Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ

Надежда Филиппова 1 , Евгений Парсаев 2 , Ирина Чилимова 3 , Татьяна Коберницкая 2 , Нургуль Мустафина 2

1 "А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС ; 2 А.И.Бараева атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС; 3 «А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС

doi.org/10.37884/4-2024/16 Бет. 163-172 Қабылданды 16.10.2024 Жарияланды 30.12.2024

Аңдатпа

Солтүстік Қазақстан жағдайында қант құмайының сорттары мен перспективалы селекциялық материалына негізгі шаруашылық-пайдалы белгілері мен қасиеттері бойынша кешенді бағалау жүргізілді, осы климаттық жағдайлар үшін қант құмай сортының селекциялық моделі әзірленді.

Зерттеулер Ақмола облысында "А.И. Бараев атындағы АШҒӨО" ЖШС жүргізілді. Пісуі, құрғақшылыққа төзімділігі, өсімдік биіктігі, жасыл масса мен құрғақ заттардың өнімділігі, тұқым өнімділігі, сабақ шырынындағы қант мөлшері бойынша бағалау жүргізілді және вегетациялық кезеңі қысқа, сабақтарының шырынында қант мөлшері жоғары қант құмайының өнімді, құрғақшылыққа төзімді селекциялық материалы бөлінді.

2022-2023 жылдары қант құмайының перспективалық селекциялық нөмірлерін зерделеу нәтижелері бойынша қант құмайының 2 селекциялық нөмірі бөлінді: К-16 және К-18-3, олар жасыл масса, құрғақ зат және тұқым өнімділігі бойынша Славянское приусадебное стандартынан (тиісінше 271,0 ц/га, 116,2 ц/га, 3,6 ц/га) 13,9-42,8% жоғары болды. Үздік перспективалы селекциялық нөмір К-16 2023 жылы сорт ретінде мемлекеттік сортты сынауға берілді және жасыл мал азығына, сүрлемге, пішенге, сондай-ақ шырыннан сабақтарды немесе құрамында қант бар түрлі өнімдердің мал азықтық массасын алу үшін пайдалануға ұсынылады.

Ғылыми мақала ҚР АШМ BR24892821: "Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарында өнімділік, сапа және стресске төзімділік әлеуетін арттыру үшін дәнді дақылдардың селекциясы және бастапқы тұқым шаруашылығы" нысаналы қаржыландыру бағдарламасы шеңберінде "Солтүстік Қазақстан жағдайлары үшін құмайдың бастапқы материалы мен сорттарын жасау" іс-шарасы бойынша дайындалды.

қант құмайы, сорт, селекциялық нөмір, өнімділік, жасыл масса, құрғақ зат, шикі ақуыз, сабақтың шырынындағы қант мөлшері, аминқышқылдары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Кибальник О.П., Ефремова И.Г., Семин Д.С., Старчак В.И., Степанченко Д.А., Куклева С.С. Использование сортообразцов мировой коллекции ВИР в селекции новых сортов и гибридов сахарного сорго для засушливых регионов РФ // Аграрная наука. – 2023. - № 1. - С. 78-82 https:// doi.org/10.32634/0869-8155-2023-366-1-78-82
  2. 2. Алабушев А.В., Анипенко Л.Н., Гурский Н.Г., Коломиец П.И., Мангуш П.А., Ала-бушева О.И. Сорго (селекция, семенводство, технология, экономика). – Ростов-на-Дону: ЗАО «Книга», 2003. – 368 с.
  3. 3. Алабушев А.В., Ковтунова Н.А., Шишова Е.А. Основные направления селекцион-ной работы по сахарному сорго // Кормопроизводство. - 2015.- №11. - С. 33-36.
  4. 4. Kapustin S.I., Volodin A.B., Kapustina A.S., Kapustin A.S. Effectiveness of sugar sor-ghum hybrids in the arid conditions of north caucasus. International Journal of Ecosystems and Ecology Science. 2020; 10(3): 435-440. DOI: 10.31407/ijees10.301
  5. 5. Володин А.Б., Жукова М.П., Донец И.А., Голубь А.С., Чухлебова Н.С. Оценка про-дуктивности и хозяйственно ценных признаков и свойств гибрида сорго сахарного Ярик // Вестник АПК Ставрополья. – 2019.- № 1.- С.74-77.
  6. 6. Кибальник О.П., Ефремова И.Г., Семин Д.С., Куколева С.С. Сахарное сорго для возделывания в засушливых регионах РФ // Известия сельскохозяйственной науки Тавриды. - 2022.- № 29 (192).- С.66-75.
  7. 7. Kibalnik O.P., Larina T.V., Bychkova V.V., Semin D.S., Efremova I.G. Source material in the selection of Sorghum Saccuratum when used for feed purposes. Journal of Agriculture and En-vironment. 2022; 1(21) DOI: https:/doi. org/10.23649/jae.2022.1.21.13
  8. 8. Парамонова И.Е., Кравченко Н.Л., Балпанов Д.С., Тен О.А. Культивирование дрожжей-продуцентов кормового белка на соке сахарного сорго // Биотехнология. Теория и практика. – 2013.- №1.- С.52-56.
  9. 9. Володин А.Б., Капустин С.И., Саварцев М.А. Новые нетрадиционные источники сырья для производства пищевого и кормового сахара //Новые и нетрадиционные растения и перспективы их использования. – 2016.- №12.- С. 305-308.
  10. 10. Ефремова Е.Н., Петров Н.Ю. Технология переработки сахарного сорго // Известия Нижневолжского агроуниверситетского комплекса. – 2012.- № 4(28). – С.1-4.
  11. 11. Pavani de Oliveira, Leandro & Silva Cabral, Pablo Diego & Higino de Lima e Silva, Fer-nando & Neto, Aurélio Rubio & Silva, Fabiano Guimarães & Danielle Pereira, Laisse, 2022. "Performance and genetic diversity of pre-commercial sweet sorghum hybrids in Central-Western and Southern Brazil," Renewable Energy, Elsevier, vol. 182(C), pages 992-997. DOI: 10.1016/j.renene.2021.11.023
  12. 12. Burks P.S., Kaizer C.M., Hawkins E.M., Brown P.J. genomewide Association for Sugar Yield in Sweet Sorghum. Crop Sci. 2015; 55(5): 2138-2148. DOI:10.2135/cropsci2015.01.0057
  13. 13. Шеппель Н.А. Селекция и семеноводство гибридного сорго // Монография. – Ро-стов: Издательство Ростовского университета, 1985. - 256 с.
  14. 14. Государственный реестр селекционных достижений, рекомендованных к исполь-зованию в Республике Казахстан [Электронный ресурс]. – Астана, 2023. – С.57-58. – URL: https://sortcom.kz/wp-content/uploads/2023/05/179654_rus_20230417.pdf (дата обращения 10 апреля 2023)
  15. 15. Гончаров П.Л. Методика селекции кормовых трав в Сибири / П.Л. Гончаров. - Но-восибирск, 2003. - 396 с.
  16. 16. Методика проведения сортоиспытания сельскохозяйственных культур / Госкомис-сия по сортоиспытанию сельскохозяйственных культур. - Астана, 2014. -139 с.
  17. 17. Методические указания по оценке качества кормов. - Москва, 2002. - С. 15-23.
  18. 18. Филиппова, Н., Парсаев, Е., & Коберницкая, Т. (2023). Изучение сортов и перспективных селекционных номеров суданской травы в конкурсном сортоиспытании в условиях Северного Казахстана. Izdenister Natigeler, (4 (100), 166–173. https://doi.org/10.37884/4-2023/19
  19. 19. Sharma, A., Garg, S., Sheikh, I. et al. Effect of wheat grain protein composition on end-use quality. J Food Sci Technol. 57, 2771–2785 (2020) https://doi.org/10.1007/s13197-019-04222-6
  20. References
  21. 1. Kibalnik O.P., Yefremova I.G., Semin D.S., Starchak V.I., Stepanchenko D.A., Kukoleva S.S. Ispolzovaniye sortoobraztsov mirovoy kollektsii VIR v selektsii novykh sortov i gibridov sakharnogo sorgo dlya zasushlivykh regionov RF // Agrarnaya nauka. – 2023. - № 1. - S. 78-82 https:// doi.org/10.32634/0869-8155-2023-366-1-78-82
  22. 2. Alabushev A.V., Anipenko L.N., Gurskiy N.G., Kolomiyets P.I., Mangush P.A., Ala-busheva O.I. Sorgo (selektsiya, semenvodstvo, tekhnologiya, ekonomika). – Rostov-na-Donu: ZAO «Kniga», 2003. – 368 s.
  23. 3. Alabushev A.V., Kovtunova N.A., Shishova Ye.A. Osnovnyye napravleniya selektsion-noy raboty po sakharnomu sorgo // Kormoproizvodstvo. - 2015. - №11. - S. 33-36.
  24. 4. Kapustin S.I., Volodin A.B., Kapustina A.S., Kapustin A.S. Effectiveness of sugar sor-ghum hybrids in the arid conditions of north caucasus. International Journal of Ecosystems and Ecology Science. 2020; 10(3): 435-440. DOI: 10.31407/ijees10.301
  25. 5. Volodin A.B., Zhukova M.P., Donets I.A., Golub A.S., Chukhlebova N.S. Otsenka pro-duktivnosti i khozyaystvenno tsennykh priznakov i svoystv gibrida sorgo sakharnogo Yarik // Vest-nik APK Stavropolya. – 2019. - № 1.- S.74-77.
  26. 6. Kibalnik O.P., Yefremova I.G., Semin D.S., Kukoleva S.S. Sakharnoye sorgo dlya vozde-lyvaniya v zasushlivykh regionakh RF // Izvestiya selskokhozyaystvennoy nauki Tavridy. - 2022. - № 29 (192). - S.66-75.
  27. 7. Kibalnik O.P., Larina T.V., Bychkova V.V., Semin D.S., Efremova I.G. Source material in the selection of Sorghum Saccuratum when used for feed purposes. Journal of Agriculture and En-vironment. 2022; 1(21) DOI: https:/doi. org/10.23649/jae.2022.1.21.13
  28. 8. Paramonova I.Ye., Kravchenko N.L., Balpanov D.S., Ten O.A. Kultivirovaniye drozhzhey-produtsentov kormovogo belka na soke sakharnogo sorgo // Biotekhnologiya. Teoriya i praktika. – 2013.- №1.- S.52-56.
  29. 9. Volodin A.B., Kapustin S.I., Savartsev M.A. Novye netraditsionnyye istochniki syrya dlya proizvodstva pishchevogo i kormovogo sakhara //Novye i netraditsionnyye rasteniya i perspek-tivy ikh ispolzovaniya. – 2016. - №12.- S. 305-308.
  30. 10. Yefremova Ye.N., Petrov N.YU. Tekhnologiya pererabotki sakharnogo sorgo // Izvestiya Nizhnevolzhskogo agrouniversitetskogo kompleksa. – 2012.- № 4(28). – S.1-4.
  31. 11. Pavani de Oliveira, Leandro & Silva Cabral, Pablo Diego & Higino de Lima e Silva, Fer-nando & Neto, Aurélio Rubio & Silva, Fabiano Guimarães & Danielle Pereira, Laisse, 2022. "Performance and genetic diversity of pre-commercial sweet sorghum hybrids in Central-Western and Southern Brazil," Renewable Energy, Elsevier, vol. 182(C), pages 992-997. DOI: 10.1016/j.renene.2021.11.023
  32. 12. Burks P.S., Kaizer C.M., Hawkins E.M., Brown P.J. genomewide Association for Sugar Yield in Sweet Sorghum. Crop Sci. 2015; 55(5): 2138-2148. DOI:10.2135/cropsci2015.01.0057
  33. 13. Sheppel N.A. Selektsiya i semenovodstvo gibridnogo sorgo // Monografiya. – Ro-stov: Iz-datel'stvo Rostovskogo universiteta, 1985. - 256 s.
  34. 14. Gosudarstvennyy reyestr selektsionnykh dostizheniy, rekomendovannykh k ispol-zovaniyu v Respublike Kazakhstan [Elektronnyy resurs]. – Astana, 2023. – S.57-58. – URL: https://sortcom.kz/wp-content/uploads/2023/05/179654_rus_20230417.pdf (data obrashcheniya 10 aprelya 2023)
  35. 15. Goncharov P.L. Metodika selekcii kormovykh trav v Sibiri / P.L. Goncharov. – Novosi-birsk.-2003. - 396 s.
  36. 16. Metodika provedeniya sortoispytaniya selskokhozyaystvennykh kultur / Goskomissiya po sortoispytaniyu selskokhozyaystvennykh kultur. - Astana, 2014. -139 s.
  37. 17. Metodicheskie ukazaniya po ocenke kachestva kormov. – Moskva, 2002. - S. 15-23.
  38. 18. Filippova, N., Parsayev, Ye., & Kobernitskaya, T. (2023). Izucheniye sortov i perspek-tivnykh selektsionnykh nomerov sudanskoy travy v konkursnom sortoispytanii v usloviyakh Severnogo Kazakhstana. Izdenister Natigeler, (4 (100), 166–173. https://doi.org/10.37884/4-2023/19
  39. 19. Sharma, A., Garg, S., Sheikh, I. et al. Effect of wheat grain protein composition on end-use quality. J Food Sci Technol. 57, 2771–2785 (2020) https://doi.org/10.1007/s13197-019-04222-6

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 163–172. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/16.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 163-172. https://doi.org/10.37884/4-2024/16.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 163-172. https://doi.org/10.37884/4-2024/16
ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 163–172, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/16. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/736. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 163-72. https://doi.org/10.37884/4-2024/16.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 163–172. doi:10.37884/4-2024/16.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 163–172, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/16.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 163-72, https://doi.org/10.37884/4-2024/16.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 163–172. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/736.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):163-72. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/736
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОЛТҮСТІГІНДЕ ҚАНТ ҚҰМАЙ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):163-172. doi:10.37884/4-2024/16