Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ

Әсем Айдарова 1 , Назымкуль Джангарашева 1 , Мадина Қалиева 1 , Ардақ Омарбекова 1 , Йылдыз Феррух 2

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Кония техникалық университеті

doi.org/10.37884/3-2024/39 Бет. 348-361 Қабылданды 30.07.2024 Жарияланды 30.09.2024

Аңдатпа

Қоршаған ортаның қазіргі жағдайы өндіргіш күштерді дамытуға және табиғи ресурстарды пайдалануға ондаған жылдар бойы жүргізіліп келе жатқан экстенсивті көзқарас саясатының салдары болып табылады.  Қазақстан Республикасында жер қатынастарын реформалау жылдарында топыраққа тиімсіз физикалық және химиялық әсер ету нәтижесінде жердің бұзылуы мен ластануы себебінен топырақ құнарлылығының тозуына байланысты проблемалар пайда болды және айтарлықтай күшейе түсті.  Жерді шаруашылық айналымнан шығару, сондай-ақ оларды ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерден басқа санаттарға ауыстыру, ең алдымен өнеркәсіптік және қала құрылысы және басқа да қажеттіліктер үшін жер ресурстарының тозу процесімен экологиялық жағдайды ушықтырды. 

Қазақстан Республикасы өз аумағының ауданы бойынша әлемде оныншы орында. Ел аумағы шөлдермен, жартылай шөлдермен және далалармен сипатталады, бұл құрғақ және континентальды климатпен бірге экожүйелердің жердің шөлейттену/деградация процестеріне осалдығын анықтайды. Мәселенің нашарлауына әсер ететін тағы бір фактор-антропогендік белсенділік. Бүгінгі таңда жердің шөлейттенуі/тозуы проблемалары әсіресе Арал өңірінде, Балқаш өңірінде, сондай – ақ мұнай мен газ қарқынды өндірілетін аймақтарда-Батыс Қазақстанда, елдің оңтүстігінде өзекті болып отыр. Жалпы алғанда, елдің барлық аумағының шамамен 66% - ы шөлейттену /жердің деградация процестеріне қандай да бір түрде ұшырайды. Топырақтың деградациясының дамуы сонымен қатар табиғи жағдайлардың жиынтығымен (климат, жер бедері, топырақтың механикалық құрамы және т.б.), сондай-ақ оларға антропогендік әсер ету дәрежесімен және жер учаскелерін, ең алдымен ауылшаруашылық жерлерін пайдалану қарқындылығымен анықталады.

Жердің деградациясы, шөлейттену, топырақтың жел және су эрозиясы, топырақтың құнарлығы, экологиялық қауіпсіздік, дефляцияланған жерлер, сортаң топырақтар, эрозияға ұшыраған ауылшаруашылық жерлері, топырақтың механикалық құрамы, жердің сапалық жағдайы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Деградация земель против устойчивого управления земельными ресурсами. //https://www.eldinitiative.org/fileadmin/ELD_Filter_Tool/Campus_Material_Module_
  2. 2. Причины и последствия деградации земель и опустынивания: на примере Республики Казахстан.// Том 43 № 2 (2016): «Вестник КазНУ. Серия географическая».
  3. 3. Национальный доклад «Глобальный климат и почвенный покров России: опустынивание и деградация земель, институциональные, инфраструктурные, технологические меры адаптации (сельское и лесное хозяйство)» /(под редакцией Р.С.-Х. Эдельгериева).// Том 2. М.: ООО «Издательство МБА», 2019. 476 с.
  4. 4. Байшанова А.Е., Кедельбаев Б.Ш. Проблемы деградации почв. анализ современного состояния плодородия орошаемых почв республики Казахстан. //Научное обозрение. Биологические науки. – 2016. – № 2. – С. 5-13;
  5. 5. Шакенова Ж.К. Опустынивание - важная экологическая проблема Республики Казахстан. //«Актуальные проблемы геодезии, кадастра, рационального земле- и природопользования». [электронный ресурс]: Матлы III Междунар.науч-практ. конференции г.Тюмень ТИУ Том 2, 2020. - С. 166-171. https://www.elibrary.ru/
  6. 6. Сводный аналитический отчет о состоянии и использовании земель Республики Казахстан за 2022 год. // Астана: Комитет РК по управлению земельными ресурсами, 2022. - 189 с.
  7. 7. Медеу А.Р. Проблемы продовольственной безопасности в Республике Казахстан и опустынивание земель сельскохозяйственного использования. // Опустынивание Центральной Азии: оценка, прогноз, управление. - Астана, 2014. -С. 7-15.
  8. 8. Цыплёнкова И. В., Гаврилова Н. В. Современное состояние сельскохозяйственных угодий и развитие деградационных процессов в Омской области с позиции экологического анализа. // Современные проблемы науки и образования. 2014. № 3. URL: https://science-education.ru/ru/article/view?id=13699 (Дата обращения: 15.12.2017).
  9. 9. Деградация земель и опустынивание в России: Новейшие подходы к анализу проблемы и поиску путей решения. // Ред. Г.С. Куст. М: Перо. 2019 г.235 с.
  10. 10. Черныш А.Ф., Устинова А.М., Цырибко В.Б., Червань А.Н., Касьяненко И.И. Деградация почв сельскохозяйственных земель беларуси: виды и количественная оценка.// Почвоведение и агрохимия. 2016;(2):7-18.
  11. 11. Оценка использования земель малыми формами хозяйствования в отраслях плодоводства и овощеводства./ -Молжигитова Д.К., Турганалиев С.Р., Усенова А.Н., Избасар Ж.Г., Бисенгалиева Л.В. //Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №1 (89) ISSN 2304-3334
  12. 12. Жумагалиева , Н. ., Айтхожаева Г., Пентаев Т., Жилдикбаева А. Анализ проблем неиспользования земель сельскохозяйственного назначения с учетом их деградации.// Izdenister Natigeler, (1 (101), 220–228. https://doi.org/10.37884/1-2024/22
  13. 13. Жилдикбаева A., Жырғалова Ә., Баухан А., Айтхожаева Г., Молжигитова Д., Обзор нарушенных земель Республики Казахстан. //Izdenister Natigeler, (3 (99), 319–326. https://doi.org/10.37884/3-2023/32
  14. 14. Джангарашева Н.В., Омарбекова А.Д., , Шаймерденова А.А. Оналбава Д.С., Мауяева С.Т. Опустынивание земель, главная проблема землепользования республики Казахстан.// Материалы международной научно-практической конференции. //Алматы, 22 января 2024 г. стр. 165-169
  15. 15.Джангарашева Н.В., Сагандыкова Д.Н. Хасамдинова Э. А. Устойчивое землепользование республики казахстан.//Материалы XV Международной научно-практической конференции «Наука и образование в современном мире: вызовы ХХI века» //Астана. 2023 г. стр 23-27

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 348–361. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/39.
(1)ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 348-361. https://doi.org/10.37884/3-2024/39.
ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 348-361. https://doi.org/10.37884/3-2024/39
ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 348–361, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/39. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/682. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 348-61. https://doi.org/10.37884/3-2024/39.
“ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 348–361. doi:10.37884/3-2024/39.
[1]“ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 348–361, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/39.
“ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 348-61, https://doi.org/10.37884/3-2024/39.
“ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 348–361. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/682.
1.ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):348-61. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/682
1.ДЕГРАДАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕРДІ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):348-361. doi:10.37884/3-2024/39