Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА

Гульназ Мамырбекова 1 , Есенкул Калыбекова 1 , Серік Саиров 2 , Анвар Шеров 3 , Самал Анапьянова 4 , Жазира Базарбаева 5

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 «Қазгидромет» РМК ; 3 Ташкент ауыл шаруашылығын суару және механикаландыру инженерлері институты; 4 "Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті" КЕАҚ; 5 Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

doi.org/10.37884/1-2025/25 Бет. 209-219 Қабылданды 15.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Бұл мақалада Өскемен қаласы шегінде Ертіс өзенінің жер үсті суларының сапасына гидрохимиялық көрсеткіштер бойынша баға берілген. 2024 жылдың барлық мерзімдерін қамти отырып, негізгі гидрохимиялық көрсеткіштердің (иондық құрамы, минералдылық, кермектілік, биогенді заттар, ОБҚ, ОХҚ) динамикасы келтірілген.   Өскемен қаласының шегінде Ертіс өзенінің жер үсті суларының гидрохимиялық көрсеткіштерінің таралуына кеңістіктік-уақыттық сипаттамасы белгіленді, ол зерттеудің әрбір нақты нүктесінде антропогендік жүктеме деңгейімен айқындалды.

Өскемен қаласының шегінде Ертіс өзенінің жер үсті суларының сапасын бағалау бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижесінде:

  • сутегі көрсеткішінің шамасы бойынша сәл сілтілі, минералданбаған, гидрокарбонат класы, кальций тобы. Су тасқыны кезінде жалпы минералдану 113-211 мг/дм3, жазғы-күзгі саба кезінде – 136-173 мг/дм3, қыста – 148-156 мг/дм3 құрайды. Судың кермектілігі 1,20 - 2,64 мг·экв/л аралығында ауытқиды, бұл Ертіс өзенінің жер үсті суларын «жұмсақ» санатқа жатқызуға мүмкіндік береді;
  • темірден басқа биогендік заттардың концентрациясы нормативтік көрсеткіштерге сәйкес келеді және балық шаруашылығы мақсатындағы су айдындары үшін рұқсат етілген шекті мәннен аспайды. Сонымен қатар, темір үшін балық шаруашылығының нормативтік мәнінен (0,1 мг/дм3) шамалы асып кетті;
  • ауыр металдардың, атап айтқанда мырыш пен марганецтің жалпы құрамы балық шаруашылығы су айдындары үшін шекті мәндерден (0,01 мг/дм3) шамалы асады.
су сапасы, судың химиялық құрамы, биогенді заттар, негізгі катиондар, негізгі иондар, минералдылық, ауыр металдар, су сапасының класы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Indra Sekhar Sen, Sarwar Nizam, Aqib Ansari, Michael Bowes, Bharat Choudhary, Miriam Glendell, Surajit Ray, Marian Scott, Claire Miller, Craig Wilkie, Rajiv Sinha. Geochemical evolution of dissolved trace elements in space and time in the Ramganga River, India. Environ Monit Assess (2023) 195:1150 https://doi.org/10.1007/s10661-023-11665-0.
  2. 2 Сазонов А.А., Лисина А.А., Ерина О.Н., Фролова Н.Л., Ломаков О.И., Платонов М.М. Синхронные исследования качества воды реки Волги //Водное хозяйство России: проблемы, технологии, управление. 2024. № 5. С. 98–114. https://doi.org10.35567/19994508-2024-5-98-114.
  3. 3 Решетняк О.С., Косменко Л.С., Коваленко А.А. Антропогенная нагрузка и качество воды на замыкающих створах рек арктической зоны России. Вестник Московского университета. Сер. 5. География и экология. 2022. № 3. С. 3–17.
  4. 4 Бурлибаев М.Ж., Бурлибаева Д.М., Рыскельдиева А.М., Ердесбай А.Н., Макаш К.К., Иканова А.С. Об изменении качества воды по гидрохимическим показателям поверхностного стока реки Ертис на приграничной с КНР территории. Гидрология. Вопросы географии и геоэкологии. 2020 -№1.
  5. 5 Романова С.М., Крупа Е.Г., Серикова А.С., Алексеев С.Н. Современная гидрохимическая характеристика водных объектов Казахстанской части бассейна р. Ертис. Гидрометеорология и экология. 2024 - №1. https://doi.org10.54668/2789-6323-2024-112-1-121-132.
  6. 6 Бурлибаев М.Ж., Бурлибаева Д.М., Рыскельдиева А.М., Кайдарова Р.К., Опп К., Амиргалиев Н.А. Динамика изменения концентраций загрязняющих веществ группы тяжелых металлов в поверхностных водах трансграничной реки ертис на территории Республики Казахстан. Хабаршы. География сериясы. №2 (57) 2020. https://doi.org/10.26577/JGEM.2020.v57.i2.05
  7. 7 Арынова Ш.Ж., Ажаев Г.С., Ахметов К.К., Колпакова В.П., Шаймарданов Ж.К. Современное состояние реки Ертис в условиях антропогенного воздействия. Вестник Национального ядерного центра РК. — 2024, № 2. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2024-2-34-42
  8. 8 Hydroecological assessment of the Kazakh part of the Yertis River under conditions of industrial development. Valentina Kolpakova, Yuliya Yeremeyeva, Samal Anapyanova, Gulnaz Mamyrbekova, Roza Nurekenova, Laura Utepbergenova, Zhanbolat Shakhmov, Aleksej Aniskin. Results in Engineering 24 (2024) 103578 https://doi.org/10.1016/j.rineng.2024.103578
  9. 9 Evaluation of the water quality of a highly polluted stream with water quality indices and health risk assessment methods. Memet Varol, Cem Tokatlı. Chemosphere, Volume 311, Part 2, January 2023, 137096 https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2022.137096
  10. 10 СТ РК ГОСТ Р 51592-2003 «Вода. Общие требования к отбору проб.» - Комитет по стандартизации, метрологии и сертификации Министерства индустрии и торговли Республики Казахстан. - Введен в действие 01.01.2005.
  11. 11 Мамырбекова Г.К., Калыбекова Е.М., Колпакова В.П., Анапьянова С.Б., Еремеева Ю.Н., Шевцов М.Н. Ертіс өзені су сапасына Үлбі саласының әсері. «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». Выпуск 2 -2024 DOI https://doi.org/10.37884/2-2024/33.
  12. 12 Двинских С.А. Факторы формирования и элементы химического состава поверхностных вод. Пермь, 2020. – 77 с.
  13. 13 Никаноров, А.М. Гидрохимия: Учебник. – 2-е изд., перераб. и доп. /А.М. Никаноров; СПб:Гидрометеоиздат, 2001. – 444 с
  14. 14 Егорина А.В. Барьерный фактор в развитии природной среды гор. Барнаул, 2003. 344 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 209–219. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/25.
(1)ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 209-219. https://doi.org/10.37884/1-2025/25.
ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 209-219. https://doi.org/10.37884/1-2025/25
ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 209–219, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/25. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/808. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 209-19. https://doi.org/10.37884/1-2025/25.
“ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 209–219. doi:10.37884/1-2025/25.
[1]“ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 209–219, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/25.
“ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 209-1, https://doi.org/10.37884/1-2025/25.
“ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 209–219. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/808.
1.ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):209-1. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/808
1.ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ ШЕГІНДЕ ЕРТІС ӨЗЕНІНІҢ ЖЕР ҮСТІ СУЫНЫҢ САПАСЫНА КЕҢІСТІКТІК-УАҚЫТТЫҚ СИПАТТАМА. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):209-219. doi:10.37884/1-2025/25