ИНТЕНСИВНОСТЬ ВЫДЕЛЕНИЯ СО2 В ПЕРИОД ВЕГЕТАЦИИ НА ЧЕРНОЗЕМАХ ОБЫКНОВЕННЫХ КОСТАНАЙСКОЙ ОБЛАСТИ

Жанна Алманова; Ахылбек Куришбаев; Айжан Жакенова; Ділмұрат Ержан; Исламбек Какимбек; Константин Бодрый

doi:10.37884/4-2024/10

Аңдатпа

ҚостанайоблысыныңҚарабалықауданындағы"Қарабалық ауыл шаруашылығытәжірибестанциясы"ЖШС-нің қарапайым қара топырақтарындағыдалааймағындаминералдықоректендіружүйелеріне,ауыспалы Егістерге, ауыл шаруашылығыдақылдарыментопырақтыөңдеутехнологияларынабайланыстыжердіңинтенсификациясындамытукезінде агроландрафт топырақтарыныңкөмірқышқылгазыэмиссиясыныңдинамикасызерттелді.Зерттеулеркөмірқышқылгазыныңбөлінуін штатновтың титриметриялықәдісіменөлшеуарқылыжүргізілді.Сондай-ақ, жұмыстатопыраққұнарлылығынбағалаужәнеоныңәртүрлі топырақ өңдеутехнологияларындакөмірқышқылгазыныңбөлінуінеәсері туралы мәліметтеркелтірілген.Вегетациялықкезеңдегібақылауларнегізіндетопырақтанкөмірқышқылгазыныңағындарыалғашретәртүрліагротехнологиялардағы,топырақтыөңдеудегі, ауыспалы егіс жүйелеріндегіжәнетыңайтқыштардағымаусымдықжәнеабиотикалықфакторларға(температура,жарық,ылғалдылықжәнет.б.) байланыстыСО2эмиссиясыныңөзгергіштікдинамикасыныңнегізгізаңдылықтарыанықталды.Нәтижелернөлдікөңделген(NoTill)учаскелердетопырақтыңбиологиялықбелсенділігініңжоғарылаутенденциясы бар екенінкөрсетті,бұлкөмірқышқылгазыныңжоғары шығарылу көрсеткіштеріменрасталады.Соныменқатар,тыңайтқыштардықолдануарқылытопырақтыдәстүрліөңдеунитратазотыныңжәнежылжымалыфосфордыңконцентрациясыныңөсуінеықпал етеді,бұлагрономиялықөнімділіктіңжоғарылауынаықпал етеді.

топырақ көміртегі, СО2 бөліну қарқындылығы, топырақ құнарлылығы, нөлдік өңдеу технологиясы, ауыспалы егіс, бу, дәстүрлі өңдеу технологиясы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Tyurin I.V. Organic matter of soils. L.: Selkhozgiz, 1937. 288 p.
2. Kononova M.M. The problem of soil humus and modern tasks of its study. Moscow: Publishing House of the USSR Academy of Sciences, 1951. 390 p.
3. Chesnyak G.Ya., Gavrilyuk F.Ya., Krupenikov I.A., Laktionov N.I., Shilikhina I.I. Humus state of chernozems // Russian chernozem. 100 years after Dokuchaev, part 2, chapter.
4. Moscow: Nauka, 1983. pp. 186-198. 4. Yaroslavtseva N.V. The humus state of the southern carbonate chernozems of Northern Kazakhstan: dis. kand. biol. sciences. Alma-Ata, 1990.145 p.
5. Arinushkina E.V. Manual on chemical analysis of soils. Moscow: MSU, 1977. 489 p.
6. Dospekhov B.A. Methodology of field experience. Moscow: Agropromizdat, 1985. 351 p.
7. Classification and diagnostics of soils of the USSR. Soil Institute named after V.V. Dokuchaev. Moscow: Kolos, 1977. 224 p.
8. Grishina L.A., Orlov D.S. The system of indicators of the humus state of soils // Problems of soil science. Moscow: Nauka, 1978. pp. 43-47.
9. Kershens M. The value of humus content for soil fertility and nitrogen cycle. Dedicated to the 100th anniversary of the birth of Professor, Academician I.V. Tyurin // Soil Science. 1992.
10. Almanova Zh., Kenzhegulova S., Kashkarov A., Kekilbaeva G., Ussalinov E., Yerzhan D., Zhakenova A., Zvyagin G. Changes in soil fertility indicators after prolonged agricultural use in Northern Kazakhstan // International Journal of Design, Nature and Ecodynamics. – 2023. Volume 18, No. 5. pp. 1045-1053.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 101–107. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/10.

(1)ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 101-107. https://doi.org/10.37884/4-2024/10.

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 101-107. https://doi.org/10.37884/4-2024/10

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 101–107, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/10. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/786. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 101-7. https://doi.org/10.37884/4-2024/10.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 101–107. doi:10.37884/4-2024/10.

[1]“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 101–107, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/10.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 101-7, https://doi.org/10.37884/4-2024/10.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 101–107. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/786.

1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):101-7. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/786

1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ ҚАРА ТОПЫРАҚТАРЫНДА ВЕГЕТАЦИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ СО2 БӨЛІНУ ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):101-107. doi:10.37884/4-2024/10

[1] 1. Tyurin I.V. Organic matter of soils. L.: Selkhozgiz, 1937. 288 p.

[2] 2. Kononova M.M. The problem of soil humus and modern tasks of its study. Moscow: Publishing House of the USSR Academy of Sciences, 1951. 390 p.

[3] 3. Chesnyak G.Ya., Gavrilyuk F.Ya., Krupenikov I.A., Laktionov N.I., Shilikhina I.I. Humus state of chernozems // Russian chernozem. 100 years after Dokuchaev, part 2, chapter.

[4] 4. Moscow: Nauka, 1983. pp. 186-198. 4. Yaroslavtseva N.V. The humus state of the southern carbonate chernozems of Northern Kazakhstan: dis. kand. biol. sciences. Alma-Ata, 1990.145 p.

[5] 5. Arinushkina E.V. Manual on chemical analysis of soils. Moscow: MSU, 1977. 489 p.

[6] 6. Dospekhov B.A. Methodology of field experience. Moscow: Agropromizdat, 1985. 351 p.

[7] 7. Classification and diagnostics of soils of the USSR. Soil Institute named after V.V. Dokuchaev. Moscow: Kolos, 1977. 224 p.

[8] 8. Grishina L.A., Orlov D.S. The system of indicators of the humus state of soils // Problems of soil science. Moscow: Nauka, 1978. pp. 43-47.

[9] 9. Kershens M. The value of humus content for soil fertility and nitrogen cycle. Dedicated to the 100th anniversary of the birth of Professor, Academician I.V. Tyurin // Soil Science. 1992.

[10] 10. Almanova Zh., Kenzhegulova S., Kashkarov A., Kekilbaeva G., Ussalinov E., Yerzhan D., Zhakenova A., Zvyagin G. Changes in soil fertility indicators after prolonged agricultural use in Northern Kazakhstan // International Journal of Design, Nature and Ecodynamics. – 2023. Volume 18, No. 5. pp. 1045-1053.