / М.Әшірбеков және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (981) 2023, 121-132.
11. Бастаубаева Ш.О., Бекбатыров М.Б., Жакатаева А.Н., Карабаев К.Б., Жасыбаева Г.Д.Органикалық егіншілік жағдайында майбұршақ дақылының өнімділігіне инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі / Ш.Бастаубаева және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (2-1) 2024, 182-190.
12. Кененбаев С.Б., Есенбаева Г.Л., Н.Калдыкозов. Зеленая технология возделывания кукурузы и их влияния на урожайность и качество продукции/ С Кененбаев и др. // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 3 (99) 2023, 209-219.
13. Кененбаев С.Б., Есенбаева Г.Л., Жанбырбаев Е.А., Бектурганов А.Н.Влияние биоудобрений и биопрепаратов на показатели плодородия и продуктивности сероземных почв юго-востока Казахстана / С Кененбаев и др. // Почвоведение и агрохимия, № 2, 2023, 44-56.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 459–469. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/49.

(1)ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 459-469. https://doi.org/10.37884/1-2025/49.

ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 459-469. https://doi.org/10.37884/1-2025/49

ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 459–469, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/49. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/839. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 459-69. https://doi.org/10.37884/1-2025/49.

“ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 459–469. doi:10.37884/1-2025/49.

[1]“ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 459–469, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/49.

“ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 459-6, https://doi.org/10.37884/1-2025/49.

“ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 459–469. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/839.

1.ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):459-6. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/839

1.ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮГЕРІ МЕН МАЙБҰРШАҚ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):459-469. doi:10.37884/1-2025/49

[1] 1. Добровольский, Г.В. Деградация почв – угроза экологического кризиса В сборнике: Куда движется век глобализации?/ Г.В. Добровольский // Волгоград, 2014. - С. 192-203.

[2] 2. Банькин В.А., Нужна другая система земледелия. [Электронный ресурс]. – URL: https://rynok-apk.ru

[3] 3. Григорук В.В., Климов Е.В. Органическое сельское хозяйство: концептуальная позиция. Проблемы агрорынка, июль-сентябрь, 2020. – С.88-101

[4] 4. Bhupenchandra, I., Devi, S. H., Basumatary, A., Dutta, S., Singh, L. K., Kalita, P., Bora, S. S., Devi, S. R., Saikia, A., Sharma, P., Bhagowati, S., Tamuli, B., Dutta, N., & Borah, K. (2020). Biostimulants: Potential and Prospects in Agriculture. International Research Journal of Pure and Applied Chemistry, 21(14), 20-35. https://doi.org/10.9734/irjpac/ 2020/v21i1430244.

[5] 5. Лобков, В.Т. Теоретические и практические аспекты биологизации земледелия в современных тенденциях развития мирового сельского хозяйства / В.Т. Лобков, С.А. Плыгун // Вестник АПК Ставрополья. - 2014. - №4 (16). - С. 150-154.

[6] 6. Mayer J., Gunst L., Maeder P. Productivity, quality and sustainability of winter wheat under long-term conventional and organic management in Switzerland. European Journal of Agronomy, 2015, vol. 65, pp. 27-39.

[7] 7. Vassilev N., Vassilev M., Lopez A. Unexploited potential of some biotechnological techniques for biofertilizer production and formulation. Applied Microbiology and Biotechnology, 2015, vol. 99, i. 12, pp. 4983-4996.].

[8] 8. Карабаев К.Б., Сулейменов Б.У., Сманов Ә.Ж. Ашық қара-қоңыр топырақ жағдайында жүгерінің өсіп-дамуы мен өнімділігін арттыруда биоорганикалық тыңайтқыштардың әсері / К.Карабаев және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 1 (101) 2024, 74-84.

[9] 9. Бастаубаева Ш.О., Слямова Н.Д., Жасыбаева Г.Д., Колусенко М.Г., Карабаев К.Б.Органикалық егіншілікте биотыңайтқыштар мен биостимуляторлардың дәндік жүгерінің түсімділігіне әсері / Ш.Бастаубаева және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (2-1) 2024, 149-158.

[10] 10. Әшірбеков М.Ж., Малицкая Н.В., Такенова Д.Е., Пучкова С.Ю., Аужанова М.А. Солтүстік Қазақстанда майбұршақ дақылдарына бактериялық препараттарды қолдану / М.Әшірбеков және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (981) 2023, 121-132.

[11] 11. Бастаубаева Ш.О., Бекбатыров М.Б., Жакатаева А.Н., Карабаев К.Б., Жасыбаева Г.Д.Органикалық егіншілік жағдайында майбұршақ дақылының өнімділігіне инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі / Ш.Бастаубаева және басқалар // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 2 (2-1) 2024, 182-190.

[12] 12. Кененбаев С.Б., Есенбаева Г.Л., Н.Калдыкозов. Зеленая технология возделывания кукурузы и их влияния на урожайность и качество продукции/ С Кененбаев и др. // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. № 3 (99) 2023, 209-219.

[13] 13. Кененбаев С.Б., Есенбаева Г.Л., Жанбырбаев Е.А., Бектурганов А.Н.Влияние биоудобрений и биопрепаратов на показатели плодородия и продуктивности сероземных почв юго-востока Казахстана / С Кененбаев и др. // Почвоведение и агрохимия, № 2, 2023, 44-56.