Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ

Кайрат Исхан 1 , Амин Акимбеков 2 , Малика Шамекова 3 , Gemingguli Muhatai 4 , Корганбай Орыналиев 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық ұлттық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 "Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті" КЕАҚ; 3 РМК «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы» институты; 4 «Таримский университет»

doi.org/10.37884/1-2025/01 Бет. 5-12 Қабылданды 06.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Қазақстанның табын жылқыларының эталоны қазақ жылқы тұқымы болып табылады, олар жыл бойы табындап-тебіндеп бағуға жақсы бейімделген, ет және сүт өнімділігі өте жоғары. Қазақ жылқысы климаттық жағдайларға төзімділігімен ерекшеленеді, олар жайылымдық жүйеге бейімделіп, әртүрлі қоректік жағдайларда жақсы дамиды. Олар жоғары өнімді аталық іздерді, типтер мен тұқымдарды тұқымішілік селекция әдісімен өсіру үшін жоғары құнды асыл тұқымды материал ретінде ұсынылады.

Қазақ биелері жоғары сүтті жануарлар болып табылады, тәулігіне олардың сүттілігі 10,5-11,5 литрге дейін жетеді, ал сүттенудің 105 күнінде 1150-1190 литр сүт береді. Бие сүтінде 1,80-1,90% май, 2,05-2,10% ақуыз және 6,0-6,5% қант бар, бұл сүтті өнімдер өндірісінде үлкен мәнге ие.

2,5 жастағы күзгі қоымдылықтан кейінгі құнандардың тірі салмағы 350-360 кг, ал ұшаның салмағы 188-197 кг болады. Құнандардың ұшасынның морфологиялық ет құрамы 80-81%, сүйек 19-20%, 1 кг-ға 4,0 және 4,5 кг ет құрайды, бұл жылқы етінің жоғары сапасын көрсетеді.

Қымыз және жылқы етін өндіру жоғары рентабельді болып табылады. Қымыз өндірісінің рентабельділігі 24-25% құраса, ет өндірісінің рентабельділігі 57-58% жетеді, бұл қазақ жылқыларының экономикалық тұрғыдан тиімділігін көрсетеді.

тірі салмақ, сүттілік, сүттену, ұша, ет, сойыс шығымы, пайда, рентабельділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Рзабаев С., Рзабаев Т.С., Рзабаев К. С. Селекционные достижения по продуктивному коневодству Актюбинской популяции за годы независимости Казакстана. - Актобе, 2022. - 88 с.
  2. 2. Акимбеков А. Р., Исхан К. Ж. Разведение и содержание лошадей. - Учебное пособие. - Алматы, 2018. - 208 с.
  3. 3. Iskhan Kairat Zhaleluly. (2020) Development of processing technologIes for intensive development of horse breeding. Научный журнал «Доклады НАН РК»,(3), 29-36.
  4. 4. Акимбеков А.Р. Казахские лошади типа жабе (селетинский заводской тип), Алматы, 2017. - 143 с.
  5. 5. Нурматов А. А. Рост, развитие и мясная продуктивность молодняка карабаирской породы лошадей при различних условиях содержания: автореф.... канд. с-х. наук. - Ташкент, 2004. - 19 с.
  6. 6. Схема разрубки конской туши, принятая для государственной торговой сети Каз. ССР., РСТ 725-72-с. 12- 24.
  7. 7. Акимбеков А.Р., Юлдашбаев Ю. А. Продуктивность казахских лошадей типа жабе при разведении по линиям // Зоотехния. - Москва, 2017. - Nº5.- с. 11-13.
  8. 8. Акимбеков А.Р., Баймуканов Д.А., Исхан К. Ж., Омаров М.М., Аубакиров Х. А. Молочная продуктивность и состав молока кобыл разных генотипов // Доклады Национальной академии наук Республики Казахстан.-Алматы, 2018. - № 2. - с. 172-180.
  9. 9. Baimukanov, A.D., Aubakirov, K.A., Kargayeva, M.T., Yuldashbayev, Y.A., Baimukanov, D.A. Productivity of Horse and Camel Breeds from the Arid Zone of the Republic of Kazakhstan. OnLine Journal of Biological SciencesThis link is disabled., 2023, 23(4), pp. 402–410
  10. 10. A Kargaeyeva, M.T., Aubakirov, K.A., Mongush, S.D., Davletova, A.M., Baimukanov, A.D. Meat Productivity of Kazakh and Tuva Horses. OnLine Journal of Biological Sciences, 2023, 23(1), pp. 81–86
  11. 11. К.Ж.Исхан, Р.Б. Ускенов, А.Р. Акимбеков, Д.А.Баймуканов, Ю.А. Юлдашбаев, К.А.Орыналиев. Иртышский заводской тип мугалжарской породы и линии Замана, Бакайа. Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №4(104) 2024, 16-24.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 5–12. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/01.
(1)ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 5-12. https://doi.org/10.37884/1-2025/01.
ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 5-12. https://doi.org/10.37884/1-2025/01
ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 5–12, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/01. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/792. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 5-12. https://doi.org/10.37884/1-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 5–12. doi:10.37884/1-2025/01.
[1]“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 5–12, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 5-12, https://doi.org/10.37884/1-2025/01.
“ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 5–12. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/792.
1.ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):5-12. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/792
1.ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):5-12. doi:10.37884/1-2025/01